Μετάβαση στο περιεχόμενο

Εμβαδά με ολοκλήρωμα

Από το άθροισμα λεπτών λωρίδων στο ακριβές εμβαδόν, και ανάμεσα σε δύο καμπύλες.

30 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου Προσανατολισμού, Τεύχος Β΄, 1 ενότητα

Στις Πανελλήνιες2026 Δ ·2025 Δ ·2024 επαν. Δ ·2024 Δ ·2023 επαν. Β ·2023 Γ ·2022 Δ

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις το ολοκλήρωμα από το εμβαδόν όταν η συνάρτηση αλλάζει πρόσημο.
  2. Να βρίσκεις το εμβαδόν ανάμεσα σε καμπύλη και άξονα, και ανάμεσα σε δύο καμπύλες, από τα σημεία τομής τους.
  3. Να στήνεις το ολοκλήρωμα: όρια, ποια καμπύλη είναι επάνω, αιτιολόγηση του προσήμου.
  4. Να σπάζεις το χωρίο σε κάθε σημείο τομής όταν οι καμπύλες διασταυρώνονται.

Το ολοκλήρωμα δεν είναι πάντα εμβαδόν

«Υπολόγισε το ολοκλήρωμα» και «υπολόγισε το εμβαδόν» είναι δύο διαφορετικές ερωτήσεις. Συμπίπτουν μόνο σε μία περίπτωση: αν η ff είναι συνεχής και μη αρνητική στο [α,β][\alpha, \beta], το εμβαδόν του χωρίου ανάμεσα στη CfC_f, τον άξονα x′xx'x και τις ευθείες x=αx = \alpha, x=βx = \beta είναι

E=∫αβf(x) dxE = \int_{\alpha}^{\beta} f(x)\,dx

Όπου η ff είναι αρνητική, τα ορθογώνια του αθροίσματος έχουν αρνητικό ύψος και το ολοκλήρωμα αφαιρεί. Αν η f≤0f \leq 0 σε όλο το διάστημα, το χωρίο είναι το συμμετρικό, ως προς τον άξονα, του χωρίου της −f-f, άρα

E=−∫αβf(x) dxE = -\int_{\alpha}^{\beta} f(x)\,dx

Και στη γενική περίπτωση, όταν η ff αλλάζει πρόσημο, E=∫αβ∣f(x)∣ dxE = \int_{\alpha}^{\beta} \lvert f(x) \rvert\,dx.

Γιατί αρκεί μία δοκιμαστική τιμή σε κάθε κομμάτι: μια συνεχής συνάρτηση που δεν μηδενίζεται σε ένα διάστημα διατηρεί πρόσημο εκεί, όπως είδες στην ενότητα «Θεώρημα Bolzano». Αυτό γράφεται στη λύση, μία γραμμή, και είναι η αιτιολόγηση που ζητάει ο βαθμολογητής.

Ανάμεσα σε δύο καμπύλες

Αν f(x)≥g(x)f(x) \geq g(x) για κάθε x∈[α,β]x \in [\alpha, \beta], το εμβαδόν του χωρίου ανάμεσα στις CfC_f, CgC_g και τις ευθείες x=αx = \alpha, x=βx = \beta είναι

E=∫αβ(f(x)−g(x))dxE = \int_{\alpha}^{\beta} \left( f(x) - g(x) \right) dx

Πάνω μείον κάτω, πάντα με αυτή τη σειρά. Ο τύπος περιέχει και τον προηγούμενο: το χωρίο με τον άξονα είναι η περίπτωση g(x)=0g(x) = 0. Και δεν χρειάζεται καμία από τις δύο να είναι θετική. Αν μετακινήσεις και τις δύο κατακόρυφα κατά την ίδια σταθερά, η διαφορά δεν αλλάζει, γι' αυτό ο τύπος δουλεύει και κάτω από τον άξονα.

Το χωρίο ανάμεσα σε δύο καμπύλες

Η ευθεία y = x + 2 και η παραβολή y = x², από το −1 ως το 2. Κάθε λωρίδα έχει ύψος «πάνω μείον κάτω». Ανέβασε το πλήθος και το άθροισμα πλησιάζει το 4,5.

Άθροισμα
5,063
Ακριβής τιμή
4,5
Διαφορά
0,563

Πώς στήνεται η άσκηση

Η εκφώνηση έρχεται σε τρεις μορφές, και η καθεμία λέει κάτι για τα όρια:

  • «το χωρίο που περικλείεται από τη CfC_f και τον άξονα x′xx'x»: τα όρια είναι ρίζες της ff.
  • «το χωρίο που περικλείεται από τις CfC_f και CgC_g»: τα όρια είναι οι τετμημένες των σημείων τομής, από την f(x)=g(x)f(x) = g(x).
  • «… και τις ευθείες x=αx = \alpha, x=βx = \beta»: τα όρια δίνονται, αλλά οι ρίζες ή τα σημεία τομής μέσα στο διάστημα πρέπει να βρεθούν, γιατί εκεί σπάει.

Η μέθοδος, βήμα βήμα:

  1. Όρισε h(x)=f(x)−g(x)h(x) = f(x) - g(x) (ή h=fh = f για τον άξονα).
  2. Λύσε h(x)=0h(x) = 0. Κράτα τις ρίζες που είναι μέσα στο διάστημα που σε ενδιαφέρει.
  3. Βρες το πρόσημο της hh σε κάθε κομμάτι, με παραγοντοποίηση ή με μία δοκιμαστική τιμή.
  4. Γράψε E=∫αβ∣h(x)∣ dxE = \int_{\alpha}^{\beta} \lvert h(x) \rvert\,dx και σπάσε το ολοκλήρωμα στις ρίζες, βγάζοντας την απόλυτη τιμή με το σωστό πρόσημο.
  5. Υπολόγισε και κάνε έλεγχο μεγέθους.

Όταν οι καμπύλες διασταυρώνονται

Ο τύπος «πάνω μείον κάτω» θέλει μία καμπύλη επάνω σε όλο το διάστημα. Αν οι CfC_f και CgC_g τέμνονται και στο εσωτερικό του, οι ρόλοι αλλάζουν σε κάθε σημείο τομής, και το χωρίο είναι πολλά κομμάτια. Κάθε κομμάτι υπολογίζεται χωριστά, με τη δική του «πάνω» καμπύλη.

Μια πρακτική λεπτομέρεια: βρες μία αρχική HH της hh και υπολόγισέ την σε όλα τα σημεία που χρειάζεσαι. Κάθε κομμάτι είναι μετά μια διαφορά δύο αριθμών που έχεις ήδη.

Χωρίο με τον κατακόρυφο άξονα

Μερικές φορές το χωρίο κλείνει με τον άξονα y′yy'y και μια οριζόντια ευθεία y=cy = c, π.χ. «το χωρίο ανάμεσα στη CfC_f, τον y′yy'y και την ευθεία y=2y = 2». Δεν χρειάζεται νέα θεωρία: η y=cy = c είναι κι αυτή συνάρτηση, η σταθερή, και ο y′yy'y είναι η ευθεία x=0x = 0. Βρίσκεις πού η CfC_f συναντά την y=cy = c και ολοκληρώνεις «πάνω μείον κάτω» ως προς xx.

Αν η ff είναι 1-1 με απλή αντίστροφη, υπάρχει και δεύτερος δρόμος: η συμμετρία ως προς την y=xy = x στέλνει το χωρίο σε ένα χωρίο κάτω από τη Cf−1C_{f^{-1}}, ανάμεσα σε αυτήν και τον x′xx'x. Τα δύο έχουν το ίδιο εμβαδόν. Όταν η αντίστροφη δεν βρίσκεται με τύπο, μένεις στον πρώτο δρόμο· τα χωρία ανάμεσα σε CfC_f και Cf−1C_{f^{-1}} είναι θέμα της ενότητας «Εμβαδά με εφαπτομένη, παράμετρο και συμμετρία».

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Βρες το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τη CfC_f της f(x)=4−x2f(x) = 4 - x^2 και τον άξονα x′xx'x

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Για την f(x)=x2−2xf(x) = x^2 - 2x υπολόγισε το ∫03f(x) dx\int_{0}^{3} f(x)\,dx και το εμβαδόν του χωρίου ανάμεσα στη CfC_f, τον x′xx'x και τις ευθείες x=0x = 0, x=3x = 3

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Βρες το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τις CfC_f και CgC_g, με f(x)=x+2f(x) = x + 2 και g(x)=x2g(x) = x^2

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Βρες το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τις CfC_f και CgC_g, με f(x)=x3−x2f(x) = x^3 - x^2 και g(x)=2xg(x) = 2x

Η κυβική y = x³ − x² και η ευθεία y = 2x, που τέμνονται στα A(−1, −2), O(0, 0) και B(2, 4): από το −1 ως το 0 επάνω είναι η κυβική, από το 0 ως το 2 η ευθεία.xy−2−1123−3−2−112345OCfCgAOB

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 5

Βρες το εμβαδόν του χωρίου ανάμεσα στη CfC_f της f(x)=xf(x) = \sqrt{x}, τον άξονα y′yy'y και την ευθεία y=2y = 2

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 6

Δίνεται η f(x)=(x−1)exf(x) = (x - 1)e^x. Βρες το εμβαδόν του χωρίου ανάμεσα στη CfC_f, τον x′xx'x και τις ευθείες x=0x = 0 και x=2x = 2

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Πότε το ∫αβf(x) dx\int_{\alpha}^{\beta} f(x)\,dx ισούται με το εμβαδόν του χωρίου ανάμεσα στη CfC_f και τον άξονα x′xx'x στο [α,β][\alpha, \beta];

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 8

Βρες το εμβαδόν του χωρίου ανάμεσα στη CfC_f της f(x)=2xf(x) = 2x, τον άξονα x′xx'x και την ευθεία x=3x = 3.

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις το ολοκλήρωμα από το εμβαδόν όταν η συνάρτηση αλλάζει πρόσημο.
  • Να βρίσκεις το εμβαδόν ανάμεσα σε καμπύλη και άξονα, και ανάμεσα σε δύο καμπύλες, από τα σημεία τομής τους.
  • Να στήνεις το ολοκλήρωμα: όρια, ποια καμπύλη είναι επάνω, αιτιολόγηση του προσήμου.
  • Να σπάζεις το χωρίο σε κάθε σημείο τομής όταν οι καμπύλες διασταυρώνονται.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;