Μετάβαση στο περιεχόμενο

XL. Ακλόνητη αποφασιστικότητα μπροστά στις απειλές του δικτάτορα

Οι εναντιωματικές και οι παραχωρητικές προτάσεις.

45 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Λατινικά Γ΄ Λυκείου, Τεύχος Β΄, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να μεταφράζεις πιστά το κείμενο XL για την άρνηση του Σκαιόλα να κηρύξει τον Μάριο εχθρό.
  2. Να ξεχωρίζεις την εναντιωματική πρόταση (πραγματική κατάσταση) από την παραχωρητική (υποθετική κατάσταση) με βάση τον σύνδεσμο και την εκφορά.
  3. Να εφαρμόζεις την ακολουθία των χρόνων στις παραχωρητικές προτάσεις με υποτακτική.
  4. Να κλίνεις το ανώμαλο senex και να αναγνωρίζεις τους τύπους του ελλειπτικού memini και του nolo.

Το πλαίσιο

Ο Σύλλας κυβέρνησε τη Ρώμη ως δικτάτορας από το 82 ως το 79 π.Χ. και εξόντωσε με προγραφές χιλιάδες αντιπάλους του. Το επεισόδιο του κειμένου συμβαίνει όταν κατέλαβε την πόλη με τον στρατό του, το 88 π.Χ.: ζήτησε από τη Σύγκλητο να κηρύξει «εχθρό του κράτους» (hostis) τον μεγάλο αντίπαλό του, τον Γάιο Μάριο. Μόνος του αρνήθηκε, παρά τη μεγάλη του ηλικία, ο νομομαθής Κόιντος Μούκιος Σκαιόλας ο οιωνοσκόπος. Η ιστορία σώζεται στον Βαλέριο Μάξιμο, συγγραφέα συλλογής από «αξιομνημόνευτα έργα και λόγια» του 1ου αι. μ.Χ.

Το κείμενο

Sulla, occupāta urbe, senātum armātus coegerat ut C. Marius quam celerrime hostis iudicarētur. Cuius voluntāti nemo obviam ire audēbat; solus Quintus Mucius Scaevola augur de hac re interrogātus sententiam dicere noluit. Quin etiam cum Sulla minitans ei instāret, dixit is Sullae: «Licet mihi ostendas agmina militum, quibus curiam circumsedisti; licet mortem minitēris, numquam tamen ego hostem iudicābo Marium. Etsi senex et corpore infirmo sum, semper tamen meminero urbem Rōmam et Italiam a Mario conservātam esse».

Βαλέριος Μάξιμος 3, 8, 5

Η μετάφραση

ΛατινικάΜετάφραση
Sulla, occupāta urbe, senātum armātus coegerat ut C. Marius quam celerrime hostis iudicarētur.Ο Σύλλας, αφού κατέλαβε την πόλη, είχε συγκαλέσει οπλισμένος τη Σύγκλητο, για να κηρυχθεί ο Γάιος Μάριος εχθρός όσο γίνεται γρηγορότερα.
Cuius voluntāti nemo obviam ire audēbat;Στη θέλησή του κανένας δεν τολμούσε να αντισταθεί·
solus Quintus Mucius Scaevola augur de hac re interrogātus sententiam dicere noluit.μόνο ο οιωνοσκόπος Κόιντος Μούκιος Σκαιόλας, όταν ρωτήθηκε γι' αυτό το ζήτημα, δεν θέλησε να πει τη γνώμη του.
Quin etiam cum Sulla minitans ei instāret, dixit is Sullae:Και μάλιστα, όταν ο Σύλλας τον πίεζε απειλητικά, εκείνος είπε στον Σύλλα:
«Licet mihi ostendas agmina militum, quibus curiam circumsedisti;«Και αν μου δείχνεις τα αγήματα των στρατιωτών, με τα οποία περικύκλωσες το βουλευτήριο·
licet mortem minitēris, numquam tamen ego hostem iudicābo Marium.και αν με απειλείς με θάνατο, ποτέ εντούτοις εγώ δεν θα κηρύξω τον Μάριο εχθρό.
Etsi senex et corpore infirmo sum, semper tamen meminero urbem Rōmam et Italiam a Mario conservātam esse».Αν και είμαι γέρος και με αδύναμο σώμα, πάντα εντούτοις θα θυμάμαι ότι η πόλη της Ρώμης και η Ιταλία σώθηκαν από τον Μάριο».

Λεξιλόγιο

Ρήματα

ΡήμαΑρχικοί χρόνοιΣημασία
occupooccupavi, occupatum, occupāre, 1καταλαμβάνω
cogocoegi, coactum, cogĕre, 3συγκαλώ (και: αναγκάζω)
iudicoiudicavi, iudicatum, iudicāre, 1κρίνω, κηρύσσω
obviam eoobviam ii (ivi), obviam itum, obviam ireπηγαίνω αντίθετα, αντιστέκομαι (+ δοτ.)
audeoausus sum, audēre, 2 (ημιαποθ.)τολμώ
interrogointerrogavi, interrogatum, interrogāre, 1ζητώ τη γνώμη κάποιου
dicodixi, dictum, dicĕre, 3λέω· sententiam dico ψηφίζω
nolonolui, —, nolleδεν θέλω
minitorminitatus sum, minitāri, 1 (αποθ.)απειλώ
instoinstiti, —, instāre, 1 (+ δοτ.)πιέζω κάποιον
ostendoostendi, ostentum (ostensum), ostendĕre, 3δείχνω
circumsedeocircumsedi, circumsessum, circumsedēre, 2περικυκλώνω
meminimeminisse (ελλειπτικό)θυμάμαι
conservoconservavi, conservatum, conservāre, 1σώζω

Ονόματα

ΛέξηΓενική, γένοςΣημασία
urbsurbis, θηλ.πόλη
senatussenatus, αρσ. (δ΄ κλ.)Σύγκλητος
hostishostis, αρσ.εχθρός
voluntasvoluntātis, θηλ.θέληση
augurauguris, αρσ.οιωνοσκόπος
sententiasententiae, θηλ.γνώμη
agmenagminis, ουδ.άγημα, στρατός
curiacuriae, θηλ.βουλευτήριο
morsmortis, θηλ.θάνατος
senexsenis, αρσ.γέρος
corpuscorporis, ουδ.σώμα
solus, -a, -umγεν. solius, δοτ. soliμόνος
infirmus, -a, -umαδύναμος

Γραμματική: senex, memini, nolo

Το βιβλίο ζητά την κλίση του senex, ανώμαλου τριτόκλιτου: η ονομαστική και η κλητική ενικού έχουν άλλο θέμα (senex) από τις άλλες πτώσεις (sen-), και η γενική πληθυντικού είναι senum, όχι «senium».

senex, senis (αρσ.)

Πες την κατάληξη από μέσα σου και πάτα το κουτάκι για να δεις αν τη βρήκες.

Πες την κατάληξη και πάτα για να τη δεις

ΕνικόςΠληθυντικός
Ονομαστικήsenex
Γενική
Δοτική
Αιτιατική
Κλητικήsenex
Αφαιρετική

0 / 10 καταλήξεις

Το memini είναι ελλειπτικό: έχει μόνο τους χρόνους του θέματος του παρακειμένου, με σημασία ενεστώτα.

ΤύποςΧρόνος στη μορφήΣημασία
meminiπαρακείμενοςθυμάμαι
memineramυπερσυντέλικοςθυμόμουν
memineroσυντελεσμένος μέλλονταςθα θυμάμαι
meminerim, meminissemυποτ. παρακειμένου, υπερσυντελίκου
memento, mementoteπροστακτικήνα θυμάσαι, να θυμάστε
meminisseαπαρέμφατοτο να θυμάμαι

Το nolo (ne + volo) κλίνεται κατά το volo. Οριστική ενεστώτα: nolo, non vis, non vult, nolumus, non vultis, nolunt. Υποτακτική ενεστώτα nolim, παρατατικού nollem· προστακτική noli, nolite. Ο noluit του κειμένου είναι γ΄ ενικό οριστικής παρακειμένου.

Τέλος, το quam celerrime: το quam μπροστά σε υπερθετικό δηλώνει τον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό, «όσο γίνεται γρηγορότερα».

Συντακτικό: εναντιωματικές και παραχωρητικές προτάσεις

Και τα δύο είδη είναι δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις. Λένε κάτι παρά το οποίο ισχύει η κύρια πρόταση, όπου συχνά βρίσκεις το tamen (εντούτοις). Η διαφορά είναι στο περιεχόμενο.

ΕναντιωματικέςΠαραχωρητικές
Τι εκφράζουνπραγματική κατάστασηυποθετική κατάσταση, που κι αν αληθεύει δεν αναιρεί την κύρια
Μετάφρασηαν και, παρόλο που, μολονότι (εἰ καί)και αν, ακόμη και αν (καὶ εἰ)
Με οριστικήetsi, tametsi, quamquametiamsi
Με υποτακτικήcum, licetetiamsi, licet, quamvis, ut
ΠαράδειγμαEtsi hoc negat, verum tamen est.Etiamsi hoc neget, verum tamen est.

Το licet συντάσσεται πάντα με υποτακτική: προήλθε από το απρόσωπο licet (επιτρέπεται), με παράλειψη του ut. Το quamvis προτιμάται μπροστά σε επίθετα και επιρρήματα (quamvis ille felix sit, όσο ευτυχισμένος κι αν είναι).

Οι προτάσεις του κειμένου

ΠρότασηΕίδοςΕισαγωγή, εκφοράΑκολουθία
Licet mihi ostendas agmina militumπαραχωρητικήlicet + υποτ. ενεστώταεξαρτάται από iudicābo (αρκτικός), σύγχρονο
licet mortem minitērisπαραχωρητικήlicet + υποτ. ενεστώταεξαρτάται από iudicābo, σύγχρονο
Etsi senex et corpore infirmo sumεναντιωματικήetsi + οριστική ενεστώταμε οριστική δεν μιλάμε για ακολουθία

Το licet ανήκει και στα δύο είδη· εδώ ο Σκαιόλας δεν λέει ότι ο Σύλλας του δείχνει πράγματι τον στρατό, αλλά «και να μου τον δείξεις». Το etsi με οριστική λέει γεγονός: είναι πράγματι γέρος. Σε όλες, η κύρια έχει το tamen.

Τα δύσκολα σημεία

  • occupāta urbe: αφαιρετική απόλυτη, χρονική (προτερόχρονη).
  • armātus, minitans: επιρρηματικές μετοχές, τροπικές, συνημμένες στο Sulla.
  • ut C. Marius … hostis iudicarētur: κατά το βιβλίο τελική πρόταση (το cogo εδώ σημαίνει «συγκαλώ»): ut + υποτ. παρατατικού, εξάρτηση από το coegerat (ιστορικός χρόνος), σύγχρονο. Το hostis είναι κατηγορούμενο στο Marius.
  • Cuius: ισοδυναμεί με eius (= Sullae)· η πρόταση είναι κύρια.
  • obviam ire: τελικό απαρέμφατο, αντικείμενο του audēbat· voluntāti αντικείμενο του obviam ire.
  • interrogātus: χρονική μετοχή, συνημμένη στο Scaevola.
  • cum Sulla … instāret: ιστορικός-διηγηματικός cum + υποτ. παρατατικού, σύγχρονο προς το dixit.
  • quibus curiam circumsedisti: αναφορική προσδιοριστική στο agmina· το quibus είναι αφαιρετική του οργάνου.
  • hostem … Marium: το hostem κατηγορούμενο στο αντικείμενο Marium.
  • corpore infirmo: αφαιρετική της ιδιότητας· senex κατηγορούμενο.
  • urbem Rōmam et Italiam … conservātam esse: ειδικό απαρέμφατο, αντικείμενο του meminero· a Mario ποιητικό αίτιο.

Η απάντηση του Σκαιόλα

Η δεύτερη παραχωρητική και η κύρια πρότασή της. Η δευτερεύουσα πρόταση μετράει για ένα κομμάτι.

Βρες πρώτα τη δευτερεύουσα και το ρήμα της κύριας.

,numquam tamen.

Πάτα ένα κομμάτι της περιόδου

0 / 5 σωστά

Εναντιωματική ή παραχωρητική;

Οι τρεις πρώτες είναι από το κείμενο, οι άλλες από τις ασκήσεις του βιβλίου ή δικά μας παραδείγματα.

Τι είδος;

Etiamsi natūrā tales non sint, necessitāte esse coguntur

0 από 7

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Θέμα Β. Να γράψετε: τη γενική πληθυντικού του «senex»· την αφαιρετική ενικού του «agmina»· το β΄ ενικό της προστακτικής ενεστώτα του «noluit»· τον ίδιο τύπο του «minitēris» στην υποτακτική παρατατικού.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Θέμα Γ. «Licet mihi ostendas agmina militum, … numquam tamen ego hostem iudicābo Marium»: να αναγνωρίσετε συντακτικά την πρώτη πρόταση και να τη μετατρέψετε σε εναντιωματική με το «quamquam».

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Τι είδους πρόταση είναι η «Etsi senex et corpore infirmo sum»;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Να γράψεις τη δοτική ενικού και την αφαιρετική πληθυντικού του «urbe» και του «voluntāti».

Τα κατάφερες;

  • Να μεταφράζεις πιστά το κείμενο XL για την άρνηση του Σκαιόλα να κηρύξει τον Μάριο εχθρό.
  • Να ξεχωρίζεις την εναντιωματική πρόταση (πραγματική κατάσταση) από την παραχωρητική (υποθετική κατάσταση) με βάση τον σύνδεσμο και την εκφορά.
  • Να εφαρμόζεις την ακολουθία των χρόνων στις παραχωρητικές προτάσεις με υποτακτική.
  • Να κλίνεις το ανώμαλο senex και να αναγνωρίζεις τους τύπους του ελλειπτικού memini και του nolo.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;