Συνοπτική απόδοση απόψεων
Το πρώτο θέμα: πώς αποδίδεις τι υποστηρίζει ένα κείμενο, χωρίς να το αντιγράψεις.
40 λεπτά
Στις Πανελλήνιες2026 Α ·2026 Β ·2025 επαν. Α ·2025 επαν. Β ·2025 Α ·2025 Β ·2024 επαν. Α ·2024 επαν. Β ·2024 Α ·2024 Β ·2023 επαν. Α ·2023 επαν. Β ·2023 Α ·2023 Β ·2022 επαν. Α ·2022 επαν. Β ·2022 Α ·2022 Β ·2021 επαν. Α ·2021 επαν. Β ·2021 Α ·2021 Β ·2020 επαν. Α ·2020 επαν. Β ·2020 Α ·2020 Β
Θα μάθεις να
- Να ξέρεις τι ζητάει το Θέμα Α των πανελλαδικών και πώς βαθμολογείται.
- Να ξεχωρίζεις σε ένα κείμενο τις θέσεις από τα παραδείγματα, τα στοιχεία και τις λεπτομέρειες.
- Να αποδίδεις τις θέσεις με δικά σου λόγια, σε γ΄ πρόσωπο, με ρήματα λεκτικών πράξεων και με τη λογική σειρά του κειμένου.
- Να γράφεις μία παράγραφο μέσα στο όριο λέξεων που ορίζει η εκφώνηση.
Η εξέταση σε μία σελίδα
Η Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία εξετάζεται στις πανελλαδικές σε ένα τρίωρο γραπτό, με 100 μονάδες. Παίρνεις δύο ή τρία κείμενα που δεν έχεις ξαναδεί, όχι από τα σχολικά βιβλία: συνήθως δύο μη λογοτεχνικά (άρθρο, δοκίμιο, συνέντευξη) και ένα λογοτεχνικό (ποίημα ή πεζό). Τα θέματα ονομάζονται Α, Β, Γ και Δ.
| Θέμα | Τι ζητάει | Μονάδες | Πού το δουλεύεις |
|---|---|---|---|
| Α | συνοπτική απόδοση των απόψεων ενός μη λογοτεχνικού κειμένου | 20 | αυτή η ενότητα |
| Β | ερωτήματα για τα μη λογοτεχνικά κείμενα: πρόθεση, στάση, τίτλος, γλώσσα, οργάνωση, σύγκριση | 35 (15 + 10 + 10) | ενότητες 2–6 |
| Γ | ερμηνευτικό σχόλιο στο λογοτεχνικό κείμενο | 15 | ενότητες 7–9 |
| Δ | κριτικό κείμενο σε δοσμένο επικοινωνιακό πλαίσιο, συνήθως 300–400 λέξεων | 30 | ενότητες 10–12 |
Ένα παράδειγμα από τα επίσημα θέματα του Ιουνίου 2025 (minedu.gov.gr): το Θέμα Α ζητούσε να αποδοθούν «συνοπτικά σε μία παράγραφο 70-80 λέξεων» οι θέσεις μιας ερευνήτριας, όπως τις μετέφερε ένα δημοσιογραφικό άρθρο. Το όριο λέξεων αλλάζει από χρονιά σε χρονιά· το διαβάζεις πάντα στην εκφώνηση.
Τι είναι, και τι δεν είναι, η συνοπτική απόδοση
Στο Γυμνάσιο έγραφες περίληψη: όλο το κείμενο σε μικρότερο. Το Θέμα Α ζητάει κάτι πιο στενό: τις απόψεις ή τις θέσεις του συγγραφέα, ή ενός προσώπου μέσα στο κείμενο, για ένα συγκεκριμένο ζήτημα. Ό,τι δεν είναι θέση μένει απέξω:
- τα παραδείγματα («το παιδί που φτιάχνει παιχνίδι από ένα κουτί»),
- τα στατιστικά και οι αριθμοί, εκτός αν η θέση είναι ο ίδιος ο αριθμός,
- οι εικόνες, τα ανέκδοτα, οι ρητορικές ερωτήσεις,
- οι επαναλήψεις: ό,τι λέει δύο φορές το κείμενο, το λες μία.
Και δεν είναι αντιγραφή. Αν μεταφέρεις τις θεματικές περιόδους αυτούσιες, ο βαθμολογητής βλέπει ότι δεν ξαναδιατύπωσες τίποτα. Γράφεις με δικά σου λόγια, σε γ΄ πρόσωπο, χωρίς να πεις τη δική σου γνώμη.
Ένα κείμενο για απόδοση
Το κείμενο είναι δικό μας, γραμμένο για την ενότητα στο ύφος των άρθρων γνώμης που μπαίνουν στις εξετάσεις.
Το δικαίωμα στη βαρεμάρα
(1) Κάποτε η βαρεμάρα είχε σχήμα: ένα απόγευμα Κυριακής, μια ουρά στο ταχυδρομείο, μια διαδρομή με το λεωφορείο χωρίς τίποτα να διαβάσεις. Σήμερα δεν έχει σχεδόν κανένα, γιατί δεν της αφήνουμε χρόνο. Μόλις εμφανιστεί το πρώτο κενό, το χέρι πηγαίνει στην τσέπη και η οθόνη το γεμίζει.
(2) Θα μπορούσε κανείς να πει ότι αυτό είναι πρόοδος. Ποιος νοσταλγεί την ουρά στο ταχυδρομείο; Η απάντηση όμως δεν είναι τόσο απλή. Η βαρεμάρα μοιάζει με σήμα: ο νους μάς ειδοποιεί ότι αυτό που κάνουμε δεν του αρκεί και ψάχνει κάτι άλλο. Αν το σήμα σβήνει πάντα από το επόμενο βίντεο, δεν προλαβαίνουμε ποτέ να ακούσουμε τι ζητούσε.
(3) Και κάτι ακόμη: η βαρεμάρα είναι ο χώρος όπου γεννιούνται οι δικές μας ιδέες. Το παιδί που δεν έχει τίποτα να κάνει φτιάχνει ένα παιχνίδι από ένα κουτί. Ο ενήλικας που κοιτάζει από το παράθυρο του τρένου θυμάται, σχεδιάζει, αποφασίζει. Το κενό δεν είναι άδειο· είναι το εργαστήρι μας.
(4) Δεν προτείνω να πετάξουμε τα κινητά. Προτείνω κάτι πιο μετριοπαθές: να αφήνουμε κάθε μέρα λίγα λεπτά χωρίς τίποτα να μας απασχολεί, και να τα προστατεύουμε όπως προστατεύουμε τον ύπνο. Τα σχολεία, που μαθαίνουν στα παιδιά να γεμίζουν τον χρόνο τους, θα μπορούσαν να τους μάθουν και να τον αφήνουν άδειο.
Πριν γράψεις, ξεχωρίζεις τι περνάει στην απόδοση και τι όχι.
Πώς τη γράφεις
1. Η εισαγωγική φράση. Ξεκινάς με το πρόσωπο που μιλάει: «Ο αρθρογράφος υποστηρίζει ότι…», «Η ερευνήτρια επισημαίνει ότι…». Αν η εκφώνηση ζητάει τις θέσεις ενός προσώπου μέσα στο κείμενο, όπως το 2025, αυτό το πρόσωπο είναι το υποκείμενο, όχι ο δημοσιογράφος.
2. Τα ρήματα λεκτικών πράξεων. Δεν γράφεις πέντε φορές «λέει». Κάθε ρήμα δείχνει και τι κάνει ο συγγραφέας με τη θέση του:
| Τι κάνει | Ρήματα |
|---|---|
| διατυπώνει θέση | υποστηρίζει, θεωρεί, πιστεύει, διαπιστώνει |
| τονίζει | επισημαίνει, υπογραμμίζει, τονίζει |
| παραδέχεται | αναγνωρίζει, παραδέχεται, δέχεται |
| διαφωνεί | αμφισβητεί, απορρίπτει, αντικρούει |
| προτείνει | προτείνει, ζητά, προτρέπει, καλεί |
| κλείνει | καταλήγει, συμπεραίνει |
3. Οι διαρθρωτικές λέξεις. Η απόδοση είναι μία παράγραφος, όχι λίστα προτάσεων. Δένεται με λέξεις που δείχνουν τη σχέση των θέσεων: «επιπλέον», «ωστόσο», «γι' αυτό», «τέλος».
4. Η σειρά. Κρατάς τη σειρά του κειμένου. Αν ο συγγραφέας πρώτα παραδέχεται και μετά αντικρούει, η απόδοσή σου κάνει το ίδιο.
5. Το μέτρημα. Μετράς τις λέξεις στο πρόχειρο. Ό,τι περισσεύει συνήθως είναι κάποιο παράδειγμα που ξέφυγε.
Δικά σου λόγια: η παράφραση
Η ξαναδιατύπωση έχει δύο εργαλεία, και τα χρησιμοποιείς μαζί:
- Λεξιλογική αλλαγή: συνώνυμα, ή μια γενική λέξη στη θέση μιας λίστας. «θυμάται, σχεδιάζει, αποφασίζει» → «σκέφτεται δημιουργικά».
- Συντακτική αλλαγή: άλλο υποκείμενο, ενεργητική σε παθητική, ρήμα σε ουσιαστικό. «δεν της αφήνουμε χρόνο» → «ο χρόνος για βαρεμάρα έχει εξαφανιστεί».
Η μεταφορά του κειμένου γίνεται κυριολεξία: το «εργαστήρι μας» είναι «ο χώρος όπου γεννιούνται οι ιδέες μας».
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Απόδωσε συνοπτικά σε μία παράγραφο 70–80 λέξεων τις θέσεις του αρθρογράφου στο κείμενο «Το δικαίωμα στη βαρεμάρα».
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Θέσεις, ανά παράγραφο. (1) Δεν αφήνουμε χρόνο στη βαρεμάρα· την καλύπτει η οθόνη. (2) Μοιάζει με πρόοδο, όμως η βαρεμάρα είναι σήμα του νου. (3) Στο κενό γεννιούνται οι ιδέες μας. (4) Λίγος ελεύθερος χρόνος κάθε μέρα, και το σχολείο να το διδάσκει.
Ρήματα που ταιριάζουν σε κάθε κίνηση: υποστηρίζει (1), αναγνωρίζει … επισημαίνει όμως (2, η παραχώρηση και η αντίκρουση), προσθέτει (3), προτείνει … ζητά (4).
Η απόδοση:
Ο αρθρογράφος υποστηρίζει ότι σήμερα δεν αφήνουμε χώρο στη βαρεμάρα, αφού κάθε κενό χρόνου το γεμίζει αμέσως η οθόνη. Αναγνωρίζει ότι αυτό μοιάζει με πρόοδο, επισημαίνει όμως ότι η βαρεμάρα είναι μήνυμα του νου πως χρειάζεται κάτι διαφορετικό. Προσθέτει ότι μέσα σε αυτό το κενό γεννιούνται οι δικές μας ιδέες. Γι' αυτό προτείνει να κρατάμε κάθε μέρα λίγο ελεύθερο χρόνο και να τον προστατεύουμε όπως τον ύπνο, ενώ ζητά από το σχολείο να το διδάσκει.
75 λέξεις. Λείπουν η ουρά στο ταχυδρομείο, η ρητορική ερώτηση, το κουτί και το τρένο: κανένα δεν είναι θέση.
Παράδειγμα 2
Ξαναδιατύπωσε με δικά σου λόγια, χωρίς να αλλάξει το νόημα: «Αν το σήμα σβήνει πάντα από το επόμενο βίντεο, δεν προλαβαίνουμε ποτέ να ακούσουμε τι ζητούσε.»
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Η μεταφορά («σήμα», «σβήνει», «ακούσουμε») γίνεται κυριολεξία: το σήμα είναι η βαρεμάρα, το «σβήνει» είναι η διασκέδαση που τη διακόπτει.
Αλλάζει και η σύνταξη: ο υποθετικός λόγος γίνεται κύρια πρόταση με αποτέλεσμα.
Όταν διακόπτουμε κάθε φορά τη βαρεμάρα με μια οθόνη, δεν μαθαίνουμε ποτέ τι χρειαζόμασταν.
Παράδειγμα 3
Δικό μας απόσπασμα δημοσιογραφικού άρθρου: «Η δημοτική βιβλιοθήκη έμεινε φέτος ανοιχτή ως τις δέκα το βράδυ. “Δεν είμαστε πια μόνο δανειστική υπηρεσία”, λέει η βιβλιοθηκονόμος. “Για πολλούς, ειδικά μαθητές, είμαστε το μόνο ήσυχο μέρος για διάβασμα. Το βραδινό ωράριο τούς βοήθησε περισσότερο από όλους. Ζητάμε από τον δήμο να το κρατήσει και να προσλάβει έναν δεύτερο υπάλληλο.”» Απόδωσε σε 40–50 λέξεις τις θέσεις της βιβλιοθηκονόμου.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Το υποκείμενο είναι η βιβλιοθηκονόμος, όχι ο δημοσιογράφος. Η πρώτη πρόταση του αποσπάσματος (το ωράριο ως τις δέκα) είναι είδηση, όχι θέση δική της.
Θέσεις: η βιβλιοθήκη είναι καταφύγιο για διάβασμα· το ωράριο ωφέλησε κυρίως τους μαθητές· να μείνει, με δεύτερο υπάλληλο. Το α΄ πρόσωπο («είμαστε», «ζητάμε») γίνεται γ΄.
Η βιβλιοθηκονόμος θεωρεί ότι η βιβλιοθήκη δεν είναι πια μόνο χώρος δανεισμού αλλά καταφύγιο για όσους δεν έχουν ήσυχο μέρος να διαβάσουν. Εκτιμά ότι το βραδινό ωράριο ωφέλησε κυρίως τους μαθητές και ζητά από τον δήμο να το διατηρήσει, προσλαμβάνοντας και δεύτερο υπάλληλο.
43 λέξεις.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πόσες μονάδες παίρνει το Θέμα Α και σε πόσες παραγράφους γράφεται η απάντηση;
Τα κατάφερες;
- Να ξέρεις τι ζητάει το Θέμα Α των πανελλαδικών και πώς βαθμολογείται.
- Να ξεχωρίζεις σε ένα κείμενο τις θέσεις από τα παραδείγματα, τα στοιχεία και τις λεπτομέρειες.
- Να αποδίδεις τις θέσεις με δικά σου λόγια, σε γ΄ πρόσωπο, με ρήματα λεκτικών πράξεων και με τη λογική σειρά του κειμένου.
- Να γράφεις μία παράγραφο μέσα στο όριο λέξεων που ορίζει η εκφώνηση.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.