Το ερμηνευτικό σχόλιο
Το τρίτο θέμα: ένα κεντρικό ζήτημα, δύο κειμενικοί δείκτες και η δική σου ανταπόκριση, σε 100–200 λέξεις.
45 λεπτά
Στις Πανελλήνιες2026 Γ ·2025 επαν. Γ ·2025 Γ ·2024 επαν. Γ ·2024 Γ ·2023 επαν. Γ ·2023 Γ ·2022 επαν. Γ ·2022 Γ ·2021 επαν. Γ ·2021 Γ ·2020 επαν. Γ ·2020 Γ
Θα μάθεις να
- Να ξέρεις τι ζητάει το Θέμα Γ και να αναλύεις την εκφώνησή του στα σκέλη της.
- Να διατυπώνεις σε μία πρόταση το κεντρικό ζήτημα ενός λογοτεχνικού κειμένου.
- Να αξιοποιείς κειμενικούς δείκτες από διαφορετικές κατηγορίες, με παράθεμα και λειτουργία.
- Να γράφεις αιτιολογημένη προσωπική ανταπόκριση και να μένεις στο όριο των λέξεων.
Τι ζητάει το Θέμα Γ
Το Θέμα Γ παίρνει 15 μονάδες και στηρίζεται στο λογοτεχνικό κείμενο της εξέτασης: ένα ποίημα ή ένα πεζό, που δεν το έχεις ξαναδεί. Ζητάει ένα ερμηνευτικό σχόλιο, ένα σύντομο κείμενο που απαντά σε μια ερώτηση για το νόημά του, στηριγμένο σε κειμενικούς δείκτες, και κλείνει με τη δική σου ανταπόκριση. Το όριο λέξεων το δίνει η εκφώνηση: συνήθως κινείται ανάμεσα στις 100 και τις 200 λέξεις, και το 2025 ήταν 150–200.
Η εκφώνηση του 2025, για ένα πεζό του Γιώργου Ιωάννου, είχε τρία σκέλη: γιατί ο ήρωας εμφανίζεται προβληματισμένος και πώς εκδηλώνει τον προβληματισμό του· να αξιοποιηθούν συνολικά τρεις διαφορετικοί κειμενικοί δείκτες· και πώς θα αντιδρούσε ο ίδιος ο μαθητής σε ανάλογη περίπτωση. Αυτό είναι το σχήμα που θα συναντήσεις, με παραλλαγές.
| Σκέλος | Τι γράφεις |
|---|---|
| ερμηνευτικό ερώτημα | το κεντρικό ζήτημα, όπως το ορίζει η ερώτηση |
| κειμενικοί δείκτες | όσους ζητά η εκφώνηση (συνήθως δύο ή τρεις), από διαφορετικές κατηγορίες |
| ανταπόκριση | τη δική σου στάση: συναισθηματική ή αξιολογική, με αιτιολόγηση |
Οι κειμενικοί δείκτες
Κειμενικός δείκτης είναι ένα συγκεκριμένο σημείο του κειμένου που στηρίζει την ερμηνεία σου. Οι συνηθέστερες κατηγορίες:
| Κατηγορία | Παραδείγματα |
|---|---|
| σχήματα λόγου | μεταφορά, παρομοίωση, αντίθεση, επανάληψη, προσωποποίηση, οξύμωρο, ασύνδετο |
| εικόνες, σύμβολα | οπτικές, ακουστικές εικόνες· αντικείμενα που σημαίνουν κάτι παραπάνω |
| ρηματικά πρόσωπα, χρόνοι, εγκλίσεις | α΄ ενικό, εξομολόγηση· ενεστώτας, διάρκεια· δυνητική, δισταγμός |
| λεξιλόγιο | επίθετα, λόγιες ή λαϊκές λέξεις, λέξεις-κλειδιά που επανέρχονται |
| σημεία στίξης | αποσιωπητικά, ερωτηματικά, θαυμαστικά, παύλες |
| αφηγηματικές τεχνικές (στο πεζό) | αφηγητής και εστίαση, διάλογος, εσωτερικός μονόλογος, αναδρομή |
| μορφή (στο ποίημα) | στίχος, στροφή, ομοιοκαταληξία, διασκελισμός, τίτλος |
Όταν η εκφώνηση ζητά «διαφορετικούς» δείκτες, δύο μεταφορές μετράνε ως ένας. Διαλέγεις από διαφορετικές γραμμές του πίνακα.
Ένα ποίημα για σχόλιο
Το ποίημα είναι του Κ. Π. Καβάφη (1863–1933). Το παραθέτουμε όπως δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Αλεξανδρινή Τέχνη (τεύχος 1, Δεκέμβριος 1926), από τη μεταγραφή της Βικιθήκης, με την ορθογραφία του ποιητή.
Σ’ αὐτὲς τὲς σκοτεινὲς κάμαρες, ποῦ περνῶ
μέρες βαρειές, ἐπάνω κάτω τριγυρνῶ
γιὰ νἄβρω τὰ παράθυρα. Ὅταν ἀνοίξει
ἕνα παράθυρο θἆναι παρηγορία.
Πλὴν τὰ παράθυρα δὲν βρίσκονται, ἢ δὲν μπορῶ
νὰ τἄβρω. Καὶ καλλίτερα ἴσως νὰ μὴν τὰ βρῶ.
Ἴσως τὸ φῶς θἆναι μιὰ νέα τυραννία.
Ποιὸς ξέρει τί καινούρια πράγματα θὰ δείξῃ.— Κ. Π. Καβάφης, «Τὰ παράθυρα», Αλεξανδρινή Τέχνη 1 (1926), Βικιθήκη
Λίγες σημειώσεις για τη γλώσσα: το «ποῦ» εδώ είναι το αναφορικό «που»· το «πλὴν» σημαίνει «όμως»· το «νἄβρω», «θἆναι», «τἄβρω» είναι «να βρω», «θα είναι», «να τα βρω».
Πριν γράψεις, βάζεις σε σειρά τα κομμάτια του σχολίου. Η σειρά δεν είναι κανόνας της εξέτασης, αλλά είναι αυτή που διαβάζεται πιο εύκολα.
Η ανταπόκριση
Το τελευταίο σκέλος δεν είναι διακόσμηση. Η εκφώνηση το ζητά ρητά και βαθμολογείται. Δύο μορφές είναι οι συνηθισμένες:
- Συναισθηματική: τι νιώθεις διαβάζοντας, και γιατί. «Με συγκινεί…, γιατί…».
- Αξιολογική ή κριτική: τι σκέφτεσαι για τη στάση του ήρωα ή για το ζήτημα, ή πώς θα αντιδρούσες εσύ στη θέση του.
Γράφεται σε α΄ πρόσωπο, και πρέπει να δένεται με το κείμενο. Το «μου άρεσε πολύ» χωρίς λόγο δεν είναι ανταπόκριση.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ποιο ζήτημα θέτει ο Καβάφης στο ποίημα «Τα παράθυρα»; Να απαντήσεις αξιοποιώντας τρεις διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες, και να γράψεις πώς σχολιάζεις εσύ τη στάση του ποιητικού υποκειμένου (150–200 λέξεις).
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Κεντρικό ζήτημα: ο εγκλωβισμός και ο φόβος της αλλαγής. Δείκτες από τρεις κατηγορίες: σύμβολα και αντίθεση (σκοτάδι–παράθυρα), πρόσωπο και χρόνος (α΄ ενικό, ενεστώτας), λεξιλόγιο και στροφή του λόγου («Πλὴν», «ἴσως», «νέα τυραννία»). Ανταπόκριση: αξιολογική, με σύνδεση με την εμπειρία.
Το σχόλιο:
Στο ποίημα «Τα παράθυρα» ο Καβάφης αποδίδει τον εγκλωβισμό ενός ανθρώπου που λαχταρά μια διέξοδο, αλλά φοβάται την ίδια την αλλαγή που ζητά. Η αντίθεση ανάμεσα στις «σκοτεινὲς κάμαρες» και στα «παράθυρα» λειτουργεί συμβολικά: το σκοτάδι είναι η πνιγηρή ζωή του, το παράθυρο η ελπίδα. Το α΄ ενικό πρόσωπο και ο ενεστώτας («περνῶ», «τριγυρνῶ»), μαζί με το «ἐπάνω κάτω», δείχνουν μια ατελείωτη, άσκοπη κίνηση, σαν θηρίου σε κλουβί. Η στροφή γίνεται με το αντιθετικό «Πλὴν» και την επανάληψη του «ἴσως»: η βεβαιότητα της αναζήτησης γίνεται δισταγμός, και το φως, κατά κανόνα σύμβολο ελευθερίας, ονομάζεται παράδοξα «νέα τυραννία». Ο ήρωας προτιμά τελικά το γνώριμο σκοτάδι από το άγνωστο φως. Διαβάζοντας το ποίημα αναγνωρίζω μια στάση που τη συναντώ συχνά, και στον εαυτό μου: παραπονιόμαστε για μια κατάσταση, αλλά διστάζουμε να την αλλάξουμε, γιατί το καινούργιο μάς τρομάζει περισσότερο. Ο Καβάφης δεν κατηγορεί τον ήρωα· τον καταλαβαίνει, και γι' αυτό το ποίημα με αγγίζει.
152 λέξεις. Τρεις δείκτες από τρεις κατηγορίες, κάθε ένας με παράθεμα και λειτουργία· η ανταπόκριση στο τέλος, σε α΄ πρόσωπο, με αιτιολόγηση.
Παράδειγμα 2
Η εκφώνηση λέει: «Πώς αντιμετωπίζει ο αφηγητής την πόλη όπου γύρισε; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με δύο κειμενικούς δείκτες και να αναφέρετε αν θα νιώθατε το ίδιο στη θέση του (100–150 λέξεις).» Ανάλυσέ την πριν γράψεις.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ερμηνευτικό ερώτημα: η στάση του αφηγητή απέναντι στην πόλη. Η απάντηση αρχίζει με αυτήν, σε μία πρόταση: νοσταλγία, πίκρα, αποξένωση…
Δείκτες: δύο, όχι τρεις. Από διαφορετικές κατηγορίες (π.χ. μια εικόνα και τον χρόνο των ρημάτων), κάθε ένας με παράθεμα και λειτουργία.
Ανταπόκριση: η εκφώνηση ορίζει ήδη τη μορφή της, «αν θα νιώθατε το ίδιο». Απαντάς σε αυτό, όχι σε μια γενική κρίση για το κείμενο. Και 100–150 λέξεις: ένα σχόλιο 190 λέξεων εδώ είναι εκτός ορίου, όσο καλό κι αν είναι.
Παράδειγμα 3
Βελτίωσε το αδύναμο κομμάτι σχολίου: «Ο ποιητής χρησιμοποιεί επανάληψη στο “ἴσως”, για να κάνει το ποίημα πιο ζωντανό.»
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Το «πιο ζωντανό» ταιριάζει σε κάθε επανάληψη κάθε ποιήματος. Δεν λέει τι κάνει εδώ. Η επανάληψη πρέπει να δεθεί με το ζήτημα: τον φόβο της αλλαγής.
Η επανάληψη του «ἴσως» στον 6ο και στον 7ο στίχο δείχνει ότι η αναζήτηση έχει γίνει δισταγμός: ο ήρωας δεν ψάχνει πια το παράθυρο, ψάχνει λόγους για να μην το βρει.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ποια είναι τα τρία σκέλη που ζητά συνήθως η εκφώνηση του Θέματος Γ;
Τα κατάφερες;
- Να ξέρεις τι ζητάει το Θέμα Γ και να αναλύεις την εκφώνησή του στα σκέλη της.
- Να διατυπώνεις σε μία πρόταση το κεντρικό ζήτημα ενός λογοτεχνικού κειμένου.
- Να αξιοποιείς κειμενικούς δείκτες από διαφορετικές κατηγορίες, με παράθεμα και λειτουργία.
- Να γράφεις αιτιολογημένη προσωπική ανταπόκριση και να μένεις στο όριο των λέξεων.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.