1Να υπολογίζεις εμβαδά με εφαπτομένη, βρίσκοντας τη σχετική θέση από την κυρτότητα.
2Να χειρίζεσαι εμβαδόν που εξαρτάται από παράμετρο: εξίσωση, όριο και ελάχιστο.
3Να χρησιμοποιείς τη συμμετρία: άρτια και περιττή συνάρτηση, μια συνάρτηση και η αντίστροφή της.
4Να βρίσκεις εμβαδά και ολοκληρώματα όταν η συνάρτηση δεν δίνεται με τύπο.
Ποια είναι επάνω, χωρίς ανίσωση
Στην ενότητα «Εμβαδά με ολοκλήρωμα» το εμβαδόν έγινε μία δουλειά: ρίζες και πρόσημο της διαφοράς h=f−g. Στα θέματα Γ και Δ το πρόσημο αυτό βγαίνει συνήθως από κάτι που ήδη ξέρεις για τη συνάρτηση: την κυρτότητά της, μια συμμετρία, τη μονοτονία της. Αυτή η ενότητα είναι οι τέσσερις τέτοιες περιπτώσεις που επανέρχονται.
Το χωρίο με την εφαπτομένη
Το χωρίο ανάμεσα στη Cf, την εφαπτομένη της ε σε ένα σημείο A(x0,f(x0)) και μια κατακόρυφη ευθεία ή τον άξονα x′x. Η εφαπτομένη είναι y=f(x0)+f′(x0)(x−x0), όπως στην ενότητα «Η εφαπτομένη». Το πρόσημο της διαφοράς το δίνει η κυρτότητα, όπως είδες στην ενότητα «Ανισότητες με την κυρτότητα»:
Αν η f είναι κυρτή σε ένα διάστημα, η Cf είναι πάνω από κάθε εφαπτομένη της εκεί, με κοινό σημείο μόνο το σημείο επαφής.
Αν είναι κοίλη, είναι κάτω.
Στη λύση γράφεις: «Η f είναι κυρτή, άρα η Cf βρίσκεται πάνω από την εφαπτομένη της, οπότε f(x)−(f(x0)+f′(x0)(x−x0))≥0».
Εμβαδόν που εξαρτάται από παράμετρο
Όταν ένα όριο ολοκλήρωσης ή ο τύπος περιέχει παράμετρο λ, το εμβαδόν είναι συνάρτησηE(λ). Η άσκηση τη χρησιμοποιεί με τρεις τρόπους:
Εξίσωση: «βρες το λ ώστε E(λ)=3», ή «βρες την ευθεία x=κ που χωρίζει το χωρίο σε δύο ισεμβαδικά».
Όριο: το limλ→+∞E(λ) λέει αν ένα χωρίο που απλώνεται χωρίς τέλος έχει πεπερασμένο εμβαδόν.
Ακρότατο: «για ποιο λ το εμβαδόν γίνεται ελάχιστο». Μελετάς την E με την παράγωγο, όπως κάθε συνάρτηση.
Συμμετρίες που κόβουν τη δουλειά στη μέση
Περιττή και άρτια. Έστω f συνεχής στο [−α,α]. Με την αντικατάσταση x=−t βρίσκεις ∫−α0f(x)dx=∫0αf(−t)dt. Άρα:
αν η f είναι περιττή, f(−t)=−f(t) και ∫−ααf(x)dx=0
αν είναι άρτια, f(−t)=f(t) και ∫−ααf(x)dx=2∫0αf(x)dx
Στις Πανελλήνιες η ιδιότητα αποδεικνύεται μέσα στη λύση, με αυτή την αντικατάσταση, εκτός αν η εκφώνηση τη δίνει. Το κέρδος είναι μεγάλο: το ∫−11(x3ex2+x2)dx δεν θέλει καμία αρχική της x3ex2, γιατί είναι περιττή. Μένει 2∫01x2dx=32.
Για το εμβαδόν μιας περιττής, το ολοκλήρωμα είναι 0 αλλά το εμβαδόν όχι: η ∣f∣ είναι άρτια, άρα υπολογίζεις το μισό και διπλασιάζεις. Για την f(x)=x3−x στο [−1,1]: E=2∫01(x−x3)dx=2⋅41=21.
Η f και η αντίστροφή της. Οι Cf και Cf−1 είναι συμμετρικές ως προς την ευθεία y=x.
Αν η f είναι γνησίως αύξουσα, τα κοινά σημεία των Cf και Cf−1 βρίσκονται πάνω στην y=x. Η απόδειξη είναι σύντομη και ζητιέται: αν f(α)=β και f(β)=α με α<β, τότε η μονοτονία δίνει f(α)<f(β), δηλαδή β<α, άτοπο. Άρα α=β και τα κοινά σημεία είναι οι λύσεις της f(x)=x.
Τότε το χωρίο ανάμεσα στις Cf και Cf−1 χωρίζεται από την y=x σε δύο ίσα κομμάτια, και
E=2∫αβ∣f(x)−x∣dx
όπου α, β οι λύσεις της f(x)=x. Δεν χρειάζεσαι τον τύπο της f−1, που συχνά δεν βρίσκεται.
Όταν η συνάρτηση δεν δίνεται
Μερικά θέματα δίνουν ιδιότητες αντί για τύπο: μονοτονία, τιμές σε σημεία, ένα ολοκλήρωμα. Ζητούν ένα εμβαδόν ή ένα ολοκλήρωμα που φαίνεται να θέλει τον τύπο. Δύο εργαλεία λύνουν σχεδόν όλα:
Η γεωμετρία του χωρίου. Ένα ορθογώνιο χωρίζεται από τη Cf σε δύο κομμάτια· αν ξέρεις το ένα, ξέρεις και το άλλο. Η συμμετρία ως προς την y=x μεταφέρει το κομμάτι «δίπλα» στη Cf σε κομμάτι «κάτω» από τη Cf−1.
Η αντικατάσταση x=f(u) στο ∫f−1(x)dx, που θέλει f′ συνεχή, και μετά παραγοντική:
∫f(α)f(β)f−1(x)dx=βf(β)−αf(α)−∫αβf(x)dx
Ο τύπος δεν απομνημονεύεται: στη λύση γράφεις την αντικατάσταση και την παραγοντική, και φτάνεις σε αυτόν.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Βρες το εμβαδόν του χωρίου ανάμεσα στη Cf της f(x)=ex, την εφαπτομένη της στο x0=0 και την ευθεία x=1
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
1
Η εφαπτομένη.f(0)=1 και f′(0)=e0=1, άρα ε:y=x+1.
2
Ποια είναι επάνω.f′′(x)=ex>0, άρα η f είναι κυρτή στο R και η Cf είναι πάνω από την ε: ex≥x+1, με ισότητα μόνο στο 0.
3
Τα όρια. Το χωρίο ξεκινά από το σημείο επαφής, x=0, και κλείνει στην x=1.
E=∫01(ex−x−1)dx=[ex−2x2−x]01=(e−23)−1=e−25
4
Έλεγχος μεγέθους:e−2,5≈0,22, μικρό και θετικό, όπως ένα λεπτό χωρίο ανάμεσα σε καμπύλη και εφαπτομένη.
Παράδειγμα 2
Βρες το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τη Cf της f(x)=x2, την εφαπτομένη της στο A(2,4) και τον άξονα x′x
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
1
Η εφαπτομένη.f′(x)=2x, f′(2)=4, άρα ε:y−4=4(x−2), δηλαδή y=4x−4. Τέμνει τον x′x στο B(1,0).
2
Η θέση.f′′(x)=2>0, η f είναι κυρτή και η Cf είναι πάνω από την ε. Το χωρίο απλώνεται από το 0, όπου η Cf αγγίζει τον άξονα, ως το 2.
3
Το κάτω σύνορο αλλάζει στο 1. Στο [0,1] κάτω είναι ο άξονας, στο [1,2] η εφαπτομένη. Αντί να σπάσω, παίρνω όλο το χωρίο κάτω από τη Cf στο [0,2] και αφαιρώ το τρίγωνο ABΓ με Γ(2,0):
∫02x2dx=38 και (ABΓ)=21⋅1⋅4=2
4
E=38−2=32
Έλεγχος με σπάσιμο:∫01x2dx+∫12(x−2)2dx=31+31=32.
Παράδειγμα 3
Για λ>1, E(λ) είναι το εμβαδόν ανάμεσα στη Cf της f(x)=x21, τον x′x και τις ευθείες x=1, x=λ. Βρες το E(λ), το λ με E(λ)=43, το limλ→+∞E(λ) και την ευθεία x=κ που χωρίζει το χωρίο του [1,4] σε δύο ισεμβαδικά
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
1
Πρόσημο για κάθε λ.f(x)>0 για κάθε x=0, άρα για κάθε λ>1:
E(λ)=∫1λx−2dx=[−x1]1λ=1−λ1
2
Η εξίσωση:1−λ1=43⟺λ=4.
3
Το όριο:limλ→+∞(1−λ1)=1. Το χωρίο απλώνεται χωρίς τέλος, αλλά το εμβαδόν του μένει κάτω από 1.
4
Η ισεμβαδική ευθεία. Θέλω E(κ)=21⋅43=83, δηλαδή 1−κ1=83, άρα κ=58.
Όχι στη μέση του διαστήματος: η καμπύλη είναι ψηλή αριστερά, και το μισό εμβαδόν μαζεύεται νωρίς.
Παράδειγμα 4
Για α∈[0,1], E(α) είναι το εμβαδόν ανάμεσα στη Cf της f(x)=x2, την ευθεία y=α2 και τις ευθείες x=0, x=1. Βρες το α για το οποίο το E(α) γίνεται ελάχιστο
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
1
Πού τέμνονται.x2=α2 με x∈[0,1] δίνει x=α. Στο [0,α] επάνω είναι η ευθεία, στο [α,1] η παραβολή. Το σημείο σπασίματος εξαρτάται από την παράμετρο.
2
E(α)=∫0α(α2−x2)dx+∫α1(x2−α2)dx
=32α3+(31−3α3−α2+α3)=34α3−α2+31
3
Μελέτη.E′(α)=4α2−2α=2α(2α−1). Είναι E′<0 στο (0,21) και E′>0 στο (21,1), άρα η E είναι γνησίως φθίνουσα στο [0,21] και γνησίως αύξουσα στο [21,1].
4
Ελάχιστο στο α=21, με E(21)=61−41+31=41.
Έλεγχος στα άκρα:E(0)=31 και E(1)=32, και τα δύο μεγαλύτερα.
Παράδειγμα 5
Δίνεται η f(x)=x3−x2+x. Δείξε ότι αντιστρέφεται και βρες το εμβαδόν του χωρίου ανάμεσα στις Cf και Cf−1
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
1
Μονοτονία.f′(x)=3x2−2x+1, με διακρίνουσα 4−12<0, άρα f′(x)>0 για κάθε x. Η f είναι γνησίως αύξουσα, άρα 1-1 και αντιστρέφεται. Τον τύπο της f−1 δεν μπορείς να τον βρεις, και δεν θα χρειαστεί.
2
Κοινά σημεία. Αφού η f είναι γνησίως αύξουσα, τα κοινά σημεία είναι οι λύσεις της f(x)=x:
x3−x2=0⟺x2(x−1)=0⟺x=0 ή x=1
3
Πρόσημο. Στο [0,1]: f(x)−x=x2(x−1)≤0, άρα η Cf είναι κάτω από την y=x.
∫01(x−f(x))dx=∫01(x2−x3)dx=31−41=121
4
Συμμετρία. Η Cf−1 είναι το είδωλο της Cf ως προς την y=x, άρα το χωρίο ανάμεσά τους είναι δύο ίσα κομμάτια: E=2⋅121=61.
Παράδειγμα 6
Η f έχει συνεχή παράγωγο και είναι γνησίως αύξουσα στο [0,1], με f(0)=0, f(1)=1 και ∫01f(x)dx=31. Υπολόγισε το ∫01f−1(x)dx
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
1
Τι σημαίνει. Η f απεικονίζει το [0,1] στο [0,1], άρα η f−1 ορίζεται στο [0,1] και είναι μη αρνητική εκεί. Το ζητούμενο είναι το εμβαδόν κάτω από τη Cf−1.
2
Αντικατάστασηx=f(u), dx=f′(u)du. Για x=0 είναι u=0 και για x=1 είναι u=1:
Η εικόνα. Το τετράγωνο [0,1]×[0,1] χωρίζεται από τη Cf σε δύο κομμάτια: κάτω από αυτήν, εμβαδού 31, και ανάμεσα σε αυτήν και τον y′y, εμβαδού 32. Η συμμετρία ως προς την y=x στέλνει το δεύτερο κάτω από τη Cf−1. Η f(x)=x2 ικανοποιεί τα δεδομένα, και πράγματι ∫01xdx=32.
Πολλαπλή επιλογή
Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Ασκήσεις
ΒασικήΆσκηση 1 από 8
Υπολόγισε το ∫−11(x5−3x3+x2)dx, χρησιμοποιώντας τη συμμετρία των όρων.
Τα κατάφερες;
Να υπολογίζεις εμβαδά με εφαπτομένη, βρίσκοντας τη σχετική θέση από την κυρτότητα.
Να χειρίζεσαι εμβαδόν που εξαρτάται από παράμετρο: εξίσωση, όριο και ελάχιστο.
Να χρησιμοποιείς τη συμμετρία: άρτια και περιττή συνάρτηση, μια συνάρτηση και η αντίστροφή της.
Να βρίσκεις εμβαδά και ολοκληρώματα όταν η συνάρτηση δεν δίνεται με τύπο.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.