Γράφω για συγκεκριμένο πλαίσιο
Το τέταρτο θέμα ξεκινά από την εκφώνηση: ποιος είσαι, σε ποιον γράφεις, σε ποιο είδος κειμένου.
45 λεπτά
Στις Πανελλήνιες2026 Δ ·2025 επαν. Δ ·2025 Δ ·2024 επαν. Δ ·2024 Δ ·2023 επαν. Δ ·2023 Δ ·2022 επαν. Δ ·2022 Δ ·2021 επαν. Δ ·2021 Δ ·2020 επαν. Δ ·2020 Δ
Θα μάθεις να
- Να αναλύεις την εκφώνηση του Θέματος Δ: ρόλος, αποδέκτης, είδος κειμένου, ζητούμενα, όριο λέξεων.
- Να εφαρμόζεις τις συμβάσεις του άρθρου, της επιστολής και της ομιλίας: τίτλος, προσφώνηση, αποφώνηση, πρόσωπο.
- Να διαλέγεις το ύφος που ταιριάζει στον αποδέκτη και στο μέσο.
- Να αξιοποιείς δημιουργικά τα κείμενα της εξέτασης χωρίς να τα αντιγράφεις.
Το Θέμα Δ ξεκινά από την εκφώνηση
Το Θέμα Δ παίρνει 30 μονάδες, τις περισσότερες από κάθε άλλο θέμα. Ζητά ένα κείμενο συνήθως 300–400 λέξεων, με δική σου θέση, γραμμένο σε ένα συγκεκριμένο επικοινωνιακό πλαίσιο. Το 2025 η εκφώνηση ζητούσε, αξιοποιώντας «δημιουργικά» το περιεχόμενο των δύο μη λογοτεχνικών κειμένων, ένα άρθρο 350–400 λέξεων για το προσωπικό σου ιστολόγιο, με δύο σκέλη: τους λόγους για τους οποίους το σχολείο οφείλει να καλλιεργεί τη δημιουργικότητα, και τους τρόπους με τους οποίους την εκφράζεις εσύ.
Η εκφώνηση δεν είναι εισαγωγή στο θέμα. Είναι το μισό θέμα. Πριν γράψεις λέξη, απαντάς σε τέσσερις ερωτήσεις.
| Ερώτηση | Παράδειγμα από εκφώνηση | Τι αλλάζει στο κείμενο |
|---|---|---|
| Ποιος είμαι; | «ως εκπρόσωπος του μαθητικού συμβουλίου» | το πρόσωπο, το κύρος, το «εμείς» |
| Σε ποιον γράφω; | «στο δημοτικό συμβούλιο» · «στους συμμαθητές σου» | ύφος: επίσημο ή οικείο, ενικός ή πληθυντικός ευγενείας |
| Τι είδος κειμένου; | άρθρο, επιστολή, ομιλία, ανάρτηση σε ιστολόγιο | οι συμβάσεις: τίτλος, προσφώνηση, αποφώνηση |
| Τι ακριβώς ζητείται; | «α) τους λόγους… β) τους τρόπους…» | τα σκέλη, και πόσες λέξεις παίρνει το καθένα |
Οι συμβάσεις κάθε είδους
| Άρθρο | Επιστολή | Ομιλία | |
|---|---|---|---|
| αρχή | τίτλος (απαραίτητος) | προσφώνηση: «Αξιότιμε κύριε Δήμαρχε,» | προσφώνηση: «Αγαπητοί συμμαθητές, κύριε Διευθυντά,» |
| πρόσωπο | γ΄ ή α΄ πληθυντικό· α΄ ενικό σε ιστολόγιο | α΄ πρόσωπο, β΄ πληθυντικός ευγενείας | α΄ και β΄ πρόσωπο, άμεση απεύθυνση |
| ύφος | ανάλογο με το μέσο: πιο τυπικό σε εφημερίδα, πιο προσωπικό σε ιστολόγιο | τυπικό, ευγενικό, σαφές | ζωντανό: ρητορικές ερωτήσεις, προτροπές |
| τέλος | επίλογος, χωρίς υπογραφή με όνομα | αποφώνηση: «Με εκτίμηση,» και υπογραφή χωρίς όνομα | αποφώνηση: «Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.» |
Και ένας κανόνας της εξέτασης που ισχύει παντού: το όνομά σου δεν γράφεται πουθενά στις απαντήσεις. Η επιστολή υπογράφεται, π.χ., «Ο μαθητής/Η μαθήτρια της Γ΄ τάξης» ή με αρχικά που δεν είναι τα δικά σου.
Το ύφος ακολουθεί τον αποδέκτη
Ο ίδιος ισχυρισμός γράφεται αλλιώς για κάθε αποδέκτη:
- Στο δημοτικό συμβούλιο: «Η στάθμευση στα πεζοδρόμια γύρω από τα σχολεία θέτει σε κίνδυνο τους μαθητές.» Τυπικό, πληθυντικός ευγενείας.
- Στους συμμαθητές σου: «Πόσες φορές κατέβηκες σήμερα στον δρόμο για να περάσεις ένα παρκαρισμένο αμάξι;» Οικείο, β΄ ενικό, ερώτηση.
Το οικείο ύφος δεν σημαίνει αργκό ή συντομογραφίες. Ακόμα και σε ανάρτηση ιστολογίου, γράφεις σε μια γλώσσα που θα δεχόταν ένας ενήλικας αναγνώστης.
Τα κείμενα της εξέτασης: υλικό, όχι πηγή αντιγραφής
Η εκφώνηση ζητά συνήθως να αξιοποιήσεις τα κείμενα. Αυτό σημαίνει να πάρεις ιδέες και να τις κάνεις δικές σου: να τις διατυπώσεις αλλιώς, να τις συνδέσεις με δικά σου παραδείγματα, να διαφωνήσεις μαζί τους αν θέλεις. Όχι να αντιγράψεις φράσεις. Αν χρειαστείς μια φράση αυτούσια, τη βάζεις σε εισαγωγικά και λες από πού είναι, και αυτό σπάνια.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Δική μας εκφώνηση: «Ως εκπρόσωπος του μαθητικού συμβουλίου του σχολείου σου, μιλάς στο δημοτικό συμβούλιο για την ασφαλή μετακίνηση των μαθητών με τα πόδια. Αξιοποιώντας και το κείμενο “Πεζοί δεύτερης κατηγορίας”, γράφεις ομιλία 350–400 λέξεων στην οποία: α) παρουσιάζεις δύο προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι μαθητές, β) προτείνεις δύο συγκεκριμένα μέτρα.»
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ανάλυση της εκφώνησης. Ρόλος: εκπρόσωπος μαθητών (μιλώ και για άλλους: «εμείς»). Αποδέκτης: δημοτικό συμβούλιο (επίσημο ύφος, πληθυντικός ευγενείας, αλλά και συμμαθητές στην αίθουσα). Είδος: ομιλία (προσφώνηση, αποφώνηση, άμεση απεύθυνση). Σκέλη: α) δύο προβλήματα, β) δύο μέτρα.
Σχέδιο.
Μέρος Περιεχόμενο Λέξεις, περίπου προσφώνηση και πρόλογος προσωπικό περιστατικό: η διαδρομή του ομιλητή το πρωί 70 1η παράγραφος (σκέλος α) πεζοδρόμια πιασμένα· διαβάσεις χωρίς ασφάλεια· αποτέλεσμα: οι γονείς φοβούνται 80 2η παράγραφος (σκέλος β) έλεγχος στάθμευσης· ασφαλής «διάδρομος» για κάθε σχολείο 75 3η παράγραφος αντίρρηση (ο προϋπολογισμός) και απάντηση· οφέλη για την πόλη 70 επίλογος και αποφώνηση συγκεκριμένο αίτημα· τι προσφέρουν οι μαθητές 60 Από το κείμενο της ενότητας παίρνω ιδέες, όχι φράσεις: τη μέτρηση μιας διαδρομής, τα αυτοκίνητα στο πεζοδρόμιο, τα πρόστιμα που επιβάλλονται.
Η ομιλία:
Κυρία πρόεδρε, κυρίες και κύριοι σύμβουλοι, αγαπητοί συμμαθητές,
Σήμερα το πρωί, όπως κάθε πρωί, περπάτησα ως το σχολείο. Είναι οχτακόσια μέτρα. Σε αυτή τη μικρή διαδρομή κατέβηκα τέσσερις φορές στον δρόμο, γιατί το πεζοδρόμιο ήταν πιασμένο από αυτοκίνητα, και πέρασα μια διάβαση χωρίς φανάρι, όπου οι οδηγοί σπάνια σταματούν. Δεν σας τα λέω για να παραπονεθώ. Σας τα λέω γιατί τα ζουν καθημερινά εκατοντάδες μαθητές της πόλης μας.
Το πρώτο πρόβλημα είναι τα πεζοδρόμια. Όταν είναι στενά, σπασμένα ή γεμάτα σταθμευμένα αυτοκίνητα, ο μαθητής περπατά στην άσφαλτο, δίπλα στα αυτοκίνητα που περνούν. Το δεύτερο είναι οι διαβάσεις γύρω από τα σχολεία. Τις ώρες της προσέλευσης και της αποχώρησης η κίνηση είναι μεγαλύτερη, και οι οδηγοί βιάζονται. Το αποτέλεσμα; Πολλοί γονείς φοβούνται να αφήσουν τα παιδιά τους να πάνε μόνα τους στο σχολείο, και τα πηγαίνουν με το αυτοκίνητο. Έτσι η κίνηση μεγαλώνει, και ο φόβος μαζί της.
Τι μπορεί να γίνει; Προτείνω δύο πράγματα, και κανένα δεν είναι μεγάλο έργο. Πρώτον, να ελέγχεται συστηματικά η στάθμευση στα πεζοδρόμια γύρω από τα σχολεία, τουλάχιστον τις ώρες προσέλευσης και αποχώρησης. Ένα πρόστιμο που επιβάλλεται πείθει περισσότερο από δέκα αφίσες. Δεύτερον, να υπάρχει σε κάθε σχολείο ένας ασφαλής «διάδρομος»: μια διαδρομή με συνεχόμενο πεζοδρόμιο, ράμπες και φωτεινό σηματοδότη στη διάβαση. Αν οι γονείς ξέρουν ότι αυτή η διαδρομή είναι ασφαλής, πολλά παιδιά θα περπατούν ξανά.
Γνωρίζω ότι ο προϋπολογισμός του δήμου έχει όρια και ότι τα αιτήματα είναι πολλά. Όμως η ασφάλεια των παιδιών στον δρόμο δεν είναι πολυτέλεια. Και κάτι ακόμη: ένα παιδί που πηγαίνει μόνο του στο σχολείο μαθαίνει να κρίνει, να προσέχει, να αναλαμβάνει ευθύνη. Αυτό δεν το διδάσκει κανένα μάθημα. Και η πόλη κερδίζει: λιγότερα αυτοκίνητα μπροστά στις πόρτες των σχολείων σημαίνουν λιγότερο μποτιλιάρισμα και καθαρότερο αέρα για όλους.
Σας ζητώ λοιπόν να εξετάσετε τις προτάσεις μας στην επόμενη συνεδρίασή σας. Δεν ζητάμε να λυθούν όλα σε μία χρονιά· ζητάμε μια αρχή, σε ένα ή δύο σχολεία, και να μετρηθεί το αποτέλεσμα. Εμείς, οι μαθητές, είμαστε πρόθυμοι να βοηθήσουμε: να χαρτογραφήσουμε τις επικίνδυνες διαβάσεις, να μιλήσουμε στους συμμαθητές μας, να μετρήσουμε το πριν και το μετά.
Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.
353 λέξεις. Σκέλος α στην 1η παράγραφο, σκέλος β στη 2η, με «Πρώτον… Δεύτερον…». Η 3η αντικρούει μια αναμενόμενη αντίρρηση. Η ρητορική ερώτηση «Το αποτέλεσμα;» και το «Τι μπορεί να γίνει;» κρατούν το ακροατήριο, ενώ ο πληθυντικός ευγενείας κρατά το ύφος τυπικό.
Παράδειγμα 2
Αν η ίδια εκφώνηση ζητούσε επιστολή προς τον δήμαρχο αντί για ομιλία, τι θα άλλαζε στην αρχή και στο τέλος του κειμένου;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Αρχή: προσφώνηση σε έναν αποδέκτη, «Αξιότιμε κύριε Δήμαρχε,» και μια πρώτη πρόταση που λέει ποιος γράφει και γιατί: «Σας γράφω εκ μέρους του μαθητικού συμβουλίου του σχολείου μας, για να σας μεταφέρω…». Το προσωπικό περιστατικό μπορεί να μείνει, πιο σύντομο.
Τέλος: όχι «Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας», που είναι για ακροατήριο. Αντί γι' αυτό: «Περιμένοντας την ανταπόκρισή σας, / Με εκτίμηση, / Το μαθητικό συμβούλιο του …ου Γενικού Λυκείου». Και πουθενά όνομα.
Παράδειγμα 3
Δική μας εκφώνηση: «Σε άρθρο 300–350 λέξεων για τη σχολική εφημερίδα, να εξηγήσεις α) γιατί πολλοί έφηβοι δυσκολεύονται να βρουν ελεύθερο χρόνο και β) πώς θα μπορούσε το σχολείο να τους βοηθήσει.» Πώς μοιράζεις τις λέξεις;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Δύο σκέλη, ισοβαρή. Τίτλος και πρόλογος περίπου 50 λέξεις, επίλογος περίπου 40. Μένουν περίπου 220–250 για το κύριο μέρος: μία ή δύο παράγραφοι για κάθε σκέλος, όχι τρεις για το α και μία πρόταση για το β.
Είδος: άρθρο σε σχολική εφημερίδα, άρα τίτλος υποχρεωτικός, χωρίς προσφώνηση, και ύφος σοβαρό αλλά όχι ψυχρό: οι αναγνώστες είναι συμμαθητές και καθηγητές.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ποιες τέσσερις ερωτήσεις κάνεις στην εκφώνηση του Θέματος Δ πριν γράψεις;
Τα κατάφερες;
- Να αναλύεις την εκφώνηση του Θέματος Δ: ρόλος, αποδέκτης, είδος κειμένου, ζητούμενα, όριο λέξεων.
- Να εφαρμόζεις τις συμβάσεις του άρθρου, της επιστολής και της ομιλίας: τίτλος, προσφώνηση, αποφώνηση, πρόσωπο.
- Να διαλέγεις το ύφος που ταιριάζει στον αποδέκτη και στο μέσο.
- Να αξιοποιείς δημιουργικά τα κείμενα της εξέτασης χωρίς να τα αντιγράφεις.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.