Δομές επανάληψης
ΟΣΟ, ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ και ΓΙΑ: τρεις βρόχοι, τρεις διαφορετικές δουλειές.
45 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Ανάπτυξη Εφαρμογών σε Προγραμματιστικό Περιβάλλον Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Στις Πανελλήνιες2026 Α ·2026 Γ ·2025 επαν. Γ ·2025 Β ·2025 Γ ·2024 επαν. Γ ·2024 επαν. Δ ·2024 Γ ·2023 επαν. Α ·2023 επαν. Γ ·2023 Β ·2023 Γ ·2022 επαν. Α ·2022 επαν. Γ ·2022 επαν. Δ ·2022 Γ ·2021 επαν. Α ·2021 επαν. Β ·2021 επαν. Γ ·2021 επαν. Δ ·2021 Α ·2021 Β ·2021 Γ ·2020 επαν. Β ·2020 επαν. Γ ·2020 επαν. Δ ·2020 Α ·2020 Β ·2020 Γ ·2020 Δ
Θα μάθεις να
- Να επιλέγεις ανάμεσα στους τρεις βρόχους με βάση το τι ξέρεις εκ των προτέρων.
- Να υπολογίζεις πόσες φορές εκτελείται ένας βρόχος ΓΙΑ, και με αρνητικό ή πραγματικό βήμα.
- Να χρησιμοποιείς μετρητές, αθροιστές, σημαίες και τιμή φρουρό.
- Να ελέγχεις την εγκυρότητα μιας τιμής και να αναγνωρίζεις τον ατέρμονα βρόχο.
Τρεις βρόχοι, τρεις δουλειές
| Βρόχος | Έλεγχος | Ελάχιστες εκτελέσεις | Χρησιμοποιείται όταν |
|---|---|---|---|
ΟΣΟ … ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ | πριν το σώμα | μηδέν | δεν ξέρεις πόσες φορές, και ίσως καμία |
ΑΡΧΗ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ … ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ | μετά το σώμα | μία | κάτι πρέπει να γίνει τουλάχιστον μία φορά |
ΓΙΑ … ΑΠΟ … ΜΕΧΡΙ | αυτόματος μετρητής | γνωστές | ξέρεις εκ των προτέρων το πλήθος |
Πρόσεξε τη διαφορά στη συνθήκη. Ο ΟΣΟ συνεχίζει όσο η συνθήκη είναι αληθής. Ο ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ σταματά μόλις η συνθήκη γίνει αληθής. Η μία είναι η άρνηση της άλλης.
Ο βρόχος ΟΣΟ
Η γραμμή είναι η πιο σημαντική του βρόχου: αν λείψει, ο βρόχος δεν τερματίζει ποτέ. Το i θα έμενε , η συνθήκη θα έμενε αληθής, και το πρόγραμμα θα έτρεχε για πάντα.
Κάθε ΟΣΟ έχει τρία κομμάτια, και τα ψάχνεις πάντα:
- αρχικοποίηση της μεταβλητής της συνθήκης, πριν τον βρόχο,
- συνθήκη συνέχισης,
- μεταβολή της ίδιας μεταβλητής μέσα στο σώμα, προς την κατεύθυνση που κάποτε θα κάνει τη συνθήκη ψευδή.
Ο βρόχος ΓΙΑ
Δύο γραμμές λιγότερες, και καμία δυνατότητα ατέρμονου βρόχου: η αρχικοποίηση και η αύξηση του μετρητή γίνονται αυτόματα.
Το πλήθος των επαναλήψεων, για θετικό βήμα και αρχή μικρότερη ή ίση με το τέλος:
με την αρχική τιμή, την τελική και το βήμα. Για αρνητικό βήμα γράφεις στη θέση του κλάσματος.
Τρεις περιπτώσεις που ρωτιούνται:
- Μηδέν επαναλήψεις. Αν η αρχή είναι ήδη πέρα από το τέλος, ο βρόχος δεν εκτελείται ούτε μία φορά. Το
ΓΙΑ i ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ nμε δεν κάνει τίποτα. - Πραγματικό βήμα. Το
ΓΙΑ x ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ 2 ΜΕ_ΒΗΜΑ 0.5δίνει στοxτις τιμές , και : τρεις φορές. - Το τέλος δεν πιάνεται πάντα. Με
ΓΙΑ i ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ 10 ΜΕ_ΒΗΜΑ 4οι τιμές είναι . Το δεν είναι ποτέ τιμή του μετρητή.
Μετρητές, αθροιστές, σημαίες
| Εργαλείο | Αρχική τιμή | Μέσα στον βρόχο |
|---|---|---|
| Μετρητής | πλήθος <- πλήθος + 1 | |
| Αθροιστής | άθροισμα <- άθροισμα + x | |
| Γινόμενο | γινόμενο <- γινόμενο * x | |
| Σημαία | ΨΕΥΔΗΣ | γίνεται ΑΛΗΘΗΣ όταν συμβεί το γεγονός |
| Μέγιστο | η πρώτη τιμή | ΑΝ x > max ΤΟΤΕ max <- x |
Ο μετρητής μετρά πόσες φορές συνέβη κάτι. Ο αθροιστής μαζεύει τις τιμές. Το λάθος S <- S + 1 αντί για S <- S + x μετατρέπει τον αθροιστή σε μετρητή, και το πρόγραμμα τρέχει κανονικά με λάθος αποτέλεσμα.
Τιμή φρουρός: διάβαζε μέχρι το μηδέν
Συχνά η εκφώνηση λέει «διαβάζονται αριθμοί· η ανάγνωση τελειώνει με το ». Το είναι τιμή φρουρός: σημαδεύει το τέλος και δεν επεξεργάζεται. Το σχήμα είναι πάντα το ίδιο:
- μία
ΔΙΑΒΑΣΕπριν τον βρόχο, ΟΣΟ x <> 0 ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ,- η επεξεργασία του
x, - η επόμενη
ΔΙΑΒΑΣΕτελευταία μέσα στο σώμα.
Έλεγχος εγκυρότητας
Όταν η τιμή πρέπει να είναι σε ένα διάστημα, τη ζητάς ξανά και ξανά, ώσπου να είναι σωστή. Κάποια τιμή πρέπει να διαβαστεί, οπότε ο βρόχος είναι ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ, και η συνθήκη του λέει πότε η τιμή είναι έγκυρη.
Η συνθήκη του ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ περιγράφει το σωστό, όχι το λάθος. Αν γράψεις ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ β < 0 Η β > 20, ο βρόχος θα βγει με την πρώτη άκυρη τιμή.
Εμφωλευμένοι βρόχοι
Βρόχος μέσα σε βρόχο. Ο εσωτερικός ολοκληρώνεται πλήρως για κάθε μία επανάληψη του εξωτερικού, οπότε το συνολικό πλήθος εκτελέσεων του σώματος είναι το γινόμενο των δύο — όταν τα όρια του εσωτερικού δεν εξαρτώνται από τον εξωτερικό.
Αν εξαρτώνται, όπως στο ΓΙΑ j ΑΠΟ i ΜΕΧΡΙ 4, μετράς ανά τιμή του i και προσθέτεις: .
Ο κανόνας που δεν παραβιάζεται: οι βρόχοι πρέπει να είναι πλήρως εμφωλευμένοι, ποτέ να διασταυρώνονται. Ο εσωτερικός κλείνει πριν κλείσει ο εξωτερικός.
Ο πλήρης πίνακας τιμών ενός βρόχου, γραμμή γραμμή, είναι αντικείμενο της ενότητας «Πίνακας τιμών βρόχων». Το πώς γράφεις έναν βρόχο με άλλη δομή επανάληψης, της ενότητας «Μετατροπές ανάμεσα σε ΓΙΑ, ΟΣΟ και ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ».
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Πόσες φορές εκτελείται ο βρόχος ΓΙΑ i ΑΠΟ 3 ΜΕΧΡΙ 20 ΜΕ_ΒΗΜΑ 4, και πόσες ο ΓΙΑ k ΑΠΟ 20 ΜΕΧΡΙ 2 ΜΕ_ΒΗΜΑ -5;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πρώτος βρόχος. Οι τιμές του είναι . Με τον τύπο: .
Το δεν είναι τιμή του μετρητή: η επόμενη μετά το θα ήταν , που ξεπερνά το όριο.
Δεύτερος βρόχος. Οι τιμές του είναι . Η επόμενη, , είναι κάτω από το . Τέσσερις φορές.
Με τον τύπο για αρνητικό βήμα: .
Παράδειγμα 2
Πότε επιλέγεις ΟΣΟ και πότε ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ, με δύο παραδείγματα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ερώτηση κλειδί: πρέπει το σώμα να εκτελεστεί τουλάχιστον μία φορά;
Έλεγχος κωδικού: κάποιον κωδικό πρέπει οπωσδήποτε να ζητήσεις, πριν καν ξέρεις αν είναι σωστός. Άρα
ΑΡΧΗ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ … ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ κωδικός = σωστός.Ανάγνωση αριθμών μέχρι να δοθεί μηδέν: ο πρώτος αριθμός μπορεί να είναι ήδη μηδέν. Άρα
ΟΣΟ x <> 0 ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ.Το λάθος στην αντίστροφη επιλογή είναι σιωπηλό: με
ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥστη δεύτερη περίπτωση, το μηδέν θα επεξεργαζόταν σαν κανονικό δεδομένο πριν ελεγχθεί.
Παράδειγμα 3
Ποιο λάθος έχει ο βρόχος: i ← 1 · ΟΣΟ i <= 10 ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ · ΓΡΑΨΕ i · ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο μετρητής
iαρχικοποιείται σωστά στο . Μέσα στον βρόχο όμως δεν μεταβάλλεται ποτέ.Η συνθήκη
i <= 10παραμένει αληθής σε κάθε έλεγχο, άρα ο βρόχος δεν τερματίζει: είναι ατέρμονας.Η διόρθωση είναι η γραμμή
i <- i + 1μέσα στο σώμα, μετά τοΓΡΑΨΕ i.Το γενικό συμπέρασμα: σε κάθε
ΟΣΟ, ψάξε τη μεταβλητή της συνθήκης μέσα στο σώμα. Αν δεν αλλάζει εκεί, ο βρόχος δεν τερματίζει.
Παράδειγμα 4
Πώς βρίσκεις το μέγιστο 100 αριθμών, και γιατί δεν αρχικοποιείς το max στο μηδέν;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Διαβάζεις τον πρώτο αριθμό και τον θέτεις ως προσωρινό μέγιστο:
max <- x.Για τους υπόλοιπους , με
ΓΙΑ i ΑΠΟ 2 ΜΕΧΡΙ 100: αν ο τρέχων είναι μεγαλύτερος από τοmax, γίνεται το νέοmax.Αν αρχικοποιούσες
max <- 0και όλοι οι αριθμοί ήταν αρνητικοί, καμία σύγκριση δεν θα πετύχαινε. Το πρόγραμμα θα ανακοίνωνε μέγιστο — αριθμό που δεν υπάρχει στα δεδομένα.Ο κανόνας: αρχικοποίησε με τιμή που προέρχεται από τα δεδομένα.
Παράδειγμα 5
Θέμα Β. Δίνεται το τμήμα: ΑΡΧΗ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ · ΔΙΑΒΑΣΕ β · ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ β >= 0 ΚΑΙ β <= 20. Ο χρήστης πληκτρολογεί με τη σειρά -3, 25, 17, 8. Πόσες φορές εκτελείται η ΔΙΑΒΑΣΕ και με ποια τιμή βγαίνει ο βρόχος;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πρώτη επανάληψη: διαβάζεται το . Η συνθήκη
β >= 0 ΚΑΙ β <= 20είναι ψευδής, γιατί το πρώτο μέλος είναι ψευδές. Ο βρόχος συνεχίζει.Δεύτερη: διαβάζεται το . Το πρώτο μέλος είναι αληθές, το δεύτερο ψευδές. Το
ΚΑΙθέλει και τα δύο: ψευδής, συνεχίζει.Τρίτη: διαβάζεται το . Αληθής. Ο βρόχος σταματά.
Η
ΔΙΑΒΑΣΕεκτελέστηκε τρεις φορές και ο βρόχος βγήκε μεβίσο με . Το δεν διαβάστηκε ποτέ.
Παράδειγμα 6
Θέμα Γ. Διαβάζονται θερμοκρασίες· η ανάγνωση τελειώνει όταν δοθεί 999. Να γράψεις τμήμα που εμφανίζει το πλήθος, τη μέση τιμή και τη μέγιστη θερμοκρασία, ή μήνυμα αν δεν δόθηκε καμία.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Δομή: τιμή φρουρός, άρα
ΟΣΟ. Η πρώτη θερμοκρασία μπορεί να είναι ήδη το .Πριν τον βρόχο:
πλ <- 0,S <- 0,ΔΙΑΒΑΣΕ θ. Το μέγιστο δεν μπορεί να πάρει αρχική τιμή εδώ, γιατί η πρώτη τιμή ίσως είναι ο φρουρός.Μέσα στον βρόχο
ΟΣΟ θ <> 999:πλ <- πλ + 1,S <- S + θ. Για το μέγιστο:ΑΝ πλ = 1 ΤΟΤΕ max <- θ, και αλλιώςΑΝ θ > max ΤΟΤΕ max <- θ. Τελευταία εντολή:ΔΙΑΒΑΣΕ θ.Μετά τον βρόχο:
ΑΝ πλ > 0 ΤΟΤΕεμφανίζειςπλ,S / πλκαιmax.ΑΛΛΙΩΣεμφανίζεις «Δεν δόθηκαν θερμοκρασίες».Οι δύο λεπτομέρειες που βαθμολογούνται: η διαίρεση γίνεται μετά τον βρόχο και μόνο αν
πλ > 0, και η πρώτη πραγματική τιμή γίνεται μέγιστο με τη σύγκρισηπλ = 1.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ποιος βρόχος εκτελεί το σώμα του τουλάχιστον μία φορά;
Τα κατάφερες;
- Να επιλέγεις ανάμεσα στους τρεις βρόχους με βάση το τι ξέρεις εκ των προτέρων.
- Να υπολογίζεις πόσες φορές εκτελείται ένας βρόχος ΓΙΑ, και με αρνητικό ή πραγματικό βήμα.
- Να χρησιμοποιείς μετρητές, αθροιστές, σημαίες και τιμή φρουρό.
- Να ελέγχεις την εγκυρότητα μιας τιμής και να αναγνωρίζεις τον ατέρμονα βρόχο.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.