Εμβαδά με ολοκλήρωμα
Από το άθροισμα λεπτών λωρίδων στο ακριβές εμβαδόν, και ανάμεσα σε δύο καμπύλες.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου Προσανατολισμού, Τεύχος Β΄, 1 ενότητα
Στις Πανελλήνιες2026 Δ ·2025 Δ ·2024 επαν. Δ ·2024 Δ ·2023 επαν. Β ·2023 Γ ·2022 Δ
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις το ολοκλήρωμα από το εμβαδόν όταν η συνάρτηση αλλάζει πρόσημο.
- Να βρίσκεις το εμβαδόν ανάμεσα σε καμπύλη και άξονα, και ανάμεσα σε δύο καμπύλες, από τα σημεία τομής τους.
- Να στήνεις το ολοκλήρωμα: όρια, ποια καμπύλη είναι επάνω, αιτιολόγηση του προσήμου.
- Να σπάζεις το χωρίο σε κάθε σημείο τομής όταν οι καμπύλες διασταυρώνονται.
Το ολοκλήρωμα δεν είναι πάντα εμβαδόν
«Υπολόγισε το ολοκλήρωμα» και «υπολόγισε το εμβαδόν» είναι δύο διαφορετικές ερωτήσεις. Συμπίπτουν μόνο σε μία περίπτωση: αν η είναι συνεχής και μη αρνητική στο , το εμβαδόν του χωρίου ανάμεσα στη , τον άξονα και τις ευθείες , είναι
Όπου η είναι αρνητική, τα ορθογώνια του αθροίσματος έχουν αρνητικό ύψος και το ολοκλήρωμα αφαιρεί. Αν η σε όλο το διάστημα, το χωρίο είναι το συμμετρικό, ως προς τον άξονα, του χωρίου της , άρα
Και στη γενική περίπτωση, όταν η αλλάζει πρόσημο, .
Γιατί αρκεί μία δοκιμαστική τιμή σε κάθε κομμάτι: μια συνεχής συνάρτηση που δεν μηδενίζεται σε ένα διάστημα διατηρεί πρόσημο εκεί, όπως είδες στην ενότητα «Θεώρημα Bolzano». Αυτό γράφεται στη λύση, μία γραμμή, και είναι η αιτιολόγηση που ζητάει ο βαθμολογητής.
Ανάμεσα σε δύο καμπύλες
Αν για κάθε , το εμβαδόν του χωρίου ανάμεσα στις , και τις ευθείες , είναι
Πάνω μείον κάτω, πάντα με αυτή τη σειρά. Ο τύπος περιέχει και τον προηγούμενο: το χωρίο με τον άξονα είναι η περίπτωση . Και δεν χρειάζεται καμία από τις δύο να είναι θετική. Αν μετακινήσεις και τις δύο κατακόρυφα κατά την ίδια σταθερά, η διαφορά δεν αλλάζει, γι' αυτό ο τύπος δουλεύει και κάτω από τον άξονα.
Πώς στήνεται η άσκηση
Η εκφώνηση έρχεται σε τρεις μορφές, και η καθεμία λέει κάτι για τα όρια:
- «το χωρίο που περικλείεται από τη και τον άξονα »: τα όρια είναι ρίζες της .
- «το χωρίο που περικλείεται από τις και »: τα όρια είναι οι τετμημένες των σημείων τομής, από την .
- «… και τις ευθείες , »: τα όρια δίνονται, αλλά οι ρίζες ή τα σημεία τομής μέσα στο διάστημα πρέπει να βρεθούν, γιατί εκεί σπάει.
Η μέθοδος, βήμα βήμα:
- Όρισε (ή για τον άξονα).
- Λύσε . Κράτα τις ρίζες που είναι μέσα στο διάστημα που σε ενδιαφέρει.
- Βρες το πρόσημο της σε κάθε κομμάτι, με παραγοντοποίηση ή με μία δοκιμαστική τιμή.
- Γράψε και σπάσε το ολοκλήρωμα στις ρίζες, βγάζοντας την απόλυτη τιμή με το σωστό πρόσημο.
- Υπολόγισε και κάνε έλεγχο μεγέθους.
Όταν οι καμπύλες διασταυρώνονται
Ο τύπος «πάνω μείον κάτω» θέλει μία καμπύλη επάνω σε όλο το διάστημα. Αν οι και τέμνονται και στο εσωτερικό του, οι ρόλοι αλλάζουν σε κάθε σημείο τομής, και το χωρίο είναι πολλά κομμάτια. Κάθε κομμάτι υπολογίζεται χωριστά, με τη δική του «πάνω» καμπύλη.
Μια πρακτική λεπτομέρεια: βρες μία αρχική της και υπολόγισέ την σε όλα τα σημεία που χρειάζεσαι. Κάθε κομμάτι είναι μετά μια διαφορά δύο αριθμών που έχεις ήδη.
Χωρίο με τον κατακόρυφο άξονα
Μερικές φορές το χωρίο κλείνει με τον άξονα και μια οριζόντια ευθεία , π.χ. «το χωρίο ανάμεσα στη , τον και την ευθεία ». Δεν χρειάζεται νέα θεωρία: η είναι κι αυτή συνάρτηση, η σταθερή, και ο είναι η ευθεία . Βρίσκεις πού η συναντά την και ολοκληρώνεις «πάνω μείον κάτω» ως προς .
Αν η είναι 1-1 με απλή αντίστροφη, υπάρχει και δεύτερος δρόμος: η συμμετρία ως προς την στέλνει το χωρίο σε ένα χωρίο κάτω από τη , ανάμεσα σε αυτήν και τον . Τα δύο έχουν το ίδιο εμβαδόν. Όταν η αντίστροφη δεν βρίσκεται με τύπο, μένεις στον πρώτο δρόμο· τα χωρία ανάμεσα σε και είναι θέμα της ενότητας «Εμβαδά με εφαπτομένη, παράμετρο και συμμετρία».
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Βρες το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τη της και τον άξονα
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Τα όρια είναι οι ρίζες: ή .
Πρόσημο. Ανάμεσα στις ρίζες το τριώνυμο με αρνητικό συντελεστή του είναι θετικό, άρα στο και το ολοκλήρωμα δίνει κατευθείαν το εμβαδόν.
Έλεγχος μεγέθους: το χωρίο χωράει σε ορθογώνιο και πιάνει φανερά πάνω από το μισό του. Το ταιριάζει.
Παράδειγμα 2
Για την υπολόγισε το και το εμβαδόν του χωρίου ανάμεσα στη , τον και τις ευθείες ,
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το ολοκλήρωμα: .
Μηδέν, και δεν είναι λάθος.
Ρίζες και πρόσημο. , με ρίζες και . Στο η είναι αρνητική () και στο θετική ().
Κομμάτι κομμάτι, με την αρχική , όπου , , :
και
Δύο ερωτήσεις, δύο απαντήσεις: το ολοκλήρωμα είναι , το εμβαδόν . Τα δύο κομμάτια έχουν ίσα εμβαδά και αντίθετα πρόσημα.
Παράδειγμα 3
Βρες το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τις και , με και
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Σημεία τομής: , άρα και . Αυτά είναι τα όρια.
Ποια είναι επάνω. Η είναι συνεχής και δεν μηδενίζεται στο , άρα διατηρεί πρόσημο. Στο : . Η ευθεία είναι επάνω σε όλο το .
Παράδειγμα 4
Βρες το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τις και , με και
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η διαφορά: . Τα σημεία τομής έχουν τετμημένες , και . Το χωρίο έχει δύο κομμάτια.
Πρόσημο: , άρα στο επάνω είναι η . , άρα στο επάνω είναι η .
Μια αρχική της είναι η , με , , .
Χωρίς σπάσιμο θα έβγαινε : αρνητικό, και σε απόλυτη τιμή μικρότερο από το σωστό.
Παράδειγμα 5
Βρες το εμβαδόν του χωρίου ανάμεσα στη της , τον άξονα και την ευθεία
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Τα σύνορα ως συναρτήσεις του . Ο είναι η . Η συναντά την όταν , δηλαδή στο . Άρα το χωρίο απλώνεται στο .
Ποια είναι επάνω. Για είναι , άρα επάνω είναι η ευθεία.
Με την αντίστροφη. Η είναι 1-1 με , . Η συμμετρία ως προς την στέλνει το χωρίο στο χωρίο κάτω από τη στο : . Ίδιο αποτέλεσμα.
Παράδειγμα 6
Δίνεται η . Βρες το εμβαδόν του χωρίου ανάμεσα στη , τον και τις ευθείες και
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ρίζες και πρόσημο. Η , άρα η έχει το πρόσημο του : αρνητική στο , θετική στο . Το διάστημα σπάει στο .
Μια αρχική, με παραγοντική ολοκλήρωση όπως στην ενότητα «Παραγοντική ολοκλήρωση και αντικατάσταση»:
Παίρνω , με , , .
και
Έλεγχος: το ολοκλήρωμα σε όλο το είναι , μικρότερο από το εμβαδόν , όπως πρέπει όταν υπάρχει αλλαγή προσήμου.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Βρες το εμβαδόν του χωρίου ανάμεσα στη της , τον άξονα και την ευθεία .
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις το ολοκλήρωμα από το εμβαδόν όταν η συνάρτηση αλλάζει πρόσημο.
- Να βρίσκεις το εμβαδόν ανάμεσα σε καμπύλη και άξονα, και ανάμεσα σε δύο καμπύλες, από τα σημεία τομής τους.
- Να στήνεις το ολοκλήρωμα: όρια, ποια καμπύλη είναι επάνω, αιτιολόγηση του προσήμου.
- Να σπάζεις το χωρίο σε κάθε σημείο τομής όταν οι καμπύλες διασταυρώνονται.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.