Μετάβαση στο περιεχόμενο

Αντικειμενοστραφής προγραμματισμός

Κλάσεις, αντικείμενα, ενθυλάκωση, κληρονομικότητα και πολυμορφισμός.

45 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Ανάπτυξη Εφαρμογών σε Προγραμματιστικό Περιβάλλον Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα

Στις Πανελλήνιες2026 Β ·2025 επαν. Α ·2025 επαν. Β ·2025 Β ·2024 επαν. Β ·2024 Α ·2023 επαν. Α ·2023 Β ·2022 επαν. Α ·2022 Α

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις την κλάση από το αντικείμενο.
  2. Να περιγράφεις την ενθυλάκωση και την απόκρυψη πληροφορίας.
  3. Να σχεδιάζεις κλάσεις από μια εκφώνηση, με πεδία, μεθόδους και κληρονομικότητα.
  4. Να αναγνωρίζεις τον πολυμορφισμό και να τον διακρίνεις από την υπερφόρτωση.

Κλάση και αντικείμενο

Ο αντικειμενοστραφής προγραμματισμός αλλάζει την οργάνωση: αντί για δεδομένα από τη μια και διαδικασίες από την άλλη, τα δύο μπαίνουν μαζί σε μία οντότητα.

Δομημένος (τμηματικός)Αντικειμενοστραφής
Μονάδα του προγράμματοςτο υποπρόγραμματο αντικείμενο
Τα δεδομέναχωριστά, περνούν με παραμέτρουςμέσα στο αντικείμενο που τα χρησιμοποιεί
Πώς γίνεται η δουλειάκαλείς διαδικασίες πάνω στα δεδομέναστέλνεις μηνύματα σε αντικείμενα
Τι κοιτάς πρώτα στην ανάλυσητι πρέπει να γίνειποια πράγματα υπάρχουν

Ο δομημένος προγραμματισμός δεν καταργείται. Μέσα σε κάθε μέθοδο γράφεις πάλι ακολουθία, επιλογή και επανάληψη. Αλλάζει το πού μπαίνει κάθε κομμάτι κώδικα.

  • Κλάση είναι το πρότυπο: περιγράφει τι δεδομένα και τι συμπεριφορές έχει ένα είδος οντότητας. Δεν καταλαμβάνει μνήμη για δεδομένα.
  • Αντικείμενο (ή στιγμιότυπο) είναι μια συγκεκριμένη πραγμάτωση της κλάσης, με δικές του τιμές.
ΌροςΣημασία
Πεδίο (ιδιότητα)δεδομένο που κρατά το αντικείμενο
Μέθοδοςλειτουργία που μπορεί να εκτελέσει
Στιγμιότυποένα συγκεκριμένο αντικείμενο της κλάσης
Δημιουργόςειδική μέθοδος που αρχικοποιεί το νέο αντικείμενο
Μήνυμαη κλήση μεθόδου πάνω σε αντικείμενο

Ενθυλάκωση και απόκρυψη

Ενθυλάκωση είναι το ότι δεδομένα και μέθοδοι συσκευάζονται μαζί μέσα στην κλάση.

Απόκρυψη πληροφορίας είναι το ότι τα πεδία δηλώνονται ιδιωτικά και προσπελαύνονται μόνο μέσα από τις μεθόδους της κλάσης.

Κληρονομικότητα

Μια παράγωγη κλάση κληρονομεί πεδία και μεθόδους από τη βασική και προσθέτει δικά της. Η σχέση διαβάζεται «είναι ένα»: ο Μαθητής είναι ένα Άτομο.

Άτομο, Μαθητής, Καθηγητής

Διάλεξε κλάση και δες όλα όσα καταλαβαίνει, όχι μόνο όσα γράφτηκαν μέσα της. Πρόσεξε τη μέθοδο εμφάνισε: υπάρχει και στη βάση και στις δύο παράγωγες.

Κληρονομεί από: Άτομο

Πεδία

  • όνομακληρονομημένη
  • ηλικίακληρονομημένη
  • ειδικότηταδική της
  • μισθόςδική της

Μέθοδοι

  • εμφάνισευπερκάλυψη
  • έχει_ενηλικιωθείκληρονομημένη
  • διδάσκειδική της

Τα οφέλη είναι τα ίδια με του τμηματικού προγραμματισμού, ένα επίπεδο ψηλότερα: ό,τι είναι κοινό γράφεται μία φορά στη βασική κλάση, και η διόρθωσή του ισχύει αυτόματα σε όλες τις παράγωγες.

Πολυμορφισμός

Πολυμορφισμός είναι η ικανότητα του ίδιου μηνύματος να προκαλεί διαφορετική συμπεριφορά, ανάλογα με την κλάση του αντικειμένου που το δέχεται.

Στο παράδειγμα παραπάνω, η κλήση εμφάνισε σε έναν Μαθητή τυπώνει τμήμα και βαθμό· η ίδια κλήση σε έναν Καθηγητή τυπώνει ειδικότητα. Το σημείο του προγράμματος που καλεί δεν χρειάζεται να ξέρει ποιο από τα δύο κρατά.

Αφαίρεση

Αφαίρεση (ή αφαιρετικότητα) είναι η συγκράτηση μόνο των χαρακτηριστικών που έχουν σημασία για το πρόβλημα.

Στο πρόγραμμα ενός σχολείου, η κλάση Μαθητής κρατά όνομα, τμήμα και βαθμό. Δεν κρατά χρώμα μαλλιών — όχι επειδή δεν υπάρχει, αλλά επειδή δεν χρειάζεται για αυτό το πρόβλημα. Σε πρόγραμμα κομμωτηρίου η επιλογή θα ήταν άλλη.

Η αφαίρεση έχει και μια δεύτερη όψη. Όποιος χρησιμοποιεί ένα αντικείμενο ξέρει τι κάνουν οι μέθοδοί του, όχι πώς. Καλείς κατάθεσε(50) σε έναν λογαριασμό χωρίς να ξέρεις πώς ενημερώνεται το υπόλοιπο. Αν αλλάξει ο τρόπος μέσα στην κλάση, ο κώδικάς σου δεν αλλάζει.

Από την εκφώνηση στην κλάση

Στα θέματα σχεδίασης δεν σου ζητείται κώδικας. Σου ζητείται να βρεις τις κλάσεις, τα πεδία και τις μεθόδους από ένα κείμενο. Ένας πρακτικός κανόνας για την πρώτη ανάγνωση:

Στο κείμενοΓίνεται συνήθως
ουσιαστικό που έχει πολλά «κομμάτια» (Βιβλίο, Μέλος)κλάση
ιδιότητα ενός τέτοιου ουσιαστικού (τίτλος, ISBN)πεδίο
ρήμα που κάνει ή παθαίνει το ουσιαστικό (δανείζεται, επιστρέφεται)μέθοδος
«κάθε Χ είναι ένα Υ»κληρονομικότητα

Μια κλάση περιγράφεται συχνά με ένα διάγραμμα κλάσης: ένα κουτί σε τρία μέρη, πάνω το όνομα, στη μέση τα πεδία, κάτω οι μέθοδοι. Τα ιδιωτικά μέλη σημειώνονται συνήθως με − και τα δημόσια με +.

Λογαριασμός
− αριθμός, − υπόλοιπο
+ κατάθεσε(ποσό), + ανάληψη(ποσό), + δείξε_υπόλοιπο()

Το υπόλοιπο είναι ιδιωτικό. Η ανάληψη μπορεί να αρνηθεί ποσό μεγαλύτερο από το υπόλοιπο, και κανείς δεν μπορεί να το παρακάμψει γράφοντας απευθείας στο πεδίο. Ενθυλάκωση και απόκρυψη, στο ίδιο κουτί.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Ποια είναι η διαφορά κλάσης και αντικειμένου, με παράδειγμα;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Τι κληρονομεί η κλάση Μαθητής από την κλάση Άτομο, αν το Άτομο έχει όνομα, ηλικία και μεθόδους εμφάνισε και έχει_ενηλικιωθεί;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Γιατί δηλώνεται ιδιωτικό το πεδίο «βαθμός»;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Η ίδια κλήση εμφάνισε δίνει άλλο αποτέλεσμα σε Μαθητή και σε Καθηγητή. Πώς λέγεται, και γιατί είναι χρήσιμο;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 5

Θέμα Β: να χαρακτηρίσεις Σωστή ή Λανθασμένη κάθε πρόταση και να αιτιολογήσεις. (α) Από μία κλάση δημιουργείται ένα μόνο αντικείμενο. (β) Μια παράγωγη κλάση μπορεί να έχει πεδία που δεν έχει η βασική. (γ) Η ενθυλάκωση και η απόκρυψη πληροφορίας είναι συνώνυμα. (δ) Στον πολυμορφισμό, το ποια μέθοδος εκτελείται εξαρτάται από την κλάση του αντικειμένου.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 6

Θέμα Δ: μια δανειστική βιβλιοθήκη έχει βιβλία, με τίτλο, ISBN και ένδειξη αν είναι διαθέσιμο. Μέλη της είναι μαθητές και καθηγητές, και όλα τα μέλη έχουν όνομα και αριθμό μέλους. Ένας μαθητής δανείζεται έως 22 βιβλία και ένας καθηγητής έως 55. Να σχεδιάσεις τις κλάσεις, με πεδία, μεθόδους και κληρονομικότητα, και να πεις πού χρησιμοποιείται πολυμορφισμός.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Η κλάση σε σχέση με το αντικείμενο είναι:

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 8

Πώς λέγεται ένα συγκεκριμένο αντικείμενο μιας κλάσης;

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις την κλάση από το αντικείμενο.
  • Να περιγράφεις την ενθυλάκωση και την απόκρυψη πληροφορίας.
  • Να σχεδιάζεις κλάσεις από μια εκφώνηση, με πεδία, μεθόδους και κληρονομικότητα.
  • Να αναγνωρίζεις τον πολυμορφισμό και να τον διακρίνεις από την υπερφόρτωση.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;