Εκσφαλμάτωση
Συντακτικά και λογικά λάθη — και ο πίνακας τιμών που τα βρίσκει.
40 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Ανάπτυξη Εφαρμογών σε Προγραμματιστικό Περιβάλλον Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Στις Πανελλήνιες2026 Α ·2025 επαν. Α ·2025 Α ·2024 Α ·2023 επαν. Α ·2022 επαν. Α ·2022 Α ·2021 επαν. Α ·2020 Α
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις τα συντακτικά, τα λογικά και τα λάθη εκτέλεσης.
- Να εντοπίζεις και να διορθώνεις τα λάθη ενός προγράμματος με σταθερή σειρά και με πίνακα τιμών.
- Να αναφέρεις τις τεχνικές και τα εργαλεία εκσφαλμάτωσης.
- Να σχεδιάζεις έλεγχο με ακραίες τιμές.
Τρία είδη λαθών
| Είδος | Πότε εμφανίζεται | Ποιος το βρίσκει |
|---|---|---|
| Συντακτικό | στη μεταγλώττιση | ο μεταγλωττιστής, αυτόματα |
| Λάθος εκτέλεσης | ενώ το πρόγραμμα τρέχει | το ίδιο το σύστημα, διακόπτοντας |
| Λογικό | ποτέ — το πρόγραμμα τρέχει κανονικά | μόνο εσύ |
- Συντακτικό: παράβαση των κανόνων της γλώσσας. Ξεχασμένο
ΤΕΛΟΣ_ΑΝ, μεταβλητή που δεν δηλώθηκε, εκχώρηση σε σταθερά, λάθος γραμμένη δεσμευμένη λέξη. - Λάθος εκτέλεσης: η σύνταξη είναι σωστή αλλά η ενέργεια αδύνατη. Διαίρεση με μηδέν, δείκτης πίνακα εκτός ορίων, τετραγωνική ρίζα αρνητικού.
- Λογικό: όλα νόμιμα, το αποτέλεσμα λάθος. Λάθος τελεστής, λάθος σειρά εντολών, λάθος όριο βρόχου, λάθος αρχική τιμή.
Το λάθος εκτέλεσης έχει μια ιδιαιτερότητα: εξαρτάται από τα δεδομένα. Το ΜΟ <- S / πλ τρέχει σωστά χίλιες φορές και σπάει την πρώτη φορά που το πλ είναι .
Ένα λογικό λάθος, βήμα βήμα
Το πρόγραμμα μεταγλωττίζεται καθαρά, τρέχει, τερματίζει και τυπώνει έναν αριθμό. Με n = 5 τυπώνει , ενώ η σωστή απάντηση είναι .
Τεχνικές εκσφαλμάτωσης
| Τεχνική | Τι κάνει |
|---|---|
| Ξηρή εκτέλεση (πίνακας τιμών) | εκτέλεση στο χαρτί, χωρίς υπολογιστή |
| Εκτυπώσεις ελέγχου | προσωρινές ΓΡΑΨΕ σε κρίσιμα σημεία |
| Σημεία διακοπής | το πρόγραμμα σταματά σε γραμμή που όρισες |
| Βηματική εκτέλεση | μία εντολή τη φορά |
| Παρακολούθηση μεταβλητών | οι τιμές φαίνονται ζωντανά όσο τρέχει |
Οι τέσσερις τελευταίες είναι εργαλεία του προγραμματιστικού περιβάλλοντος. Η πρώτη χρειάζεται μόνο μολύβι, και είναι αυτή που ζητούν οι εξετάσεις.
Πώς απαντάς στο «βρες τα λάθη»
Η εκφώνηση δίνει ένα πρόγραμμα και ζητά να εντοπίσεις τα λάθη, να πεις τι είδους είναι και να τα διορθώσεις. Πήγαινε με σταθερή σειρά, για να μη σου ξεφύγει κανένα:
- Δηλώσεις. Κάθε μεταβλητή του κυρίως προγράμματος υπάρχει στο
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ, με τον σωστό τύπο; Σταθερά που αλλάζει τιμή; Αυτά είναι συντακτικά. - Δομές. Κάθε
ΑΝκλείνει μεΤΕΛΟΣ_ΑΝ, κάθεΟΣΟκαιΓΙΑμεΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ, και οι δομές δεν διασταυρώνονται. Κι αυτά συντακτικά. - Αρχικές τιμές. Κάθε αθροιστής και μετρητής παίρνει τιμή πριν τον βρόχο; Αθροιστής από , γινόμενο από , μέγιστο από το πρώτο στοιχείο.
- Όρια και τελεστές.
<ή<=; Ο βρόχος ξεκινά και τελειώνει εκεί που πρέπει; Το «τουλάχιστον » είναι>= 10. - Διαιρέσεις και δείκτες. Μπορεί ο διαιρέτης να γίνει ; Μπορεί ο δείκτης να βγει έξω από τον πίνακα; Αυτά είναι λάθη εκτέλεσης.
Γράφεις την απάντηση ανά λάθος: γραμμή, είδος, διόρθωση. Μία γραμμή για το καθένα.
Έλεγχος με ακραίες τιμές
Ένα πρόγραμμα που δουλεύει με «κανονικά» δεδομένα δεν έχει ελεγχθεί. Οι τιμές που αξίζει να δοκιμαστούν:
- Τα όρια: η πρώτη και η τελευταία έγκυρη τιμή.
- Ακριβώς έξω από τα όρια: μία λιγότερη και μία περισσότερη.
- Το μηδέν και οι αρνητικοί, όπου έχουν νόημα.
- Το άδειο σύνολο: μηδέν δεδομένα.
- Ένα μόνο στοιχείο, που σπάει τους βρόχους σύγκρισης ζευγών.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Θέμα Β. Το πρόγραμμα τυπώνει 10 αντί για 15 στο άθροισμα 1 έως 5. Τι είδους λάθος, και πού;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Δεν είναι συντακτικό: μεταγλωττίστηκε. Δεν είναι λάθος εκτέλεσης: τερμάτισε κανονικά. Άρα είναι λογικό λάθος.
Ο πίνακας τιμών δείχνει ότι ο βρόχος σταματά με , χωρίς να προσθέσει το .
Η αιτία είναι η συνθήκη
i < n, που έπρεπε να είναιi <= n.Ένας χαρακτήρας, και το πρόγραμμα έδινε συστηματικά λάθος αποτέλεσμα χωρίς κανένα μήνυμα.
Παράδειγμα 2
Κατάταξε τα λάθη: (α) ξεχασμένο ΤΕΛΟΣ_ΑΝ, (β) διαίρεση με μηδέν, (γ) πρόσθεση αντί για αφαίρεση.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
(α) Ξεχασμένο
ΤΕΛΟΣ_ΑΝ: παραβιάζει τους κανόνες της γλώσσας. Συντακτικό, το βρίσκει ο μεταγλωττιστής.(β) Διαίρεση με μηδέν: η σύνταξη είναι σωστή, η ενέργεια αδύνατη. Λάθος εκτέλεσης, εμφανίζεται μόνο για τα δεδομένα που μηδενίζουν τον διαιρέτη.
(γ) Πρόσθεση αντί για αφαίρεση: όλα νόμιμα, το αποτέλεσμα λάθος. Λογικό.
Η σειρά δυσκολίας είναι αντίστροφη της σειράς σοβαρότητας. Το (α) το βρίσκεις σε δευτερόλεπτα, το (β) την πρώτη φορά που θα τύχει, το (γ) μόνο αν το ψάξεις.
Παράδειγμα 3
Ποια δεδομένα θα δοκίμαζες σε πρόγραμμα που βρίσκει τον μέσο όρο ν αριθμών;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Κανονική περίπτωση: πέντε αριθμοί με γνωστό μέσο όρο, π.χ. με μέσο .
Ένα στοιχείο: ο μέσος όρος πρέπει να είναι ο ίδιος ο αριθμός. Πολλοί βρόχοι σπάνε εδώ.
Κανένα στοιχείο: το πρόγραμμα οφείλει να μη διαιρέσει με μηδέν, αλλά να εμφανίσει μήνυμα.
Αρνητικοί αριθμοί, αν έχουν νόημα, και όλοι ίσοι, που ελέγχει τις αυστηρές ανισότητες.
Το κριτήριο επιλογής δεν είναι «τι θα δώσει ο χρήστης», αλλά «πού μπορεί να σπάσει ο κώδικας».
Παράδειγμα 4
Γιατί ο πίνακας τιμών βρίσκει λάθη που ο μεταγλωττιστής δεν βρίσκει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο μεταγλωττιστής ελέγχει τη γραμματική: ότι ό,τι έγραψες είναι έγκυρη ΓΛΩΣΣΑ. Δεν γνωρίζει την πρόθεσή σου. Το
S <- S - xείναι εξίσου έγκυρο με τοS <- S + x.Ο πίνακας τιμών εισάγει τη σύγκριση που λείπει: το αναμενόμενο αποτέλεσμα, που το ξέρεις εσύ και όχι το πρόγραμμα.
Και δίνει τη θέση, όχι μόνο την ύπαρξη του λάθους. Η πρώτη γραμμή του πίνακα όπου η πραγματική τιμή διαφέρει από την αναμενόμενη αντιστοιχεί στην εντολή που φταίει. Οι επόμενες διαφορές είναι συνέπειες, όχι αιτίες.
Παράδειγμα 5
Ο βρόχος x ← 2 · ΟΣΟ x <> 10 ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ · x ← x + 3 · ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ δεν σταματά ποτέ. Γιατί, και πώς διορθώνεται;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Οι τιμές του x: Ανεβαίνουν κατά και πηδούν πάνω από το .
Η συνθήκη
x <> 10μένει αληθής για πάντα: ο βρόχος είναι ατέρμων. Η σύνταξη είναι σωστή, άρα ο μεταγλωττιστής δεν λέει τίποτα. Το λάθος είναι λογικό.Η διόρθωση είναι συνθήκη που δεν εξαρτάται από ακριβή ισότητα:
ΟΣΟ x < 10 ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ.Ο κανόνας: σε βρόχο με βήμα μεγαλύτερο από , η συνθήκη τερματισμού γράφεται με
<ή>, ποτέ με<>.
Παράδειγμα 6
Θέμα Γ. Το πρόγραμμα πρέπει να διαβάζει 5 βαθμούς και να εμφανίζει τον μέσο όρο και πόσοι είναι τουλάχιστον 10. Βρες και διόρθωσε τα λάθη.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το πρόγραμμα που δόθηκε:
Μέσος όρος και πόσοι πέρασαν — με λάθη ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΒαθμοίΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ- σημειωμένη γραμμή:
ΑΚΕΡΑΙΕΣ: i, β, S ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ: ΜΟΑΡΧΗS ← 0ΓΙΑ i ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ 5ΔΙΑΒΑΣΕ βS ← S + β- σημειωμένη γραμμή:
ΑΝ β > 10 ΤΟΤΕ - σημειωμένη γραμμή:
πλ ← πλ + 1 ΤΕΛΟΣ_ΑΝΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ- σημειωμένη γραμμή:
ΜΟ ← S / 4 ΓΡΑΨΕ ΜΟ, πλΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
Δηλώσεις, γραμμή 3: η
πλχρησιμοποιείται αλλά δεν δηλώθηκε. Συντακτικό. Διόρθωση:ΑΚΕΡΑΙΕΣ: i, β, S, πλ.Αρχικές τιμές, γραμμή 11: η
πλαυξάνεται χωρίς να έχει πάρει ποτέ τιμή. Διόρθωση:πλ <- 0δίπλα στοS <- 0, πριν τον βρόχο.Όρια, γραμμή 10: «τουλάχιστον » σημαίνει και το . Το
β > 10το αφήνει έξω. Λογικό. Διόρθωση:β >= 10.Γραμμή 14: οι βαθμοί είναι , όχι . Λογικό. Διόρθωση:
ΜΟ <- S / 5. Το διορθωμένο πρόγραμμα, με βαθμούς :Αποτέλεσμα: μέσος όρος και μαθητές με τουλάχιστον . Πρόσεξε ότι τα δεδομένα περιέχουν το : χωρίς την οριακή τιμή, το λάθος της γραμμής 10 δεν θα φαινόταν ποτέ.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ποιο είδος λάθους δεν το εντοπίζει κανένα εργαλείο αυτόματα;
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις τα συντακτικά, τα λογικά και τα λάθη εκτέλεσης.
- Να εντοπίζεις και να διορθώνεις τα λάθη ενός προγράμματος με σταθερή σειρά και με πίνακα τιμών.
- Να αναφέρεις τις τεχνικές και τα εργαλεία εκσφαλμάτωσης.
- Να σχεδιάζεις έλεγχο με ακραίες τιμές.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.