Συναρτήσεις και διαδικασίες: πέρασμα παραμέτρων
Τι μπαίνει στην κλήση, τι γυρίζει πίσω, και ο πίνακας τιμών ενός προγράμματος με υποπρογράμματα.
45 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Ανάπτυξη Εφαρμογών σε Προγραμματιστικό Περιβάλλον Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Στις Πανελλήνιες2026 Δ ·2025 επαν. Β ·2025 επαν. Δ ·2025 Δ ·2024 επαν. Γ ·2024 Β ·2023 επαν. Δ ·2022 επαν. Α ·2022 Γ ·2021 επαν. Α ·2021 Β ·2020 επαν. Α ·2020 επαν. Δ ·2020 Α
Θα μάθεις να
- Να αντιστοιχίζεις πραγματικές και τυπικές παραμέτρους κατά θέση και να βρίσκεις τι γυρίζει στο κυρίως πρόγραμμα.
- Να φτιάχνεις πίνακα τιμών για πρόγραμμα με διαδικασίες και συναρτήσεις.
- Να περνάς πίνακα ως παράμετρο και να χρησιμοποιείς παραμέτρους εξόδου.
- Να χωρίζεις ένα Θέμα Δ σε διαδικασία ανάγνωσης, συναρτήσεις και κυρίως πρόγραμμα.
Δύο δρόμοι για να γυρίσει μια τιμή
Ένα υποπρόγραμμα δεν βλέπει τις μεταβλητές του κυρίως προγράμματος, και το κυρίως δεν βλέπει τις δικές του. Η επικοινωνία περνά μόνο από δύο σημεία:
- Οι παράμετροι. Στην κλήση, οι πραγματικές παράμετροι δίνουν τις τιμές τους στις τυπικές, κατά θέση.
- Το όνομα της συνάρτησης. Η τιμή που εκχωρείς στο όνομα είναι αυτή που παίρνει η έκφραση της κλήσης.
Η διαδικασία δεν έχει όνομα που να κουβαλά τιμή. Γι' αυτό στη ΓΛΩΣΣΑ οι αλλαγές που κάνει μια διαδικασία στις παραμέτρους της γυρίζουν πίσω στις μεταβλητές που έδωσε η κλήση. Έτσι μια διαδικασία επιστρέφει όσες τιμές χρειάζεται: μία, δύο, ή ολόκληρο πίνακα.
Η διαδικασία που αλλάζει δύο τιμές
Η κλασική περίπτωση: η αντιμετάθεση. Μια συνάρτηση δεν μπορεί να την κάνει, γιατί πρέπει να γυρίσουν δύο τιμές.
Πρόσεξε τη σειρά. Το α και το β δεν αλλάζουν όσο τρέχει η διαδικασία. Αλλάζουν μία φορά, στο τέλος της, όταν η εκτέλεση γυρίζει στη γραμμή της κλήσης. Στον πίνακα τιμών γράφεις τις νέες τιμές τους στη γραμμή του ΚΑΛΕΣΕ.
Παράμετροι εισόδου και εξόδου
Μια παράμετρος μπορεί να φέρνει τιμή στη διαδικασία (είσοδος), να παίρνει τιμή από αυτήν (έξοδος), ή και τα δύο. Μια παράμετρος εξόδου δεν χρειάζεται τιμή πριν την κλήση: τη γεμίζει η διαδικασία.
| Ρόλος | Παράδειγμα | Στην κλήση βάζεις |
|---|---|---|
| είσοδος | το ν στο Μέσος(Π, ν) | μεταβλητή, σταθερά ή έκφραση |
| έξοδος | το μεγ στο ΜέγιστοΕλάχιστο(Π, ν, μεγ, ελ) | μεταβλητή |
| και τα δύο | τα x, y της αντιμετάθεσης | μεταβλητή |
Πίνακας ως παράμετρος
Ένας πίνακας περνά ολόκληρος, με μόνο το όνομά του στην κλήση: ΚΑΛΕΣΕ Διάβασμα(Β), όχι Β[5]. Μέσα στο υποπρόγραμμα ο πίνακας δηλώνεται ξανά, με το μέγεθός του, στο τμήμα ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ. Αν η διαδικασία γράψει στα στοιχεία του, οι αλλαγές γυρίζουν στον πίνακα της κλήσης, όπως με κάθε άλλη παράμετρο.
Η δομή ενός Θέματος Δ
Τα περισσότερα Θέματα Δ ζητούν το ίδιο σχήμα: μια διαδικασία που διαβάζει τα δεδομένα με έλεγχο εγκυρότητας, μια ή δύο συναρτήσεις που υπολογίζουν, και ένα κυρίως πρόγραμμα που μόνο καλεί και τυπώνει.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Η διαδικασία Π(α, β, γ) έχει σώμα γ ← α − β. Με Χ = 9 και Υ = 4, πόσο γίνεται το Ζ μετά την ΚΑΛΕΣΕ Π(Χ, Υ, Ζ), και πόσο μετά την ΚΑΛΕΣΕ Π(Υ, Χ, Ζ);
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πρώτη κλήση. Κατά θέση:
α ← 9,β ← 4. Τογδεν έχει ακόμα τιμή, και δεν χρειάζεται: είναι παράμετρος εξόδου.Μέσα στη διαδικασία
γ ← 9 - 4 = 5. Στο τέλος, τογγυρίζει στοΖ:Ζ = 5.Δεύτερη κλήση. Τώρα
α ← 4καιβ ← 9, οπότεγ ← -5καιΖ = -5.Ίδια διαδικασία, ίδιες μεταβλητές, αντίθετο αποτέλεσμα. Η σειρά στην κλήση είναι ολόκληρη η διαφορά.
Παράδειγμα 2
Η Αντιμετάθεση της ενότητας γράφεται ως ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ. Γιατί δεν γίνεται;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η συνάρτηση επιστρέφει ακριβώς μία τιμή, μέσω του ονόματός της.
Η αντιμετάθεση πρέπει να αλλάξει δύο μεταβλητές. Με μία τιμή επιστροφής θα άλλαζε το πολύ μία.
Άρα διαδικασία, με δύο παραμέτρους που είναι ταυτόχρονα είσοδος και έξοδος. Ο κανόνας του μαθήματος: μία τιμή → συνάρτηση, δύο και πάνω → διαδικασία.
Παράδειγμα 3
Θέμα Β. Τι θα τυπώσει το παρακάτω πρόγραμμα; Να κάνεις πίνακα τιμών για όλες τις μεταβλητές, του κυρίως και των υποπρογραμμάτων.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Γραμμές 5–6:
α = 2,β = 5.Γραμμή 7:
ΚΑΛΕΣΕ Δ(α, β, γ). ΣτηΔ:x = 2,y = 5, τοzχωρίς τιμή. Μετάz ← 7καιx ← 4.Επιστροφή στη γραμμή 7: το
xγυρίζει στοα, τοzστογ. Τοyδεν άλλαξε. Άραα = 4,β = 5,γ = 7, και η γραμμή 8 τυπώνει 4 5 7.Γραμμή 9:
γ ← Σ(β, α). ΣτηΣ:x = 5,y = 4, καιΣ ← (5 - 4) * 4 = 4. Η συνάρτηση δεν αλλάζει ταακαιβ· αλλάζει μόνο τογ, με την εκχώρηση.Γραμμή 10: τυπώνει 4 5 4. Τρέξε το παρακάτω και έλεγξε κάθε γραμμή του πίνακα σου.
Παράδειγμα 4
Γράψε συνάρτηση Πλήθος(Π, ν, κ) που επιστρέφει πόσα από τα ν πρώτα στοιχεία του Π είναι μεγαλύτερα από το κ. Πόσο δίνει για Π = 7, 12, 3, 15, 9, ν = 5 και κ = 8;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Μία τιμή επιστρέφεται, ένα πλήθος. Άρα συνάρτηση τύπου
ΑΚΕΡΑΙΑ, με τρεις παραμέτρους εισόδου: τον πίνακα, το πλήθος των στοιχείων του και το όριο.Το σώμα: μετρητής
σ ← 0, βρόχοςΓΙΑ i ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ νμεΑΝ Π[i] > κ ΤΟΤΕ σ ← σ + 1, και στο τέλοςΠλήθος ← σ.Η εκτέλεση: το , το και το ξεπερνούν το . Επιστρέφει 3.
Το
νπερνά ως παράμετρος, ώστε η ίδια συνάρτηση να δουλεύει και για πίνακα που είναι γεμάτος μόνο ως ένα σημείο.
Παράδειγμα 5
Η συνάρτηση Εμβαδόν(ρ) επιστρέφει το εμβαδόν κύκλου. Ξαναγράψ' την ως διαδικασία, και γράψε την κλήση και των δύο μορφών.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η συνάρτηση:
ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ Εμβαδόν(ρ): ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ, μεΕμβαδόν <- 3.14 * ρ * ρ. Κλήση:Ε <- Εμβαδόν(5).Η διαδικασία χρειάζεται μια δεύτερη παράμετρο για το αποτέλεσμα:
ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Εμβαδόν(ρ, Ε), μεΕ <- 3.14 * ρ * ρ.Κλήση:
ΚΑΛΕΣΕ Εμβαδόν(5, Ε). ΤοΕείναι παράμετρος εξόδου: μπαίνει μεταβλητή, και παίρνει την τιμή στο τέλος της κλήσης.Κάθε συνάρτηση γράφεται έτσι ως διαδικασία. Το αντίστροφο ισχύει μόνο όταν η διαδικασία δίνει πίσω μία τιμή.
Παράδειγμα 6
Θέμα Δ. Ζητείται πρόγραμμα που διαβάζει πέντε βαθμούς από 0 έως 20, με έλεγχο, και τυπώνει τον μέσο όρο τους. Πώς το χωρίζεις σε υποπρογράμματα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ανάγνωση με έλεγχο: διαδικασία
Διάβασμα(Π). ΠεριέχειΔΙΑΒΑΣΕ, άρα δεν γίνεται συνάρτηση, και γεμίζει ολόκληρο πίνακα, δηλαδή πέντε τιμές.Ο έλεγχος: για κάθε
i,ΑΡΧΗ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΔΙΑΒΑΣΕ Π[i] ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ Π[i] >= 0 ΚΑΙ Π[i] <= 20.Ο μέσος όρος: μία τιμή, που θα τυπωθεί ή θα μπει σε σύγκριση. Συνάρτηση
Μέσος(Π): ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ.Το κυρίως:
ΚΑΛΕΣΕ Διάβασμα(Β),μ <- Μέσος(Β),ΓΡΑΨΕ μ. Είναι ακριβώς το πρόγραμμα της ενότητας «Η δομή ενός Θέματος Δ». Οι μονάδες δίνονται χωριστά για κάθε υποπρόγραμμα, για τις δηλώσεις και για τις κλήσεις.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πώς λέγονται οι παράμετροι που γράφονται στη δήλωση ενός υποπρογράμματος;
Τα κατάφερες;
- Να αντιστοιχίζεις πραγματικές και τυπικές παραμέτρους κατά θέση και να βρίσκεις τι γυρίζει στο κυρίως πρόγραμμα.
- Να φτιάχνεις πίνακα τιμών για πρόγραμμα με διαδικασίες και συναρτήσεις.
- Να περνάς πίνακα ως παράμετρο και να χρησιμοποιείς παραμέτρους εξόδου.
- Να χωρίζεις ένα Θέμα Δ σε διαδικασία ανάγνωσης, συναρτήσεις και κυρίως πρόγραμμα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.