1Να βρίσκεις αρχικές συναρτήσεις σε διάστημα από τον πίνακα και να υπολογίζεις τη σταθερά από μια συνθήκη.
2Να υπολογίζεις ορισμένα ολοκληρώματα με το θεμελιώδες θεώρημα, ελέγχοντας τη συνέχεια.
3Να χρησιμοποιείς τη γραμμικότητα, τη διάσπαση διαστήματος, το πρόσημο και τη μονοτονία του ολοκληρώματος.
4Να ολοκληρώνεις απόλυτες τιμές και συναρτήσεις πολλαπλού τύπου σπάζοντας το διάστημα.
Η πράξη προς τα πίσω
Ως τώρα η ερώτηση ήταν «δεδομένης της f, ποια είναι η f′;». Εδώ γυρίζει ανάποδα: ποια συνάρτηση έχει για παράγωγο τη δοσμένη f;
Η F λέγεται αρχική (ή παράγουσα) της f στο διάστημα Δ αν είναι παραγωγίσιμη στο Δ και F′(x)=f(x) για κάθε x∈Δ.
Η x2 είναι αρχική της 2x, αλλά και η x2+5 και η x2−3. Αρχική δεν υπάρχει μία, και το πόσες είναι το λέει το θεώρημα που είδες στην ενότητα «Συνέπειες του Θεωρήματος Μέσης Τιμής»: δύο συναρτήσεις με ίση παράγωγο σε διάστημα διαφέρουν κατά σταθερά. Άρα:
Αν η F είναι μια αρχική της f στο Δ, τότε όλες οι αρχικές της f στο Δ είναι οι G(x)=F(x)+c, c∈R, και μόνο αυτές.
Το σύνολο όλων των αρχικών το γράφεις ως αόριστο ολοκλήρωμα:
∫f(x)dx=F(x)+c
Ο πίνακας των αρχικών
Κάθε γραμμή είναι μια γραμμή του πίνακα παραγώγων διαβασμένη ανάποδα, και ο έλεγχος είναι πάντα μια παραγώγιση.
f(x)
∫f(x)dx
πού ισχύει
0
c
σε διάστημα
1
x+c
σε διάστημα
xα, α=−1
α+1xα+1+c
σε διάστημα όπου ορίζεται η xα
x1
ln∣x∣+c
στο (−∞,0) ή στο (0,+∞)
ex
ex+c
στο R
αx, 0<α=1
lnααx+c
στο R
ημx
−συνx+c
στο R
συνx
ημx+c
στο R
συν2x1
εφx+c
σε διάστημα όπου συνx=0
ημ2x1
−σφx+c
σε διάστημα όπου ημx=0
Η γραμμή του x1 είναι η εξαίρεση που εξηγεί το α=−1: ο τύπος της δύναμης θα έδινε διαίρεση με το μηδέν. Οι ρίζες γράφονται ως δυνάμεις πριν ολοκληρώσεις: x=x1/2, άρα ∫xdx=32xx+c.
Το αόριστο ολοκλήρωμα είναι γραμμικό: για λ=0
∫λf(x)dx=λ∫f(x)dx
∫(f(x)+g(x))dx=∫f(x)dx+∫g(x)dx
Για γινόμενο και πηλίκο δεν υπάρχει κανόνας. Στη θέση τους υπάρχουν δύο τεχνικές, στην ενότητα «Παραγοντική ολοκλήρωση και αντικατάσταση». Ένα μόνο εργαλείο από εκεί χρειάζεσαι ήδη, και ελέγχεται με παραγώγιση: όταν το όρισμα είναι γραμμικό, ∫συν(2x)dx=21ημ(2x)+c και ∫e3xdx=31e3x+c. Διαιρείς με τον συντελεστή του x.
Το ορισμένο ολοκλήρωμα
Το ∫αβf(x)dxδεν είναι συνάρτηση αλλά αριθμός. Ορίζεται ως όριο αθροισμάτων: χωρίζεις το [α,β] σε ν ίσες λωρίδες, φτιάχνεις σε καθεμία ένα ορθογώνιο με ύψος μια τιμή της f, προσθέτεις τα εμβαδά και αφήνεις το ν→+∞. Όταν f≥0, ο αριθμός αυτός είναι το εμβαδόν του χωρίου κάτω από τη Cf, πάνω από τον άξονα x′x, ανάμεσα στις ευθείες x=α και x=β.
Το άθροισμα που γίνεται ολοκλήρωμα
Η f(x) = x² από το 0 ως το 2. Κάθε ορθογώνιο έχει εμβαδόν «ύψος επί πλάτος» και το άθροισμα υπολογίζεται με το χέρι. Ανέβασε το πλήθος: στα 64 ορθογώνια η διαφορά από το 8/3 είναι στο τέταρτο δεκαδικό.
2
Άθροισμα
2,5
Ακριβής τιμή
2,667
Διαφορά
0,167
Με αθροίσματα δεν υπολογίζεις τίποτα στις εξετάσεις. Υπολογίζεις με το θεώρημα:
Θεμελιώδες θεώρημα του ολοκληρωτικού λογισμού. Αν η f είναι συνεχής στο [α,β] και G μια οποιαδήποτε αρχική της f στο [α,β], τότε
∫αβf(x)dx=[G(x)]αβ=G(β)−G(α)
Το γράμμα της μεταβλητής δεν παίζει ρόλο: ∫αβf(x)dx=∫αβf(t)dt. Θα το χρειαστείς στη «Συνάρτηση ολοκλήρωμα».
Οι ιδιότητες
Για f,g συνεχείς σε διάστημα Δ και α,β,γ∈Δ:
∫ααf(x)dx=0
∫βαf(x)dx=−∫αβf(x)dx
Γραμμικότητα, για λ,μ∈R:
∫αβ(λf(x)+μg(x))dx=λ∫αβf(x)dx+μ∫αβg(x)dx
Διάσπαση του διαστήματος, με οποιαδήποτε σειρά των α,β,γ:
∫αβf(x)dx=∫αγf(x)dx+∫γβf(x)dx
Πρόσημο και μονοτονία, μόνο για α<β και f,g συνεχείς στο [α,β]:
αν f(x)≥0 στο [α,β], τότε ∫αβf(x)dx≥0
αν επιπλέον η fδεν είναι παντού μηδέν στο [α,β], τότε ∫αβf(x)dx>0
αν f(x)≥g(x) στο [α,β], τότε ∫αβf(x)dx≥∫αβg(x)dx
Η ιδιότητα 2 έχει μια συνέπεια που βγαίνει συχνά στο Θέμα Δ: αν η h είναι συνεχής, h≥0 και ∫αβh(x)dx=0, τότε h(x)=0 για κάθε x∈[α,β]. Η συνηθισμένη h είναι ένα τετράγωνο.
Απόλυτες τιμές και πολλαπλός τύπος
Η διάσπαση του διαστήματος είναι το εργαλείο για κάθε ολοκληρωτέα που αλλάζει τύπο μέσα στο [α,β].
Η μέθοδος βήμα βήμα:
Βρες πού αλλάζει ο τύπος. Στην απόλυτη τιμή ∣h(x)∣, στις ρίζες της h μέσα στο [α,β], με πίνακα προσήμου. Στη συνάρτηση πολλαπλού τύπου, στα σημεία αλλαγής κλάδου.
Σπάσε το ολοκλήρωμα σε αυτά τα σημεία.
Γράψε σε κάθε κομμάτι τον τύπο χωρίς απόλυτο: h(x) όπου h≥0, −h(x) όπου h≤0.
Υπολόγισε κάθε κομμάτι με το θεμελιώδες θεώρημα και πρόσθεσε.
Στον πολλαπλό τύπο, το θεώρημα θέλει τη f συνεχή. Αν η εκφώνηση βάζει παράμετρο στον τύπο, η συνέχεια στο σημείο αλλαγής είναι συνήθως η πρώτη εξίσωση.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Βρες την αρχική F της f(x)=3x2+x1 στο (0,+∞) με F(1)=2
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
1
Όλες οι αρχικές. Ολοκληρώνω όρο προς όρο. Στο (0,+∞) είναι ∣x∣=x:
∫(3x2+x1)dx=x3+lnx+c
2
Η συνθήκη δίνει τη σταθερά:F(1)=1+ln1+c=1+c=2, άρα c=1.
3
F(x)=x3+lnx+1, x>0.
Έλεγχος:F′(x)=3x2+x1=f(x) και F(1)=2.
Παράδειγμα 2
Υπολόγισε το ∫14(x+x1)dx
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
1
Συνέχεια: η ολοκληρωτέα είναι συνεχής στο [1,4], άρα εφαρμόζεται το θεμελιώδες θεώρημα.
2
Μία αρχική, με τη ρίζα ως δύναμη x1/2:
G(x)=3/2x3/2+lnx=32xx+lnx
3
G(4)=32⋅8+ln4=316+2ln2 και G(1)=32
4
∫14(x+x1)dx=314+2ln2
Παράδειγμα 3
Η f είναι συνεχής στο R με ∫−13f(x)dx=5 και ∫13f(x)dx=2. Υπολόγισε το ∫−11(3f(x)−2x+1)dx.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
1
Διάσπαση στο 1: ∫−13f=∫−11f+∫13f, άρα 5=∫−11f(x)dx+2 και ∫−11f(x)dx=3.
2
Γραμμικότητα:
∫−11(3f(x)−2x+1)dx=3∫−11f(x)dx+∫−11(1−2x)dx
3
∫−11(1−2x)dx=[x−x2]−11=0−(−2)=2
4
Το ζητούμενο είναι 3⋅3+2=11. Τον τύπο της f δεν τον χρειάστηκες ποτέ.
Παράδειγμα 4
Υπολόγισε το ∫03∣x2−3x+2∣dx
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
1
Πρόσημο. Η h(x)=x2−3x+2=(x−1)(x−2) είναι θετική στο [0,1), αρνητική στο (1,2), θετική στο (2,3].
2
Διάσπαση και τύπος χωρίς απόλυτο:
∫01h(x)dx−∫12h(x)dx+∫23h(x)dx
3
Με αρχική H(x)=3x3−23x2+2x είναι H(0)=0, H(1)=65, H(2)=32, H(3)=23.
4
65−(32−65)+(23−32)=65+61+65=611
Έλεγχος: και τα τρία κομμάτια βγήκαν θετικά, όπως πρέπει για ολοκλήρωμα απόλυτης τιμής.
Παράδειγμα 5
Η f είναι συνεχής στο [0,+∞), με f(x)=x2+α για 0≤x≤1 και f(x)=x2 για x>1. Βρες το α και υπολόγισε το ∫0ef(x)dx.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
1
Συνέχεια στο 1:limx→1+f(x)=2 και f(1)=1+α. Άρα 1+α=2 και α=1.
2
Διάσπαση στο σημείο αλλαγής κλάδου:
∫0ef(x)dx=∫01(x2+1)dx+∫1ex2dx
Στο [1,e] η f συμπίπτει με τη x2 και στο x=1, αφού f(1)=2. Γι' αυτό χρειαζόταν η συνέχεια.
3
[3x3+x]01=34 και [2lnx]1e=2
4
∫0ef(x)dx=34+2=310
Παράδειγμα 6
Η f είναι συνεχής στο [0,1] με ∫01f2(x)dx=2∫01xf(x)dx−31. Βρες την f.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
1
Η ιδέα: η σχέση θυμίζει ανάπτυγμα τετραγώνου. Αν προσθέσω ∫01x2dx=31, εμφανίζεται το (f(x)−x)2.
2
∫01(f(x)−x)2dx=∫01f2(x)dx−2∫01xf(x)dx+∫01x2dx
=−31+31=0
3
Πρόσημο. Η h(x)=(f(x)−x)2 είναι συνεχής και h≥0 στο [0,1]. Αν δεν ήταν παντού μηδέν, το ολοκλήρωμά της θα ήταν γνήσια θετικό, όχι 0.
4
Άρα h(x)=0 για κάθε x∈[0,1], δηλαδή f(x)=x.
Έλεγχος:∫01x2dx=31 και 2⋅31−31=31. Ισχύει.
Πολλαπλή επιλογή
Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Ασκήσεις
ΒασικήΆσκηση 1 από 8
Βρες το ∫(4x3−2x+5−3συνx)dx.
Τα κατάφερες;
Να βρίσκεις αρχικές συναρτήσεις σε διάστημα από τον πίνακα και να υπολογίζεις τη σταθερά από μια συνθήκη.
Να υπολογίζεις ορισμένα ολοκληρώματα με το θεμελιώδες θεώρημα, ελέγχοντας τη συνέχεια.
Να χρησιμοποιείς τη γραμμικότητα, τη διάσπαση διαστήματος, το πρόσημο και τη μονοτονία του ολοκληρώματος.
Να ολοκληρώνεις απόλυτες τιμές και συναρτήσεις πολλαπλού τύπου σπάζοντας το διάστημα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.