Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ενέργεια και ισχύς στα κυκλώματα

Θερμικά αποτελέσματα και απόδοση.

26 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Λυκείου Γενικής Παιδείας, §2.7

Θα μάθεις να

  1. Να υπολογίζεις την ισχύ με τις τρεις ισοδύναμες μορφές και να διαλέγεις τη σωστή.
  2. Να εξηγείς γιατί το φαινόμενο Joule μετατρέπει ηλεκτρική ενέργεια σε θερμότητα.
  3. Να υπολογίζεις ενέργεια και κόστος σε κιλοβατώρες.
  4. Να εξηγείς γιατί η μεταφορά ενέργειας γίνεται σε υψηλή τάση.

Τρεις τύποι, ένα μέγεθος

Η ισχύς είναι ενέργεια ανά χρόνο, και σε ένα κύκλωμα δίνεται από

P=VIP = V I

Συνδυάζοντάς την με τον νόμο του Ohm παίρνεις δύο ακόμη μορφές:

P=I2R=V2RP = I^2 R = \frac{V^2}{R}

Οι τρεις είναι αλγεβρικά ισοδύναμες. Δεν είναι όμως εξίσου χρήσιμες, και η επιλογή λάθους μορφής οδηγεί σε λάθος συμπέρασμα.

Ίδια αντίσταση, αντίθετη συμπεριφορά

Ο οριζόντιος άξονας είναι η αντίσταση. Η μία καμπύλη είναι η ισχύς με σταθερή τάση, η άλλη με σταθερό ρεύμα. Η μία πέφτει, η άλλη ανεβαίνει — και οι δύο είναι σωστές.

Ζωντανή ενημέρωση
P με σταθερή τάση στο R = 4
9
P με σταθερό ρεύμα στο R = 4
9
  • P = V²/R — σταθερή τάση
  • P = I²R — σταθερό ρεύμα

Φαινόμενο Joule

Κάθε αντίσταση που διαρρέεται από ρεύμα θερμαίνεται. Τα ελεύθερα ηλεκτρόνια επιταχύνονται από το πεδίο, συγκρούονται με τα ιόντα του πλέγματος και τους δίνουν την ενέργειά τους. Το πλέγμα δονείται πιο έντονα — και αυτό λέγεται θερμοκρασία.

Q=I2RtQ = I^2 R t

Σε μια θερμάστρα ή σε ένα βραστήρα αυτό είναι ο σκοπός. Σε ένα καλώδιο μεταφοράς είναι καθαρή απώλεια, και μάλιστα η βασική απώλεια όλου του δικτύου.

Γιατί υψηλή τάση στις γραμμές μεταφοράς

Θέλουμε να στείλουμε ισχύ PP σε μια πόλη. Η γραμμή έχει αντίσταση RR, που δεν μπορούμε να μηδενίσουμε.

Οι απώλειες στη γραμμή είναι PR=I2RP_R = I^2 R — εξαρτώνται από το ρεύμα, όχι από την τάση.

Αλλά P=VIP = VI, άρα για να στείλεις την ίδια ισχύ με μεγαλύτερη τάση χρειάζεσαι μικρότερο ρεύμα. Και επειδή οι απώλειες πάνε με το I2I^2, δεκαπλάσια τάση σημαίνει το ένα δέκατο του ρεύματος, άρα το ένα εκατοστό των απωλειών.

Γι' αυτό οι γραμμές υψηλής τάσης λειτουργούν στα 150150 ή 400400 kV, και μετασχηματιστές κατεβάζουν την τάση στα 230230 V μόλις πριν από τα σπίτια.

Τρεις ψηλοί μεταλλικοί πυλώνες σε πράσινους λόφους κρατούν πολλά καλώδια, κάτω από συννεφιασμένο ουρανό.
Πυλώνες γραμμών μεταφοράς 400 kV στην Ελλάδα. Η ισχύς ταξιδεύει εδώ με πολύ υψηλή τάση και μικρό ρεύμα, ώστε οι απώλειες I²R στα καλώδια να μένουν μικρές. Μετασχηματιστές κατεβάζουν αργότερα την τάση στα 230 V, λίγο πριν φτάσει στα σπίτια.Φωτογραφία: Konstantinos Agiannis · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Λαμπτήρας γράφει 6060 W / 230230 V. Πόσο ρεύμα τραβάει και πόση αντίσταση έχει;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Βραστήρας 20002000 W λειτουργεί 66 λεπτά. Πόση ενέργεια και πόσο κοστίζει στα 0,200{,}20 €/kWh;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Γραμμή μεταφέρει 100100 kW. Σύγκρινε τις απώλειες στα 10001000 V και στα 10.00010.000 V, με R=2 ΩR = 2\ \Omega.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Δύο αντιστάσεις 2 Ω2\ \Omega και 8 Ω8\ \Omega σε σειρά. Ποια θερμαίνεται περισσότερο;

Πηγή με δύο αντιστάτες σε σειρά, 2 Ω και 8 Ω.+−ER1 = 2 ΩR2 = 8 Ω

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Δύο αντιστάσεις 2 Ω2\ \Omega και 8 Ω8\ \Omega σε σειρά. Ποια θερμαίνεται περισσότερο;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 4

Συσκευή λειτουργεί στα 220220 V και διαρρέεται από ρεύμα 22 A. Πόση ισχύ καταναλώνει;

Τα κατάφερες;

  • Να υπολογίζεις την ισχύ με τις τρεις ισοδύναμες μορφές και να διαλέγεις τη σωστή.
  • Να εξηγείς γιατί το φαινόμενο Joule μετατρέπει ηλεκτρική ενέργεια σε θερμότητα.
  • Να υπολογίζεις ενέργεια και κόστος σε κιλοβατώρες.
  • Να εξηγείς γιατί η μεταφορά ενέργειας γίνεται σε υψηλή τάση.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;