Μετάβαση στο περιεχόμενο

Πυκνωτές

Δύο αγωγοί που κρατούν φορτίο: χωρητικότητα και αποθηκευμένη ενέργεια.

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Λυκείου Γενικής Παιδείας, §1.5

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις τον επίπεδο πυκνωτή και τι σημαίνει ότι είναι φορτισμένος.
  2. Να ορίζεις τη χωρητικότητα ως λόγο φορτίου προς τάση και να ξέρεις ότι δεν εξαρτάται από το φορτίο ή την τάση.
  3. Να υπολογίζεις την ενέργεια που αποθηκεύει ένας φορτισμένος πυκνωτής.
  4. Να αναγνωρίζεις πού χρησιμοποιούνται οι πυκνωτές στην καθημερινή τεχνολογία.

Μια αποθήκη για φορτίο

Το φλας ενός φωτογραφικού φακού ανάβει για ένα χιλιοστό του δευτερολέπτου, πολύ πιο δυνατά απ' όσο θα μπορούσε να το τροφοδοτήσει απευθείας μια μικρή μπαταρία. Το κόλπο είναι ότι η μπαταρία γεμίζει πρώτα, αργά, μια μικρή αποθήκη, και μετά η αποθήκη αδειάζει μονομιάς. Η αποθήκη αυτή λέγεται πυκνωτής.

Ο πυκνωτής είναι δύο αγωγοί που βρίσκονται κοντά ο ένας στον άλλο, χωρίς να αγγίζονται. Ανάμεσά τους υπάρχει μονωτής: αέρας, πλαστικό, κεραμικό. Οι δύο αγωγοί λέγονται οπλισμοί του πυκνωτή.

Η πιο απλή μορφή είναι ο επίπεδος πυκνωτής: δύο παράλληλες μεταλλικές πλάκες, ίδιες, σε μικρή απόσταση μεταξύ τους.

Πώς φορτίζεται

Σύνδεσε τους δύο οπλισμούς με τους πόλους μιας μπαταρίας. Ηλεκτρόνια φεύγουν από τον οπλισμό που συνδέεται με τον θετικό πόλο και συγκεντρώνονται στον άλλο. Μέσα από τον μονωτή δεν περνάει τίποτα, οπότε τα φορτία μένουν στις πλάκες.

Πυκνωτής C συνδεδεμένος με τους πόλους μιας πηγής E.+−EC

Η μετακίνηση σταματά όταν η τάση ανάμεσα στους οπλισμούς γίνει ίση με την τάση της πηγής. Τότε:

  • ο ένας οπλισμός έχει φορτίο +Q+Q,
  • ο άλλος έχει φορτίο −Q-Q,
  • ανάμεσά τους υπάρχει ηλεκτρικό πεδίο και διαφορά δυναμικού VV.

Λέμε ότι ο πυκνωτής είναι φορτισμένος με φορτίο QQ. Το συνολικό φορτίο του είναι μηδέν, αφού +Q−Q=0+Q - Q = 0· ως φορτίο του πυκνωτή εννοούμε πάντα το φορτίο του θετικού οπλισμού.

Χωρητικότητα

Αν διπλασιάσεις την τάση της πηγής, ο πυκνωτής παίρνει διπλάσιο φορτίο. Αν την τριπλασιάσεις, τριπλάσιο. Το φορτίο είναι ανάλογο της τάσης, και ο σταθερός λόγος τους χαρακτηρίζει τον πυκνωτή:

C=QVC = \frac{Q}{V}

Ο λόγος CC λέγεται χωρητικότητα του πυκνωτή. Μονάδα της είναι το farad (F):

1 F=1 CV1 \ \text{F} = 1 \ \frac{\text{C}}{\text{V}}

Ένα farad είναι τεράστια χωρητικότητα. Οι πυκνωτές των κυκλωμάτων μετριούνται σε υποπολλαπλάσια:

ΥποπολλαπλάσιοΣύμβολοΣε farad
μικροφαράντμF10−610^{-6} F
νανοφαράντnF10−910^{-9} F
πικοφαράντpF10−1210^{-12} F

Η ενέργεια του φορτισμένου πυκνωτή

Για να φορτίσει τον πυκνωτή, η πηγή καταναλώνει ενέργεια: σπρώχνει ηλεκτρόνια προς μια πλάκα που ήδη τα απωθεί. Η ενέργεια αυτή δεν χάνεται. Αποθηκεύεται στο ηλεκτρικό πεδίο ανάμεσα στους οπλισμούς:

U=12QV=12CV2=Q22CU = \frac{1}{2} Q V = \frac{1}{2} C V^2 = \frac{Q^2}{2C}

Οι τρεις μορφές είναι η ίδια σχέση· διαλέγεις αυτή που ταιριάζει στα δεδομένα σου, με τη βοήθεια του Q=CVQ = CV.

Από πού βγαίνει το 12\frac{1}{2}; Στην αρχή της φόρτισης η τάση είναι μηδέν και τα πρώτα φορτία μεταφέρονται χωρίς κόπο. Στο τέλος η τάση είναι VV. Κατά μέσο όρο, κάθε φορτίο μεταφέρθηκε με τάση V2\frac{V}{2}. Στο διάγραμμα QQ–VV αυτό είναι το εμβαδόν του τριγώνου κάτω από την ευθεία.

Φορτίο και τάση σε έναν πυκνωτή

Η ευθεία δείχνει το φορτίο για κάθε τάση. Η κλίση της είναι η χωρητικότητα. Άλλαξε τη χωρητικότητα και την τάση φόρτισης, και δες πώς η ενέργεια, το εμβαδόν του τριγώνου κάτω από την ευθεία ως την τάση φόρτισης, μεγαλώνει με το τετράγωνο της τάσης.

Ζωντανή ενημέρωση
Φορτίο Q
8 μC
Ενέργεια U
16 μJ
  • Q = C·V

Πού τους συναντάς

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Πυκνωτής χωρητικότητας 10 μF10\ \mu\text{F} συνδέεται με πηγή 1212 V. Πόσο φορτίο και πόση ενέργεια αποθηκεύει;

Πυκνωτής χωρητικότητας 10 μF συνδεδεμένος με πηγή 12 V.+−E = 12 VC = 10 μF

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Ο ίδιος πυκνωτής συνδέεται τώρα με πηγή 2424 V. Τι αλλάζει στη χωρητικότητα, στο φορτίο και στην ενέργεια;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Ο πυκνωτής ενός απινιδωτή έχει χωρητικότητα 32 μF32\ \mu\text{F} και φορτίζεται σε 50005000 V. Πόση ενέργεια δίνει, και με πόση μέση ισχύ αν αδειάσει σε 1010 ms;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Πυκνωτής 2 μF2\ \mu\text{F} έχει φορτίο 6⋅10−56 \cdot 10^{-5} C. Πόση είναι η τάση του και πόση η ενέργειά του;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Από τι αποτελείται ένας πυκνωτής;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Πυκνωτής χωρητικότητας 4 μF4\ \mu\text{F} συνδέεται με πηγή 5050 V. Πόσο φορτίο αποκτά;

Πυκνωτής χωρητικότητας 4 μF συνδεδεμένος με πηγή 50 V.+−50 VC = 4 μF

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις τον επίπεδο πυκνωτή και τι σημαίνει ότι είναι φορτισμένος.
  • Να ορίζεις τη χωρητικότητα ως λόγο φορτίου προς τάση και να ξέρεις ότι δεν εξαρτάται από το φορτίο ή την τάση.
  • Να υπολογίζεις την ενέργεια που αποθηκεύει ένας φορτισμένος πυκνωτής.
  • Να αναγνωρίζεις πού χρησιμοποιούνται οι πυκνωτές στην καθημερινή τεχνολογία.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;