Μετάβαση στο περιεχόμενο

Υποπρογράμματα

Διαδικασίες, συναρτήσεις, δήλωση, κλήση και εμβέλεια μεταβλητών.

40 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Ανάπτυξη Εφαρμογών σε Προγραμματιστικό Περιβάλλον Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα

Στις Πανελλήνιες2026 Α ·2026 Δ ·2025 επαν. Β ·2025 επαν. Δ ·2025 Α ·2025 Β ·2025 Δ ·2024 επαν. Α ·2024 επαν. Γ ·2024 Β ·2024 Δ ·2023 επαν. Δ ·2023 Α ·2023 Γ ·2022 επαν. Α ·2022 επαν. Γ ·2022 Α ·2022 Β ·2022 Γ ·2021 επαν. Δ ·2021 Α ·2021 Β ·2020 επαν. Δ ·2020 Δ

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις τη διαδικασία από τη συνάρτηση και να επιλέγεις τη σωστή.
  2. Να αντιστοιχίζεις τυπικές και πραγματικές παραμέτρους.
  3. Να εξηγείς την εμβέλεια των μεταβλητών ενός υποπρογράμματος.
  4. Να γράφεις και να καλείς σωστά ένα υποπρόγραμμα, και να αναφέρεις τα πλεονεκτήματα και τις ιδιότητές του.

Γιατί υποπρογράμματα

Ο τμηματικός προγραμματισμός σπάει το πρόγραμμα σε ανεξάρτητα κομμάτια. Κάθε κομμάτι λύνει ένα υποπρόβλημα, όπως το βρήκες στην ιεραρχική σχεδίαση: πρώτα το μεγάλο πρόβλημα, μετά τα μέρη του, μετά τα μέρη των μερών. Τα πλεονεκτήματα δεν είναι αφηρημένα και ζητούνται αυτούσια:

  • Ευκολότερη ανάπτυξη — κάθε τμήμα γράφεται και δοκιμάζεται χωριστά.
  • Επαναχρησιμοποίηση — ο ίδιος κώδικας καλείται από πολλά σημεία, γραμμένος μία φορά.
  • Ευκολότερη συντήρηση — η διόρθωση γίνεται σε ένα σημείο και ισχύει παντού.
  • Αναγνωσιμότητα — το κυρίως πρόγραμμα διαβάζεται σαν περίληψη.
  • Καταμερισμός εργασίας — διαφορετικοί προγραμματιστές, διαφορετικά τμήματα.

Ένα καλό υποπρόγραμμα έχει τρεις ιδιότητες:

  1. Μία είσοδο και μία έξοδο. Ξεκινά πάντα από την πρώτη του εντολή και, όταν τελειώσει, η εκτέλεση γυρίζει ακριβώς μετά το σημείο της κλήσης.
  2. Ανεξαρτησία. Μπορεί να γραφτεί, να ελεγχθεί και να αλλάξει χωρίς να ξέρεις πώς είναι γραμμένα τα υπόλοιπα.
  3. Μικρό μέγεθος. Αν ένα υποπρόγραμμα γίνει πολύ μεγάλο, πιθανότατα κάνει δύο δουλειές και πρέπει να σπάσει.

Διαδικασία και συνάρτηση

ΔιαδικασίαΣυνάρτηση
Επιστρέφεικαμία, μία ή πολλές τιμέςακριβώς μία
Πώς επιστρέφειμέσω παραμέτρωνμέσω του ονόματός της
Κλήσημε την εντολή ΚΑΛΕΣΕμέσα σε έκφραση
Δηλώνεται τύποςόχιναι, ο τύπος της τιμής
ΔΙΑΒΑΣΕ / ΓΡΑΨΕεπιτρέπονταιδεν επιτρέπονται
Μία συνάρτηση και μία διαδικασία
  1. ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ Μέγιστο(α, β): ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ
  2. ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
  3. ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ: α, β
  4. ΑΡΧΗ
  5. ΑΝ α > β ΤΟΤΕ
  6. σημειωμένη γραμμή: Μέγιστο ← α
  7. ΑΛΛΙΩΣ
  8. σημειωμένη γραμμή: Μέγιστο ← β
  9. ΤΕΛΟΣ_ΑΝ
  10. ΤΕΛΟΣ_ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ
  11. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Τύπωσε_αποτέλεσμα(τιμή)
  12. ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
  13. ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ: τιμή
  14. ΑΡΧΗ
  15. ΓΡΑΨΕ 'Το αποτέλεσμα είναι', τιμή
  16. ΤΕΛΟΣ_ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ

Η συνάρτηση επιστρέφει με εκχώρηση στο όνομά της — γραμμές 66 και 88. Χωρίς αυτή την εκχώρηση σε κάθε δυνατό κλάδο, η συνάρτηση δεν έχει τιμή να επιστρέψει.

Πρόσεξε και τη σύνταξη. Η κεφαλίδα της συνάρτησης γράφει τον τύπο της τιμής μετά την άνω και κάτω τελεία: ΑΚΕΡΑΙΑ, ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ, ΛΟΓΙΚΗ ή ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ. Οι παράμετροι δηλώνονται ξανά, με τον τύπο τους, στο τμήμα ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ του ίδιου του υποπρογράμματος. Και κάθε υποπρόγραμμα κλείνει με τη δική του λέξη: ΤΕΛΟΣ_ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ή ΤΕΛΟΣ_ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ.

Ένα ολόκληρο πρόγραμμα

Στη ΓΛΩΣΣΑ τα υποπρογράμματα γράφονται μετά το ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ. Το κυρίως πρόγραμμα ξεκινά πρώτο και τα καλεί όταν τα χρειαστεί.

Κλήση συνάρτησης μέσα σε έκφραση

Πρόσεξε τη γραμμή 7: η εκτέλεση φεύγει για τη συνάρτηση, που έχει μόνο τις δικές της μεταβλητές, x και y. Πριν από κάθε βήμα πες τι θα γίνει, και τι θα επιστρέψει η συνάρτηση.

  1. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Μεγαλύτερος
  2. ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
  3. ΑΚΕΡΑΙΕΣ: α, β, μ
  4. ΑΡΧΗ
  5. τρέχουσα γραμμή: α ← 3
  6. β ← 8
  7. μ ← Μέγιστο(α, β) + 1
  8. ΓΡΑΨΕ μ
  9. ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
  10. ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ Μέγιστο(x, y): ΑΚΕΡΑΙΑ
  11. ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
  12. ΑΚΕΡΑΙΕΣ: x, y
  13. ΑΡΧΗ
  14. ΑΝ x > y ΤΟΤΕ
  15. Μέγιστο ← x
  16. ΑΛΛΙΩΣ
  17. Μέγιστο ← y
  18. ΤΕΛΟΣ_ΑΝ
  19. ΤΕΛΟΣ_ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

Ξεκινάμε. Καμία μεταβλητή δεν έχει ακόμα τιμή.Γραμμή 5: τι τιμή θα πάρει το α;

Μεταβλητές

—

Έξοδος

Παράμετροι

Τυπικές παράμετροι είναι αυτές της δήλωσης του υποπρογράμματος. Πραγματικές είναι αυτές της κλήσης.

Η αντιστοίχιση γίνεται κατά θέση, όχι κατά όνομα:

  • πλήθος τυπικών και πραγματικών ίσο,
  • τύποι να συμφωνούν ένας προς έναν,
  • σειρά καθορίζει ποια πάει πού.

Πώς ακριβώς γυρίζουν οι τιμές από μια διαδικασία στο κυρίως πρόγραμμα, και πώς φτιάχνεις τον πίνακα τιμών ενός προγράμματος με κλήσεις, το βλέπεις στην ενότητα «Συναρτήσεις και διαδικασίες: πέρασμα παραμέτρων».

Εμβέλεια

Οι μεταβλητές ενός υποπρογράμματος είναι τοπικές: υπάρχουν όσο αυτό εκτελείται και εξαφανίζονται μόλις τελειώσει. Δύο μεταβλητές με το ίδιο όνομα σε δύο διαφορετικά υποπρογράμματα είναι δύο διαφορετικές μεταβλητές.

Δύο μεταβλητές S, ένα όνομα

Το κυρίως πρόγραμμα έχει το δικό του S και το υποπρόγραμμα το δικό του. Παρακολούθησε τις δύο στήλες: δεν αγγίζονται ποτέ.

ΒήμαΠού βρισκόμαστεS του κυρίωςS του υποπρογράμματοςΕπιστροφή
Ζωντανή ενημέρωση

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Διαδικασία ή συνάρτηση για τον υπολογισμό του εμβαδού κύκλου;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Στην κλήση ΚΑΛΕΣΕ Διαίρεση(Β, Α) με δήλωση ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Διαίρεση(x, y), τι παίρνει το x;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Το κυρίως πρόγραμμα έχει μεταβλητή S με τιμή 10. Το υποπρόγραμμα έχει επίσης S και τη θέτει 0. Τι γίνεται το S του κυρίως;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Γιατί δεν επιτρέπεται η ΓΡΑΨΕ μέσα σε συνάρτηση;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 5

Θέμα Β. Βρες τα λάθη: ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ Μέσος(α, β) · ΑΡΧΗ · μ ← (α + β) / 2 · ΓΡΑΨΕ μ · ΤΕΛΟΣ_ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ, και στο κυρίως ΚΑΛΕΣΕ Μέσος(Χ, Υ).

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 6

Θέμα Γ. Γράψε συνάρτηση που ελέγχει αν ένας ακέραιος ν ≥ 2 είναι πρώτος, και πρόγραμμα που μετρά τους πρώτους από το 2 έως το 7.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πρώτοι αριθμοί από το 2 έως το 7

Το λυμένο 6, ολόκληρο. Κάθε τιμή του κ καλεί ξανά τη συνάρτηση, με καινούργιες τοπικές μεταβλητές. Πριν από κάθε επιστροφή πες αν θα βγει ΑΛΗΘΗΣ ή ΨΕΥΔΗΣ.

  1. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρώτοι
  2. ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
  3. ΑΚΕΡΑΙΕΣ: κ, πλ
  4. ΑΡΧΗ
  5. πλ ← 0
  6. ΓΙΑ κ ΑΠΟ 2 ΜΕΧΡΙ 7
  7. ΑΝ Πρώτος(κ) = ΑΛΗΘΗΣ ΤΟΤΕ
  8. πλ ← πλ + 1
  9. ΤΕΛΟΣ_ΑΝ
  10. ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ
  11. ΓΡΑΨΕ πλ
  12. ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
  13. ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ Πρώτος(ν): ΛΟΓΙΚΗ
  14. ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
  15. ΑΚΕΡΑΙΕΣ: ν, δ
  16. ΛΟΓΙΚΕΣ: π
  17. ΑΡΧΗ
  18. π ← ΑΛΗΘΗΣ
  19. δ ← 2
  20. ΟΣΟ δ <= ν DIV 2 ΚΑΙ π = ΑΛΗΘΗΣ ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ
  21. ΑΝ ν MOD δ = 0 ΤΟΤΕ
  22. π ← ΨΕΥΔΗΣ
  23. ΤΕΛΟΣ_ΑΝ
  24. δ ← δ + 1
  25. ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ
  26. Πρώτος ← π
  27. ΤΕΛΟΣ_ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

Ξεκινάμε. Καμία μεταβλητή δεν έχει ακόμα τιμή.

Μεταβλητές

—

Έξοδος

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Μια συνάρτηση επιστρέφει:

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 8

Πόσες τιμές μπορεί να επιστρέψει μια διαδικασία;

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις τη διαδικασία από τη συνάρτηση και να επιλέγεις τη σωστή.
  • Να αντιστοιχίζεις τυπικές και πραγματικές παραμέτρους.
  • Να εξηγείς την εμβέλεια των μεταβλητών ενός υποπρογράμματος.
  • Να γράφεις και να καλείς σωστά ένα υποπρόγραμμα, και να αναφέρεις τα πλεονεκτήματα και τις ιδιότητές του.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;