Ενέργεια και ισχύς στα κυκλώματα
Θερμικά αποτελέσματα και απόδοση.
26 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Λυκείου Γενικής Παιδείας, §2.7
Θα μάθεις να
- Να υπολογίζεις την ισχύ με τις τρεις ισοδύναμες μορφές και να διαλέγεις τη σωστή.
- Να εξηγείς γιατί το φαινόμενο Joule μετατρέπει ηλεκτρική ενέργεια σε θερμότητα.
- Να υπολογίζεις ενέργεια και κόστος σε κιλοβατώρες.
- Να εξηγείς γιατί η μεταφορά ενέργειας γίνεται σε υψηλή τάση.
Τρεις τύποι, ένα μέγεθος
Η ισχύς είναι ενέργεια ανά χρόνο, και σε ένα κύκλωμα δίνεται από
Συνδυάζοντάς την με τον νόμο του Ohm παίρνεις δύο ακόμη μορφές:
Οι τρεις είναι αλγεβρικά ισοδύναμες. Δεν είναι όμως εξίσου χρήσιμες, και η επιλογή λάθους μορφής οδηγεί σε λάθος συμπέρασμα.
Φαινόμενο Joule
Κάθε αντίσταση που διαρρέεται από ρεύμα θερμαίνεται. Τα ελεύθερα ηλεκτρόνια επιταχύνονται από το πεδίο, συγκρούονται με τα ιόντα του πλέγματος και τους δίνουν την ενέργειά τους. Το πλέγμα δονείται πιο έντονα — και αυτό λέγεται θερμοκρασία.
Σε μια θερμάστρα ή σε ένα βραστήρα αυτό είναι ο σκοπός. Σε ένα καλώδιο μεταφοράς είναι καθαρή απώλεια, και μάλιστα η βασική απώλεια όλου του δικτύου.
Γιατί υψηλή τάση στις γραμμές μεταφοράς
Θέλουμε να στείλουμε ισχύ σε μια πόλη. Η γραμμή έχει αντίσταση , που δεν μπορούμε να μηδενίσουμε.
Οι απώλειες στη γραμμή είναι — εξαρτώνται από το ρεύμα, όχι από την τάση.
Αλλά , άρα για να στείλεις την ίδια ισχύ με μεγαλύτερη τάση χρειάζεσαι μικρότερο ρεύμα. Και επειδή οι απώλειες πάνε με το , δεκαπλάσια τάση σημαίνει το ένα δέκατο του ρεύματος, άρα το ένα εκατοστό των απωλειών.
Γι' αυτό οι γραμμές υψηλής τάσης λειτουργούν στα ή kV, και μετασχηματιστές κατεβάζουν την τάση στα V μόλις πριν από τα σπίτια.

Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Λαμπτήρας γράφει W / V. Πόσο ρεύμα τραβάει και πόση αντίσταση έχει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ρεύμα από τη βασική μορφή:
A
Αντίσταση:
Ή κατευθείαν, με τη μορφή που δεν χρειάζεται το ρεύμα:
✓
Τι σημαίνουν τα δύο νούμερα στη λάμπα. Δεν είναι ιδιότητες του λαμπτήρα και τα δύο: η αντίσταση είναι η ιδιότητα, και τα W ισχύουν μόνο στα V.
Στην Αμερική, με V, ο ίδιος λαμπτήρας θα έδινε W — ίσα που θα φώτιζε.
Παράδειγμα 2
Βραστήρας W λειτουργεί λεπτά. Πόση ενέργεια και πόσο κοστίζει στα €/kWh;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Χρόνος σε ώρες, γιατί η κιλοβατώρα το απαιτεί:
min h
Ισχύς σε κιλοβάτ: W kW
kWh
Κόστος: € — τέσσερα λεπτά του ευρώ.
Σύγκριση που ξαφνιάζει. Ένα ψυγείο των W δουλεύει ώρες, αλλά ο συμπιεστής του λειτουργεί περίπου το ένα τρίτο του χρόνου: περίπου kWh την ημέρα, δηλαδή €.
Το ψυγείο, με δεκατρείς φορές μικρότερη ισχύ, κοστίζει έξι φορές περισσότερο από τον βραστήρα. Οι ώρες μετράνε όσο και τα watt.
Παράδειγμα 3
Γραμμή μεταφέρει kW. Σύγκρινε τις απώλειες στα V και στα V, με .
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Στα V:
A
W
Χάνονται kW από τα kW — το ένα πέμπτο.
Στα V:
A, άρα W
W αντί για W: εκατό φορές λιγότερες απώλειες, με δεκαπλάσια τάση.
Το είναι ο λόγος. Και επειδή η ίδια ισχύς μεταφέρεται και στις δύο περιπτώσεις, το μόνο που πλήρωσες ήταν δύο μετασχηματιστές.
Παράδειγμα 4
Δύο αντιστάσεις και σε σειρά. Ποια θερμαίνεται περισσότερο;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Σε σειρά το ρεύμα είναι κοινό. Αυτό απαντάει στην ερώτηση «τι κρατιέται σταθερό».
Με σταθερό , η κατάλληλη μορφή είναι : η ισχύς είναι ανάλογη της αντίστασης.
Η θερμαίνεται τέσσερις φορές περισσότερο.
Και αν ήταν παράλληλα; Τότε κοινή είναι η τάση, οπότε η κατάλληλη μορφή γίνεται και το αποτέλεσμα αντιστρέφεται: η θερμαίνεται τέσσερις φορές περισσότερο.
Ίδιες αντιστάσεις, αντίθετη απάντηση. Γι' αυτό η πρώτη ερώτηση δεν είναι «ποιος τύπος» αλλά «τι είναι κοινό».
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Συσκευή λειτουργεί στα V και διαρρέεται από ρεύμα A. Πόση ισχύ καταναλώνει;
Τα κατάφερες;
- Να υπολογίζεις την ισχύ με τις τρεις ισοδύναμες μορφές και να διαλέγεις τη σωστή.
- Να εξηγείς γιατί το φαινόμενο Joule μετατρέπει ηλεκτρική ενέργεια σε θερμότητα.
- Να υπολογίζεις ενέργεια και κόστος σε κιλοβατώρες.
- Να εξηγείς γιατί η μεταφορά ενέργειας γίνεται σε υψηλή τάση.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.