Συνέχεια συνάρτησης
Όταν το όριο συμφωνεί με την τιμή, και τι γίνεται στο σημείο αλλαγής κλάδου.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου Προσανατολισμού, Τεύχος Β΄, 1 ενότητα
Στις Πανελλήνιες2025 επαν. Α ·2025 Γ ·2025 Δ ·2024 επαν. Γ ·2024 Γ ·2023 επαν. Δ ·2023 Δ ·2022 επαν. Δ ·2022 Β ·2022 Γ ·2021 επαν. Α ·2021 Γ ·2020 Γ
Θα μάθεις να
- Να ελέγχεις τη συνέχεια μιας συνάρτησης σε σημείο, ιδίως σε σημείο αλλαγής κλάδου, και να λες ποια συνθήκη πέφτει.
- Να βρίσκεις τις τιμές παραμέτρων για τις οποίες μια συνάρτηση είναι συνεχής.
- Να βρίσκεις πού είναι συνεχής μια συνάρτηση με τις πράξεις και τη σύνθεση, και να ελέγχεις συνέχεια σε κλειστό διάστημα.
- Να αποδεικνύεις τη συνέχεια μιας άγνωστης f από ανισότητα ή συναρτησιακή σχέση, και να βρίσκεις τιμές της από τη συνέχεια.
Όταν το όριο συμφωνεί με την τιμή
Στα όρια, το και το ήταν δύο ανεξάρτητοι αριθμοί. Οι συναρτήσεις για τις οποίες συμφωνούν έχουν όνομα.
Η λέγεται συνεχής στο του πεδίου ορισμού της όταν
Η ισότητα αυτή κρύβει τρεις ελέγχους:
- Η ορίζεται στο . Αλλιώς το δεξί μέλος δεν υπάρχει.
- Το όριο στο υπάρχει και είναι πραγματικός αριθμός.
- Οι δύο αριθμοί είναι ίσοι.
Όταν η ορίζεται στο αλλά πέφτει ο δεύτερος ή ο τρίτος έλεγχος, η είναι ασυνεχής στο . Στη λύση γράφεις ποιος από τους δύο έπεσε: ένα όριο που δεν υπάρχει (άλμα, άπειρο) ή ένα όριο που υπάρχει αλλά διαφέρει από την τιμή (τρύπα με λάθος τιμή).
Πράξεις, σύνθεση και κλειστό διάστημα
Αν οι και είναι συνεχείς στο , τότε συνεχείς στο είναι και οι , , , , (όπου ), καθώς και η όταν .
Για τη σύνθεση: αν η είναι συνεχής στο και η συνεχής στο , τότε η είναι συνεχής στο . Έτσι ξέρεις αμέσως ότι οι , και είναι συνεχείς όπου ορίζονται.
Η είναι συνεχής σε ένα ανοιχτό διάστημα όταν είναι συνεχής σε κάθε σημείο του. Στο κλειστό ζητάς επιπλέον στα άκρα μόνο την πλευρά που κοιτάζει μέσα:
Τι κάνει η αριστερά του δεν μετράει: μπορεί να μην ορίζεται καν, όπως η αριστερά του , που είναι συνεχής στο .
Το σημείο αλλαγής κλάδου
Εκεί κρίνεται το θέμα. Η μέθοδος:
- Γράφεις την τιμή από τον κλάδο που περιέχει το (προσοχή στο και στο ).
- Υπολογίζεις τα δύο πλευρικά όρια, το καθένα με τον τύπο της δικής του πλευράς.
- Ελέγχεις αν τα τρία είναι ίσα:
Αν ο τύπος έχει απόλυτη τιμή, πρώτα τη βγάζεις, και ο τύπος σπάει σε κλάδους στη ρίζα της παράστασης μέσα στο απόλυτο.
Αν η άσκηση έχει παράμετρο, η διπλή ισότητα είναι η εξίσωση που τη δίνει. Κάθε σημείο αλλαγής κλάδου δίνει μία εξίσωση· με δύο παραμέτρους χρειάζεσαι δύο σημεία ή ένα σημείο και ένα επιπλέον δεδομένο. Στο τέλος γράφεις και τον έλεγχο στα υπόλοιπα σημεία: σε κάθε ανοιχτό διάστημα ο κλάδος είναι συνεχής ως πολυωνυμική, λογαριθμική κ.λπ.
Συνέχεια άγνωστης συνάρτησης
Στο Θέμα Γ ή Δ ο τύπος συχνά λείπει. Η συνέχεια αποδεικνύεται από ό,τι δίνεται.
Από ανισότητα. Αν δίνεται κάτι σαν , το κριτήριο παρεμβολής δίνει το όριο. Η τιμή βγαίνει χωριστά, βάζοντας στην ίδια ανισότητα. Και τα δύο χρειάζονται.
Από συναρτησιακή σχέση. Αν δίνεται σχέση για κάθε και συνέχεια στο , για τη συνέχεια σε τυχαίο γράφεις με :
και ανοίγεις το με τη σχέση. Το βγαίνει συνήθως με .
Από σχέση με γινόμενο. Αν δίνεται για κάθε , στο η σχέση δίνει και τίποτα για το . Λύνεις για , παίρνεις όριο, και η συνέχεια λέει ότι είναι αυτό το όριο.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Για ποιο είναι συνεχής στο η για , ;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το όριο. Μορφή . Πολλαπλασιάζω με τη συζυγή παράσταση:
άρα .
Η τιμή είναι . Συνέχεια σημαίνει .
Η συνάρτηση είχε μια τρύπα στο και της δώσαμε τη μόνη τιμή που την κλείνει. Για κάθε άλλο το όριο υπάρχει αλλά διαφέρει από την τιμή: πέφτει ο τρίτος έλεγχος.
Παράδειγμα 2
Βρες τα ώστε η να είναι συνεχής στο , όπου για , για , για
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Στο (εκεί μένει ένας άγνωστος). Τιμή από τον μεσαίο κλάδο: . Αριστερό όριο: . Δεξί όριο: .
Άρα , δηλαδή .
Στο . Τιμή: . Αριστερό όριο: . Δεξί: .
Άρα , δηλαδή .
Τα υπόλοιπα σημεία. Στο και στο η είναι πολυωνυμική, στο είναι , συνεχής αφού εκεί. Με η είναι συνεχής στο .
Παράδειγμα 3
Η για , με . Είναι συνεχής στο ; Στο ;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Βγάζω το απόλυτο. Ο αριθμητής είναι .
Για : . Για : .
Πλευρικά όρια. και .
Διαφέρουν, άρα το όριο στο δεν υπάρχει και η είναι ασυνεχής στο , όποια τιμή κι αν της δώσουμε εκεί. Πέφτει ο δεύτερος έλεγχος.
Στο όμως κοιτάς μόνο από δεξιά: , και για η είναι συνεχής. Άρα η είναι συνεχής στο , αν και όχι στο ως σημείο του .
Παράδειγμα 4
Για κάθε ισχύει . Δείξε ότι η είναι συνεχής στο
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η τιμή. Για : , άρα .
Το όριο. Η ανισότητα γράφεται
Και τα δύο άκρα τείνουν στο όταν , άρα από το κριτήριο παρεμβολής .
, άρα η είναι συνεχής στο . Χωρίς το πρώτο βήμα θα είχες μόνο όριο, όχι συνέχεια.
Παράδειγμα 5
Η είναι συνεχής στο και για κάθε . Βρες τον τύπο της
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Για διαιρώ με :
Για η σχέση δίνει : καμία πληροφορία. Εδώ μπαίνει η συνέχεια:
Άρα για , και . Το όριο υπολογίστηκε με τον τύπο που ισχύει γύρω από το , όχι στο .
Παράδειγμα 6
Η είναι συνεχής στο και για κάθε . Δείξε ότι είναι συνεχής στο
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το . Με : , άρα . Από τη συνέχεια στο : .
Τυχαίο . Θέτω , οπότε σημαίνει . Η σχέση με , δίνει
Το ήταν τυχαίο, άρα η είναι συνεχής σε κάθε σημείο του .
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Σε ποιο σύνολο είναι συνεχής η ;
Τα κατάφερες;
- Να ελέγχεις τη συνέχεια μιας συνάρτησης σε σημείο, ιδίως σε σημείο αλλαγής κλάδου, και να λες ποια συνθήκη πέφτει.
- Να βρίσκεις τις τιμές παραμέτρων για τις οποίες μια συνάρτηση είναι συνεχής.
- Να βρίσκεις πού είναι συνεχής μια συνάρτηση με τις πράξεις και τη σύνθεση, και να ελέγχεις συνέχεια σε κλειστό διάστημα.
- Να αποδεικνύεις τη συνέχεια μιας άγνωστης f από ανισότητα ή συναρτησιακή σχέση, και να βρίσκεις τιμές της από τη συνέχεια.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.