Μετάβαση στο περιεχόμενο

XLVI. Το γενικό συμφέρον μπαίνει πριν από το ατομικό

Οι ουσιαστικές συμπερασματικές προτάσεις.

45 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Λατινικά Γ΄ Λυκείου, Τεύχος Β΄, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να μεταφράζεις πιστά το απόσπασμα του De finibus (κείμενο XLVI).
  2. Να αναγνωρίζεις τις ουσιαστικές συμπερασματικές προτάσεις: εξάρτηση, εισαγωγή, εκφορά, ακολουθία, συντακτική θέση.
  3. Να τις ξεχωρίζεις από τις επιρρηματικές συμπερασματικές, τις βουλητικές και τις παραβολικές με ut.
  4. Να κλίνεις το unusquisque και να αναγνωρίζεις την παθητική περιφραστική συζυγία και τον β΄ όρο σύγκρισης του κειμένου.

Το πλαίσιο

Το απόσπασμα είναι από το φιλοσοφικό έργο του Κικέρωνα De finibus bonorum et malorum («Για τα όρια του αγαθού και του κακού»), που γράφτηκε το 45 π.Χ. Στο τρίτο βιβλίο εκτίθεται η ηθική των Στωικών. Η θεωρία είναι ότι ο κόσμος είναι κάτι σαν κοινή πολιτεία θεών και ανθρώπων, και ο καθένας μας είναι μέρος της. Από εκεί βγαίνει το συμπέρασμα που δίνει τον τίτλο: το κοινό καλό μπαίνει πριν από το ατομικό, όπως το βάζουν οι νόμοι και όπως το βάζει όποιος πέφτει για την πατρίδα.

Το κείμενο

Philosophi mundum censent regi numine deōrum; eum esse putant quasi commūnem urbem et civitātem hominum et deōrum, et unum quemque nostrum eius mundi esse partem; ex quo illud natūrā consequitur, ut commūnem utilitātem nostrae anteponāmus. Ut enim leges omnium salūtem singulōrum salūti antepōnunt, sic vir bonus et sapiens et legibus parens consulit utilitāti omnium plus quam unīus alicuius aut suae. Nec magis vituperandus est proditor patriae quam proditor commūnis utilitātis, aut commūnis salūtis desertor propter suam utilitātem et salūtem. Ex quo fit, ut laudandus is sit, qui pro re publicā cadat, quod decet cariōrem nobis esse patriam quam nosmet ipsos.

Cicero, De finibus 3.64

Με έντονα είναι οι δύο ουσιαστικές συμπερασματικές. Το τρίτο ut του κειμένου (Ut enim leges…) δεν είναι έντονο, και θα δεις παρακάτω γιατί.

Η μετάφραση

Δική μας, πιστή, πρόταση προς πρόταση.

ΛατινικόΜετάφραση
Philosophi mundum censent regi numine deōrum;Οι φιλόσοφοι πιστεύουν ότι ο κόσμος κυβερνιέται από τη βούληση των θεών·
eum esse putant quasi commūnem urbem et civitātem hominum et deōrum,νομίζουν ότι αυτός είναι κάτι σαν κοινή πόλη και πολιτεία των ανθρώπων και των θεών,
et unum quemque nostrum eius mundi esse partem;και ότι ο καθένας από εμάς είναι μέρος αυτού του κόσμου·
ex quo illud natūrā consequitur, ut commūnem utilitātem nostrae anteponāmus.από αυτό προκύπτει από τη φύση εκείνο: να βάζουμε το κοινό συμφέρον πάνω από το δικό μας.
Ut enim leges omnium salūtem singulōrum salūti antepōnunt,Γιατί, όπως οι νόμοι βάζουν τη σωτηρία όλων πάνω από τη σωτηρία του καθενός χωριστά,
sic vir bonus et sapiens et legibus parens consulit utilitāti omnium plus quam unīus alicuius aut suae.έτσι ο καλός και σοφός άνθρωπος, που υπακούει στους νόμους, φροντίζει για το συμφέρον όλων περισσότερο παρά για το συμφέρον ενός οποιουδήποτε ή για το δικό του.
Nec magis vituperandus est proditor patriae quam proditor commūnis utilitātis, aut commūnis salūtis desertor propter suam utilitātem et salūtem.Και δεν πρέπει να κατακρίνεται ο προδότης της πατρίδας περισσότερο από τον προδότη του κοινού συμφέροντος ή από εκείνον που εγκαταλείπει την κοινή σωτηρία για χάρη του δικού του συμφέροντος και της δικής του σωτηρίας.
Ex quo fit, ut laudandus is sit, qui pro re publicā cadat,Από αυτό συμβαίνει να αξίζει έπαινο εκείνος που πέφτει για την πατρίδα,
quod decet cariōrem nobis esse patriam quam nosmet ipsos.γιατί αρμόζει η πατρίδα να είναι πιο αγαπητή σε μας από εμάς τους ίδιους.

Το laudandus sit είναι παθητική περιφραστική συζυγία. Η κατά λέξη απόδοση είναι «να πρέπει να επαινείται εκείνος…»· το «να αξίζει έπαινο» λέει το ίδιο.

Λεξιλόγιο

ΛέξηΑρχικοί χρόνοι ή κλίσηΣημασία
philosophusphilosophi (αρσ.)φιλόσοφος
mundusmundi (αρσ.)κόσμος, σύμπαν
censeocensui, censum, censēre, 2πιστεύω, νομίζω (+ απαρ.)
regorexi, rectum, regĕre, 3κυβερνώ
numennuminis (ουδ.)η βούληση της θεότητας
puto1νομίζω
civitascivitātis (θηλ.)πολιτεία
unusquisqueunaquaeque, unumquidque (unumquodque)ο καθένας χωριστά
consequiturconsecūtum est, consequi (απρόσ.)προκύπτει, συνεπάγεται
utilitasutilitātis (θηλ.)ωφέλεια, συμφέρον, καλό
antepōnoanteposui, antepositum, anteponĕre, 3βάζω κάτι (αιτ.) πάνω από κάτι (δοτ.)
lexlegis (θηλ.)νόμος
singulisingulae, singulaο καθένας χωριστά
pareoparui, paritum, parēre, 2υπακούω (+ δοτ.)
consuloconsului, consultum, consulĕre, 3φροντίζω για (+ δοτ.)
vitupero1επικρίνω, κατακρίνω
proditorproditōris (αρσ.)προδότης
desertordesertōris (αρσ.)λιποτάκτης, αυτός που εγκαταλείπει
fitfactum est, fieri (απρόσ.)συμβαίνει
laudo1επαινώ
cadocecĭdi, casum, cadĕre, 3πέφτω
decetdecuit, decēre, 2 (απρόσ.)αρμόζει, πρέπει (+ απαρ.)
caruscara, carumαγαπητός

Γραμματική: το unusquisque και η σύγκριση

1. unusquisque. Σύνθετο από το unus και το quisque, και κλίνονται και τα δύο μέρη. Στο κείμενο: unum quemque (αιτιατική ενικού αρσενικού, γραμμένο χωριστά). Πληθυντικό δεν χρησιμοποιεί.

unusquisque, unaquaeque, unumquidque (unumquodque)

Και τα δύο μέρη κλίνονται. Στο ουδέτερο, unumquidque όταν στέκεται μόνο του, unumquodque όταν συνοδεύει ουσιαστικό.

ΑρσενικόΘηλυκόΟυδέτερο
Ονομαστικήunusquisqueunaquaequeunumquidque (-quodque)
Γενικήunīuscuiusqueunīuscuiusqueunīuscuiusque
Δοτικήunicuiqueunicuiqueunicuique
Αιτιατικήunumquemqueunamquamqueunumquidque (-quodque)
Αφαιρετικήunōquōqueunāquāqueunōquōque

2. Τα παραθετικά και ο β΄ όρος σύγκρισης. Το κείμενο συγκρίνει τρεις φορές:

ΣύγκρισηΠώς γίνεται
consulit utilitāti omnium plus quam unīus alicuius aut suaeμε το επίρρημα plus (συγκρ. του multum) και quam
nec magis vituperandus est proditor patriae quam proditor commūnis utilitātisμε το magis + θετικό βαθμό
decet cariōrem nobis esse patriam quam nosmet ipsosμε συγκριτικό επιθέτου: carus, carior, carissimus

Στο τελευταίο, ο α΄ όρος (patriam) είναι σε αιτιατική, γιατί είναι υποκείμενο απαρεμφάτου. Ο β΄ όρος με το quam παίρνει την ίδια πτώση: nosmet ipsos. Επειδή ο α΄ όρος είναι αιτιατική, ο β΄ μπορεί να γίνει και αφαιρετική χωρίς quam: cariōrem nobis patriam nobismet ipsis. Το -met είναι μόριο που επιτείνει: «εμείς οι ίδιοι».

Συντακτικό: οι ουσιαστικές συμπερασματικές προτάσεις

Τις επιρρηματικές συμπερασματικές τις ξέρεις από το κείμενο XXXVII: λένε τι αποτέλεσμα είχε μια πράξη (tam … ut). Οι ουσιαστικές συμπερασματικές έχουν την ίδια μορφή, αλλά πιάνουν θέση ονόματος: υποκείμενο, αντικείμενο ή επεξήγηση.

Εισαγωγήμε το ut· οι αρνητικές με το ut non, ut nemo, ut numquam, ut nihil
Εκφοράμε υποτακτική
Ακολουθίαυποτακτική ενεστώτα μετά από αρκτικό χρόνο, παρατατικού μετά από ιστορικό

Τι εκφράζουν και πού χρησιμεύουν:

ΕκφράζουνΘέσηΡήματα και εκφράσεις
αποτέλεσμα, συνέπειααντικείμενοfacio, efficio, perficio (κατορθώνω), obtineo
συμπέρασμαυποκείμενοefficitur, (con)sequitur (προκύπτει)
γεγονός, συμβάνυποκείμενοfit, accĭdit, evenit, contingit (συμβαίνει)
κάτι που απομένειυποκείμενοrestat, relinquitur, reliquum est
κάτι που είναι καιρός, συνήθεια, νόμοςυποκείμενοsatis est, tempus est, mos (consuetūdo) est, lex est

Στο κείμενο:

  • ut commūnem utilitātem nostrae anteponāmus: εξαρτάται από το consequitur και είναι επεξήγηση στο illud, που είναι το υποκείμενό του. Υποτακτική ενεστώτα, γιατί το consequitur είναι αρκτικός χρόνος.
  • ut laudandus is sit: εξαρτάται από το απρόσωπο fit και είναι υποκείμενό του. Υποτακτική ενεστώτα, γιατί το fit είναι αρκτικός χρόνος.

Το τρίτο ut. Στο Ut enim leges … antepōnunt, sic vir bonus … consulit το ut έχει οριστική και απέναντί του το sic της κύριας. Είναι παραβολική πρόταση: «όπως … έτσι». Το ut με οριστική είναι παραβολικό ή χρονικό, ποτέ συμπερασματικό.

Τα άλλα δύσκολα σημεία του κειμένου

  • mundum ... regi: ειδικό απαρέμφατο, αντικείμενο του censent, με υποκείμενο το mundum· numine αφαιρετική του ποιητικού αιτίου.
  • eum esse ... urbem et civitātem: αντικείμενο του putant· urbem και civitātem κατηγορούμενα στο eum.
  • unum quemque nostrum: nostrum γενική διαιρετική («από εμάς»).
  • vituperandus est proditor: παθητική περιφραστική, προσωπική σύνταξη. Το ποιητικό αίτιο, αν το έγραφες, θα ήταν σε δοτική (nobis).
  • qui pro re publicā cadat: αναφορική προσδιοριστική στο is· έχει υποτακτική γιατί εξαρτάται από πρόταση που εκφέρεται με υποτακτική (έλξη).
  • quod decet ...: αιτιολογική με οριστική, γιατί δίνει την αιτία ως αντικειμενική.

Η τελευταία πρόταση

Η αιτιολογική του τέλους, χωρίς το quod. Ολόκληρη η απαρεμφατική φράση είναι υποκείμενο του decet· εδώ ρωτάμε τα κομμάτια της.

Ρώτα: τι αρμόζει; ποιο να είναι; τι να είναι; σε ποιον; από ποιον;

Πάτα ένα κομμάτι της πρότασης

0 / 6 σωστά

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Θέμα Β. Να γράψετε: τη δοτική ενικού του unum quemque στο ίδιο γένος· τη γενική πληθυντικού του re publicā· τα παραθετικά του carus· τον ίδιο τύπο του antepōnunt στην παθητική φωνή.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Θέμα Γ. Να αναγνωρίσετε συντακτικά την πρόταση «ut commūnem utilitātem nostrae anteponāmus» και να την ξαναγράψετε με το ρήμα εξάρτησης στον παρατατικό (consequebātur).

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Τι είναι η πρόταση «ut laudandus is sit» στο «Ex quo fit, ut laudandus is sit»;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Να γράψεις την αιτιατική ενικού του θηλυκού unaquaeque, τη γενική ενικού του numine και το legibus στον ίδιο τύπο του ενικού.

Τα κατάφερες;

  • Να μεταφράζεις πιστά το απόσπασμα του De finibus (κείμενο XLVI).
  • Να αναγνωρίζεις τις ουσιαστικές συμπερασματικές προτάσεις: εξάρτηση, εισαγωγή, εκφορά, ακολουθία, συντακτική θέση.
  • Να τις ξεχωρίζεις από τις επιρρηματικές συμπερασματικές, τις βουλητικές και τις παραβολικές με ut.
  • Να κλίνεις το unusquisque και να αναγνωρίζεις την παθητική περιφραστική συζυγία και τον β΄ όρο σύγκρισης του κειμένου.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;