Σύγκριση κειμένων
Δύο κείμενα για το ίδιο θέμα: πού συμφωνούν, πού διαφέρουν, και πώς το γράφεις.
40 λεπτά
Στις Πανελλήνιες2025 Β ·2024 επαν. Β ·2024 Β ·2023 επαν. Β ·2021 επαν. Β ·2021 Β
Θα μάθεις να
- Να βρίσκεις σε δύο κείμενα για το ίδιο θέμα πού συμφωνούν και πού διαφέρουν: θέση, επιχειρήματα, πρόθεση, ύφος.
- Να ξεχωρίζεις τα γνωρίσματα του επιστημονικού λόγου από του δημοσιογραφικού και του βιωματικού.
- Να γράφεις μια συγκριτική απάντηση με κοινό σημείο, διαφορές, τεκμήρια από κάθε κείμενο και λέξεις σύγκρισης.
Δύο κείμενα, ένα θέμα
Στην εξέταση τα μη λογοτεχνικά κείμενα είναι συνήθως δύο, και μιλούν για το ίδιο θέμα από διαφορετική σκοπιά. Τα θέματα του 2025, για παράδειγμα, είχαν ένα απόσπασμα επιστημονικού βιβλίου και ένα δημοσιογραφικό άρθρο για τη δημιουργικότητα. Γι' αυτό μια ερώτηση του Θέματος Β ζητά συχνά να τα συγκρίνεις, ή να εξηγήσεις τι κάνει το ένα που δεν κάνει το άλλο.
Και το Θέμα Δ ζητά συνήθως να αξιοποιήσεις και τα δύο. Όποιος έχει δει πού συμφωνούν και πού διαφέρουν, έχει ήδη μισό σχέδιο.
Τι συγκρίνεις
| Άξονας | Ερώτηση |
|---|---|
| θέση | τι υποστηρίζει το καθένα για το θέμα; |
| επιχειρήματα, τεκμήρια | με τι το στηρίζει: έρευνες, παραδείγματα, προσωπική εμπειρία; |
| πρόθεση, στάση | τι θέλει να πετύχει, πού στέκεται; |
| είδος, αποδέκτης | άρθρο, δοκίμιο, επιστημονικό κείμενο, ιστολόγιο· σε ποιον γράφει; |
| γλώσσα, ύφος | πρόσωπα, λεξιλόγιο, κυριολεξία ή μεταφορά, επίσημο ή οικείο |
Δεν χρειάζεται να καλύψεις όλους τους άξονες. Η εκφώνηση λέει ποιον θέλει. Αν λέει γενικά «να συγκρίνετε», διαλέγεις τους δύο ή τρεις που φαίνονται περισσότερο.
Επιστημονικός, δημοσιογραφικός, βιωματικός λόγος
Η πιο συχνή διαφορά ανάμεσα σε δύο κείμενα της εξέτασης είναι το είδος του λόγου. Στα θέματα του 2025 ένα ερώτημα ζητούσε δύο γλωσσικές επιλογές που επιβεβαιώνουν ότι ένα κείμενο είναι επιστημονικός λόγος.
| Επιστημονικός | Δημοσιογραφικός, άρθρο γνώμης | Βιωματικός | |
|---|---|---|---|
| πρόσωπο | γ΄, απρόσωπες εκφράσεις | εναλλαγές, συχνά α΄ πληθυντικό | α΄ ενικό |
| λεξιλόγιο | ορολογία, αφηρημένα ουσιαστικά | κοινό, με αξιολογικές λέξεις | καθημερινό, συναισθηματικό |
| σύνταξη | παθητική φωνή, ονοματοποίηση («η αξιοποίηση του εργαλείου») | ποικιλία, ερωτήσεις, σύντομες προτάσεις | προφορικότητα, επιφωνήματα |
| σημασία | κυριολεξία | κυριολεξία και μεταφορά | συχνά μεταφορά |
| τεκμήρια | έρευνες, ορισμοί, συλλογισμός | στοιχεία, παραδείγματα, μαρτυρίες | προσωπική εμπειρία |
Δύο κείμενα για σύγκριση
Και τα δύο είναι δικά μας, γραμμένα για την ενότητα.
Κείμενο 1. Τα γλωσσικά μοντέλα στη σχολική μάθηση
Η χρήση γλωσσικών μοντέλων από μαθητές έχει αυξηθεί με ταχύτατους ρυθμούς. Η επίδρασή τους στη μάθηση φαίνεται να εξαρτάται λιγότερο από το ίδιο το εργαλείο και περισσότερο από τον τρόπο αξιοποίησής του. Όταν το μοντέλο χρησιμοποιείται για ανατροφοδότηση πάνω σε κείμενο που έχει ήδη παραγάγει ο μαθητής, λειτουργεί ως ένας ακόμη αναγνώστης. Όταν, αντίθετα, παράγει το κείμενο στη θέση του, παρακάμπτεται η γνωστική προσπάθεια, η οποία αποτελεί προϋπόθεση της μάθησης. Συνεπώς, το ζητούμενο για το σχολείο δεν είναι η απαγόρευση, αλλά ο σχεδιασμός εργασιών που απαιτούν την ενεργό συμμετοχή του μαθητή σε κάθε στάδιο.
Κείμενο 2. Η εργασία που δεν έγραψα
Ομολογώ ότι την τελευταία μου εργασία στην Ιστορία δεν την έγραψα εγώ. Την έγραψε, σε δεκαπέντε δευτερόλεπτα, ένα πρόγραμμα. Πήρα δεκαεννιά. Και όμως, όταν η καθηγήτρια με ρώτησε στο διάλειμμα κάτι απλό για όσα είχα «γράψει», δεν ήξερα τι να πω. Δεν είμαι κατά της τεχνολογίας· τη χρησιμοποιώ κάθε μέρα για να βρίσκω τα λάθη μου, αφού γράψω. Αλλά ένα σχολείο που βαθμολογεί μόνο το τελικό χαρτί ανταμείβει αυτόν που πατάει το κουμπί, όχι αυτόν που σκέφτεται.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ποια κοινή θέση διατυπώνουν τα Κείμενα 1 και 2 για τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, και σε τι διαφέρουν στον τρόπο που την παρουσιάζουν; (80–100 λέξεις)
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Κοινό σημείο: βοηθούν όταν ο μαθητής γράφει πρώτα· ο κίνδυνος είναι η αντικατάσταση. Διαφορές: απρόσωπος επιστημονικός λόγος απέναντι σε προσωπική εξομολόγηση· σχεδιασμός εργασιών απέναντι σε βαθμολόγηση.
Η απάντηση:
Και τα δύο κείμενα δέχονται ότι τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να βοηθήσουν τη μάθηση, όταν ο μαθητής κάνει πρώτα τη δική του δουλειά, και εντοπίζουν τον κίνδυνο εκεί όπου το εργαλείο τον αντικαθιστά. Διαφέρουν όμως στον τρόπο. Το Κείμενο 1 μιλά απρόσωπα, σε γ΄ πρόσωπο και με ορολογία («γνωστική προσπάθεια», «ανατροφοδότηση»), και καταλήγει σε γενική πρόταση για τον σχεδιασμό των εργασιών. Το Κείμενο 2, αντίθετα, στηρίζεται σε μια προσωπική εξομολόγηση σε α΄ πρόσωπο («δεν την έγραψα εγώ») και στρέφει την κριτική στη βαθμολόγηση που κοιτάζει μόνο το τελικό χαρτί.
90 λέξεις. Κάθε ισχυρισμός έχει παράθεμα, και οι διαφορές δένονται με «όμως» και «αντίθετα».
Παράδειγμα 2
Να εντοπίσεις στο Κείμενο 1 δύο γλωσσικές επιλογές που δείχνουν ότι είναι δείγμα επιστημονικού λόγου, και να εξηγήσεις τη λειτουργία τους.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ορολογία: «γνωστική προσπάθεια», «ανατροφοδότηση». Οι όροι έχουν μία, ακριβή σημασία και δεν φορτίζονται συναισθηματικά· το κείμενο μοιάζει με μελέτη, όχι με γνώμη.
Παθητική φωνή: «παρακάμπτεται η γνωστική προσπάθεια», «χρησιμοποιείται». Δεν λέει ποιος παρακάμπτει: το ενδιαφέρον πέφτει στο φαινόμενο, όχι στα πρόσωπα, και ο λόγος γίνεται απρόσωπος και αντικειμενικός.
Παράδειγμα 3
Τι λειτουργία έχει η σύντομη πρόταση «Πήρα δεκαεννιά.» στο Κείμενο 2, και γιατί δεν θα ταίριαζε στο Κείμενο 1;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Η πρόταση είναι ασύνδετη και κοφτή. Ακολουθεί τα «δεκαπέντε δευτερόλεπτα» και προηγείται του «Και όμως»: ο υψηλός βαθμός για μια δουλειά που δεν έκανε ο μαθητής ακούγεται σχεδόν ειρωνικά, και ετοιμάζει την ανατροπή στο διάλειμμα.
Στο Κείμενο 1 δεν θα ταίριαζε: εκεί δεν υπάρχει πρόσωπο που να βαθμολογείται, ούτε ένταση και ειρωνεία. Ο επιστημονικός λόγος θα έλεγε το ίδιο απρόσωπα: «η αξιολόγηση του τελικού προϊόντος δεν αποτυπώνει τη μάθηση».
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ονόμασε τρεις άξονες πάνω στους οποίους συγκρίνεις δύο κείμενα.
Τα κατάφερες;
- Να βρίσκεις σε δύο κείμενα για το ίδιο θέμα πού συμφωνούν και πού διαφέρουν: θέση, επιχειρήματα, πρόθεση, ύφος.
- Να ξεχωρίζεις τα γνωρίσματα του επιστημονικού λόγου από του δημοσιογραφικού και του βιωματικού.
- Να γράφεις μια συγκριτική απάντηση με κοινό σημείο, διαφορές, τεκμήρια από κάθε κείμενο και λέξεις σύγκρισης.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.