Συνεχές ρεύμα και νόμος του Ohm
Αντιστάτες, ΗΕΔ και εσωτερική αντίσταση.
28 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Λυκείου Γενικής Παιδείας, §2.4, 2.5, 2.8, 2.9
Θα μάθεις να
- Να εφαρμόζεις τον νόμο του Ohm και να ξέρεις πότε ισχύει.
- Να υπολογίζεις ισοδύναμη αντίσταση σε σειρά και παράλληλα.
- Να εξηγείς τι μοιράζεται και τι είναι κοινό σε κάθε συνδεσμολογία.
- Να λαμβάνεις υπόψη την εσωτερική αντίσταση μιας πηγής.
Ο νόμος του Ohm
Τρία μεγέθη, μία σχέση. Η τάση σε volt είναι η αιτία, το ρεύμα σε ampere το αποτέλεσμα, και η αντίσταση σε ohm το πόσο δύσκολα περνάει.
Ο νόμος δεν είναι καθολικός. Ισχύει για τους ωμικούς αγωγούς — μέταλλα σε σταθερή θερμοκρασία. Ένας λαμπτήρας πυρακτώσεως, μια δίοδος ή ένα ηλεκτρολυτικό διάλυμα δεν τον ακολουθούν: η αντίστασή τους αλλάζει με την τάση.
Σε σειρά και παράλληλα
Σε σειρά:
Παράλληλα:
Οι δύο τύποι είναι εύκολο να μπερδευτούν. Το αποτέλεσμά τους όχι:
Τι είναι κοινό σε κάθε σύνδεση
Αυτή η μία γραμμή λύνει τα περισσότερα κυκλώματα:
| Κοινό | Μοιράζεται | |
|---|---|---|
| Σε σειρά | το ρεύμα | η τάση |
| Παράλληλα | η τάση | το ρεύμα |
Σε σειρά, το ρεύμα δεν έχει πού αλλού να πάει: ό,τι μπαίνει σε μια αντίσταση βγαίνει από την άλλη. Παράλληλα, και οι δύο κλάδοι ενώνουν τα ίδια δύο σημεία, άρα βλέπουν την ίδια διαφορά δυναμικού.
Εσωτερική αντίσταση
Μια πραγματική μπαταρία δεν είναι ιδανική. Έχει ηλεκτρεγερτική δύναμη και εσωτερική αντίσταση :
Η τάση στους πόλους της είναι μικρότερη από την ΗΕΔ, και πέφτει όσο τραβάς περισσότερο ρεύμα:
Γι' αυτό τα φώτα του αυτοκινήτου χαμηλώνουν τη στιγμή που γυρίζεις τη μίζα: η μίζα τραβάει τεράστιο ρεύμα, και η πτώση μέσα στην μπαταρία αφήνει λιγότερα volt για όλα τα υπόλοιπα.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Δύο αντιστάσεις και σε σειρά, με πηγή V. Ρεύμα και τάσεις;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ολική αντίσταση:
Ρεύμα, κοινό σε όλο το κύκλωμα:
A
Τάσεις σε κάθε αντίσταση:
V
V
Έλεγχος: V ✓
Το άθροισμα των τάσεων ισούται με την τάση της πηγής — αυτό είναι που σημαίνει «μοιράζεται η τάση», και ισχύει πάντα σε σειρά.
Παράδειγμα 2
Οι ίδιες αντιστάσεις παράλληλα, με την ίδια πηγή. Τι αλλάζει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ολική αντίσταση:
Μικρότερη και από τα . Το ρεύμα έχει τώρα δύο δρόμους.
Ρεύματα σε κάθε κλάδο, με κοινή τάση V:
A και A
Ολικό ρεύμα: A.
Έλεγχος με τον νόμο του Ohm στο σύνολο: A ✓
Πρόσεξε τη διαφορά από τη σειρά: εκεί το ρεύμα ήταν A, εδώ A. Η ίδια πηγή, οι ίδιες αντιστάσεις, τετραπλάσιο ρεύμα.
Παράδειγμα 3
Μπαταρία με ΗΕΔ V και τροφοδοτεί αντίσταση . Τάση πόλων;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ρεύμα, με την εσωτερική αντίσταση στο κύκλωμα:
A
Πτώση τάσης μέσα στην μπαταρία:
V
V
Ένα volt χάθηκε μέσα στην ίδια την μπαταρία, και έγινε θερμότητα εκεί.
Όσο η μπαταρία παλιώνει, η μεγαλώνει. Μια εξαντλημένη μπαταρία μπορεί να δείχνει κανονική τάση με το βολτόμετρο — που τραβάει σχεδόν μηδενικό ρεύμα — και να καταρρέει μόλις της ζητήσεις πραγματικό φορτίο.
Παράδειγμα 4
Γιατί τα φώτα του σπιτιού είναι συνδεδεμένα παράλληλα και όχι σε σειρά;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Σε σειρά: το ρεύμα είναι κοινό, άρα αν καεί μία λάμπα το κύκλωμα ανοίγει και σβήνουν όλες.
Τα παλιά χριστουγεννιάτικα λαμπάκια δούλευαν έτσι, με το γνωστό αποτέλεσμα.
Σε σειρά, δεύτερο πρόβλημα: η τάση μοιράζεται. Κάθε λάμπα παίρνει κλάσμα των V, και όσο περισσότερες προσθέτεις τόσο πιο αδύναμα φωτίζουν όλες.
Παράλληλα: κάθε συσκευή βλέπει ολόκληρα τα V, ανεξάρτητα από το πόσες άλλες λειτουργούν.
Και κάθε κλάδος είναι ανεξάρτητος: μία λάμπα που καίγεται δεν επηρεάζει τις υπόλοιπες.
Το τίμημα. Κάθε συσκευή που ανάβεις μειώνει την ολική αντίσταση, άρα αυξάνει το συνολικό ρεύμα.
Γι' αυτό υπάρχει ασφάλεια στον πίνακα: πάνω από κάποιο ρεύμα, τα καλώδια υπερθερμαίνονται. Η ασφάλεια δεν προστατεύει τις συσκευές — προστατεύει την εγκατάσταση.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Αντιστάτης έχει στα άκρα του τάση V. Πόση είναι η ένταση του ρεύματος;
Τα κατάφερες;
- Να εφαρμόζεις τον νόμο του Ohm και να ξέρεις πότε ισχύει.
- Να υπολογίζεις ισοδύναμη αντίσταση σε σειρά και παράλληλα.
- Να εξηγείς τι μοιράζεται και τι είναι κοινό σε κάθε συνδεσμολογία.
- Να λαμβάνεις υπόψη την εσωτερική αντίσταση μιας πηγής.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.