Μετάβαση στο περιεχόμενο

Πρόθεση και στάση του συγγραφέα

Τι θέλει να πετύχει, πού στέκεται, και από ποια σημάδια του κειμένου το καταλαβαίνεις.

40 λεπτά

Στις Πανελλήνιες2026 Β ·2025 επαν. Β ·2025 Β ·2024 επαν. Β ·2024 Β ·2023 Β ·2022 επαν. Β ·2022 Β ·2021 επαν. Β ·2021 Β ·2020 επαν. Β ·2020 Β

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις την πρόθεση (τι θέλει να πετύχει ο συντάκτης) από τη στάση του (πώς τοποθετείται απέναντι σε κάτι).
  2. Να εντοπίζεις τους γλωσσικούς δείκτες που τις φανερώνουν: πρόσωπα, εγκλίσεις, αξιολογικό λεξιλόγιο, σημεία στίξης, ερωτήσεις.
  3. Να απαντάς σε ερώτημα του Θέματος Β με τη σειρά: θέση, δείκτης, παράθεμα, λειτουργία.

Δύο ερωτήσεις που μοιάζουν

Στο Θέμα Β ρωτιέσαι συχνά για την πρόθεση του συντάκτη και για τη στάση του. Μοιάζουν, αλλά δεν είναι το ίδιο.

Πρόθεση (σκοπός)Στάση
Ρωτάειτι θέλει να πετύχει με το κείμενοπώς τοποθετείται απέναντι σε κάτι
Απαντάς μερήμα: να πείσει, να ευαισθητοποιήσει, να καταγγείλει, να προβληματίσει, να ενημερώσει, να κινητοποιήσειεπίθετο: θετική, αρνητική, επικριτική, επιφυλακτική, αμφίθυμη, ουδέτερη
Αφοράολόκληρο το κείμενο και τον αναγνώστη τουένα συγκεκριμένο πρόσωπο, φαινόμενο ή άποψη

Ένα κείμενο μπορεί να έχει αρνητική στάση απέναντι στα αυτοκίνητα στα πεζοδρόμια και πρόθεση να ευαισθητοποιήσει τον δήμο. Η στάση είναι πού στέκεται· η πρόθεση είναι πού θέλει να σε πάει.

Και στις δύο, η απάντηση χωρίς τεκμήριο δεν βαθμολογείται πλήρως. Η εκφώνηση συνήθως ορίζει ρητά πόσους γλωσσικούς δείκτες θέλει, ή ζητά να στηρίξεις την απάντηση σε συγκεκριμένα σημεία του κειμένου.

Οι γλωσσικοί δείκτες

Ο συντάκτης δεν γράφει «η στάση μου είναι αρνητική». Τη δείχνει με επιλογές, και αυτές τις επιλογές τις λέμε γλωσσικούς δείκτες:

ΔείκτηςΠαράδειγμαΤι δείχνει συνήθως
α΄ ενικό«μέτρησα», «δεν το δέχομαι»προσωπική μαρτυρία, βιωματικό ύφος, ανάληψη ευθύνης
α΄ πληθυντικό«ας αρχίσουμε», «ζούμε»συμμετοχή, ο συντάκτης μαζί με τον αναγνώστη
β΄ πρόσωπο«πώς να γίνεις»άμεση απεύθυνση, οικειότητα, ζωντάνια
γ΄ πρόσωπο«οι μελέτες δείχνουν»αντικειμενικότητα, απόσταση
προστακτική, προτρεπτική υποτακτική«σκεφτείτε», «ας…»προτροπή, κινητοποίηση
δυνητική«θα μπορούσε»μετριοπάθεια, πρόταση χωρίς επιβολή
αξιολογικό λεξιλόγιο«παράλογο», «αξιοθαύμαστη»θετική ή αρνητική κρίση
εισαγωγικάη «μεταρρύθμιση»παράθεμα, ή απόσταση και ειρωνεία
ρητορική ερώτηση«Ποιος νοσταλγεί την ουρά;»εμπλέκει τον αναγνώστη, υποβάλλει την απάντηση
τροπικά επιρρήματα«ίσως», «ασφαλώς»βαθμό βεβαιότητας

Ο ίδιος δείκτης δεν σημαίνει πάντα το ίδιο. Τα εισαγωγικά μπορεί να είναι απλό παράθεμα ή ειρωνεία· το α΄ πληθυντικό μπορεί να είναι συμμετοχή ή συγκαλυμμένη κατηγορία («εμείς οι ενήλικες αδιαφορούμε»). Γι' αυτό η απάντησή σου λέει πάντα τι κάνει ο δείκτης σε αυτό το κείμενο.

Ένα κείμενο για ανάλυση

Το κείμενο είναι δικό μας, γραμμένο για την ενότητα σαν επιφυλλίδα σε εφημερίδα.

Πεζοί δεύτερης κατηγορίας

(1) Περπάτησα χθες από το σπίτι μου ως τον σταθμό: ένα χιλιόμετρο και διακόσια μέτρα. Μέτρησα δεκατέσσερα αυτοκίνητα παρκαρισμένα πάνω στο πεζοδρόμιο, τρεις κάδους στη μέση του, και ένα σημείο όπου το πεζοδρόμιο απλώς τελειώνει, χωρίς προειδοποίηση, σαν να βαρέθηκε κι αυτό.

(2) Δεν είμαι ο μόνος. Όποιος σπρώχνει καρότσι, όποιος κινείται με αναπηρικό αμαξίδιο, όποιος ηλικιωμένος δεν βλέπει καλά, ζει κάθε μέρα την ίδια διαδρομή με εμπόδια. Και όμως, όταν η πόλη σχεδιάζει, ρωτάει πρώτα πού θα σταθμεύσουν τα αυτοκίνητα και μετά, αν περισσέψει χώρος, πού θα περπατήσουν οι άνθρωποι.

(3) Ακούω συχνά ότι «δεν είμαστε λαός του περπατήματος». Ίσως. Πώς όμως να γίνεις, όταν το πεζοδρόμιο σε διώχνει στον δρόμο;

(4) Δεν χρειάζονται μεγάλα έργα. Χρειάζονται πεζοδρόμια που συνεχίζονται, ράμπες σε κάθε γωνία και πρόστιμα που επιβάλλονται. Ας αρχίσουμε να μετράμε την ποιότητα μιας πόλης όχι με τα λεπτά που κάνει ένα αυτοκίνητο από άκρη σε άκρη, αλλά με το αν ένα παιδί μπορεί να πάει μόνο του στο σχολείο.

Πρόθεση. Να ευαισθητοποιήσει τους αναγνώστες για τα εμπόδια που συναντούν οι πεζοί, και να κινητοποιήσει όσους αποφασίζουν για την πόλη. Το λέει καθαρά η 4η παράγραφος, με συγκεκριμένες προτάσεις και την προτρεπτική υποτακτική «Ας αρχίσουμε».

Στάση. Επικριτική απέναντι στον σχεδιασμό της πόλης, συμπαθής απέναντι στους πεζούς που δυσκολεύονται. Και επιφυλακτική απέναντι στο στερεότυπο της 3ης παραγράφου: τα εισαγωγικά το βάζουν σε απόσταση, και το μονολεκτικό «Ίσως» το δέχεται μόνο για να το ανατρέψει στην αμέσως επόμενη πρόταση.

Πού στέκεται ο συντάκτης;

Τα αποσπάσματα είναι δικά μας, όλα για το ίδιο θέμα: τα κινητά στο σχολείο. Διάλεξε ένα και μετά τη στάση του συντάκτη. Ψάξε τον δείκτη που την προδίδει.

Διάλεξε απόσπασμα

Βρήκες 0 από 4

Ποια είναι η στάση;

Ποια είναι η στάση;

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Ποια είναι η στάση του συντάκτη του κειμένου «Πεζοί δεύτερης κατηγορίας» απέναντι στον τρόπο που σχεδιάζεται η πόλη; Να τεκμηριώσεις την απάντησή σου με δύο γλωσσικούς δείκτες (60–80 λέξεις).

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Στο ίδιο κείμενο, ποια είναι η λειτουργία του α΄ ενικού προσώπου στην 1η παράγραφο («Περπάτησα», «Μέτρησα»);

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 3

Ποια είναι η πρόθεση του δικού μας αποσπάσματος: «Σκεφτείτε το την επόμενη φορά που θα παρκάρετε “για ένα λεπτό” στη ράμπα. Για εσάς είναι ένα λεπτό· για εκείνον που περιμένει με το αμαξίδιο, είναι ο δρόμος του κλειστός.»

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποια διατύπωση ξεχωρίζει σωστά την πρόθεση από τη στάση του συντάκτη;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 5

Ονόμασε δύο εγκλίσεις ρημάτων που χρησιμοποιεί ένα κείμενο όταν θέλει να προτρέψει τον αναγνώστη.

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις την πρόθεση (τι θέλει να πετύχει ο συντάκτης) από τη στάση του (πώς τοποθετείται απέναντι σε κάτι).
  • Να εντοπίζεις τους γλωσσικούς δείκτες που τις φανερώνουν: πρόσωπα, εγκλίσεις, αξιολογικό λεξιλόγιο, σημεία στίξης, ερωτήσεις.
  • Να απαντάς σε ερώτημα του Θέματος Β με τη σειρά: θέση, δείκτης, παράθεμα, λειτουργία.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;