Κινητική θεωρία των αερίων
Η πίεση και η θερμοκρασία ως αποτέλεσμα μορίων που κινούνται.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Λυκείου Θετικών Σπουδών, 2 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να απαριθμείς τις παραδοχές της κινητικής θεωρίας για το ιδανικό αέριο.
- Να εξηγείς την πίεση ως αποτέλεσμα των κρούσεων των μορίων στα τοιχώματα.
- Να χρησιμοποιείς τη σχέση p = (1/3)(N/V)m·(μέση τιμή του υ²).
- Να συνδέεις τη θερμοκρασία με τη μέση κινητική ενέργεια των μορίων, μέσω της (3/2)kT.
Από τους νόμους στα μόρια
Οι νόμοι των αερίων λένε τι κάνει ένα αέριο, όχι γιατί. Γιατί ζεσταμένο αέριο πιέζει περισσότερο; Γιατί στον μισό όγκο η πίεση διπλασιάζεται;
Η κινητική θεωρία απαντά με μια εικόνα: το αέριο είναι ένα τεράστιο πλήθος μορίων που κινούνται συνεχώς και τυχαία, και όλα τα μακροσκοπικά μεγέθη, πίεση και θερμοκρασία, είναι μέσες τιμές αυτής της κίνησης.
Οι παραδοχές
Για το ιδανικό αέριο η θεωρία δέχεται τα εξής:
- Το αέριο αποτελείται από πάρα πολλά μόρια, ίδια μεταξύ τους.
- Ο όγκος των ίδιων των μορίων είναι αμελητέος σε σχέση με τον όγκο του δοχείου.
- Τα μόρια κινούνται άτακτα, προς όλες τις κατευθύνσεις, και υπακούουν στους νόμους του Νεύτωνα.
- Δεν ασκούν δυνάμεις το ένα στο άλλο, εκτός από τη στιγμή της κρούσης. Ανάμεσα σε δύο κρούσεις κινούνται ευθύγραμμα και ομαλά.
- Οι κρούσεις, μεταξύ τους και με τα τοιχώματα, είναι ελαστικές και διαρκούν ελάχιστα.
Οι παραδοχές αυτές είναι καλή προσέγγιση για ένα αραιό αέριο. Σε υψηλές πιέσεις τα μόρια βρίσκονται κοντά, οι δυνάμεις ανάμεσά τους μετράνε, και το αέριο παύει να είναι ιδανικό.
Η πίεση ως βροχή από κρούσεις
Κάθε φορά που ένα μόριο χτυπά ένα τοίχωμα και αναπηδά, η ορμή του αλλάζει κατεύθυνση. Από τον δεύτερο νόμο του Νεύτωνα, το τοίχωμα του άσκησε δύναμη, και από τον τρίτο, το μόριο ασκεί ίση και αντίθετη δύναμη στο τοίχωμα.
Ένα μόριο δίνει ένα ασήμαντο χτύπημα. Δισεκατομμύρια δισεκατομμυρίων χτυπήματα το δευτερόλεπτο δίνουν μια δύναμη που φαίνεται σταθερή: αυτή είναι η πίεση. Ο υπολογισμός, που ξεκινά από την ορμή ενός μορίου, καταλήγει στη σχέση:
όπου το πλήθος των μορίων, η μάζα κάθε μορίου και η μέση τιμή των τετραγώνων των ταχυτήτων τους.
Επειδή είναι η πυκνότητα του αερίου, η ίδια σχέση γράφεται και:
Η σχέση εξηγεί αμέσως τον νόμο του Boyle. Αν η θερμοκρασία δεν αλλάζει, το μένει ίδιο. Στον μισό όγκο, τα ίδια μόρια είναι διπλάσια πυκνά, χτυπούν τα τοιχώματα διπλάσιες φορές, και η πίεση διπλασιάζεται.
Τι είναι η θερμοκρασία
Πολλαπλασίασε την εξίσωση της πίεσης με και γράψε το ως :
όπου η μέση κινητική ενέργεια ενός μορίου. Η καταστατική εξίσωση δίνει το ίδιο γινόμενο με άλλο τρόπο: . Η σταθερά
λέγεται σταθερά του Boltzmann: είναι η ανά μόριο αντί για ανά mol. Εξισώνοντας τις δύο εκφράσεις του :
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Πόση είναι η μέση κινητική ενέργεια ενός μορίου αερίου στους ; ( J/K)
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Θερμοκρασία σε kelvin: K
J
Η απάντηση ισχύει για κάθε αέριο στους : άζωτο, ήλιο, διοξείδιο του άνθρακα. Η ερώτηση δεν χρειαζόταν να πει ποιο αέριο.
Παράδειγμα 2
Αέριο έχει πίεση Pa και πυκνότητα . Πόσο είναι το των μορίων του;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η τάξη μεγέθους λέει κάτι. Οι ταχύτητες των μορίων είναι εκατοντάδες m/s, όσο ένα αεροπλάνο. Ο αέρας στο δωμάτιό σου δεν φαίνεται να κινείται, επειδή τα μόρια πάνε προς όλες τις κατευθύνσεις και η μέση μετατόπισή τους είναι μηδέν.
Παράδειγμα 3
Μείγμα υδρογόνου και οξυγόνου βρίσκεται σε θερμική ισορροπία. Πόσο μεγαλύτερο είναι το των μορίων του υδρογόνου; ( g/mol, g/mol)
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Θερμική ισορροπία σημαίνει κοινή θερμοκρασία, άρα κοινή μέση κινητική ενέργεια:
Ο λόγος των μαζών των μορίων είναι ίδιος με τον λόγο των γραμμομοριακών μαζών, αφού κάθε mol έχει το ίδιο πλήθος μορίων.
Γι' αυτό η Γη έχει χάσει σχεδόν όλο το ελεύθερο υδρογόνο της ατμόσφαιράς της. Τα ελαφριά μόρια κινούνται πολύ πιο γρήγορα, και αρκετά από αυτά ξεπερνούν την ταχύτητα διαφυγής.
Παράδειγμα 4
Δοχείο περιέχει αέριο σε πίεση Pa και θερμοκρασία K. Πόσα μόρια υπάρχουν σε κάθε κυβικό μέτρο; ( J/K)
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Από την :
Το πλήθος δεν εξαρτάται από το είδος του αερίου. Σε ίδια πίεση και θερμοκρασία, ίσοι όγκοι αερίων περιέχουν τον ίδιο αριθμό μορίων, όπως είχε προτείνει ο Avogadro.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πόση είναι η μέση κινητική ενέργεια ενός μορίου αερίου σε θερμοκρασία K; ( J/K)
Τα κατάφερες;
- Να απαριθμείς τις παραδοχές της κινητικής θεωρίας για το ιδανικό αέριο.
- Να εξηγείς την πίεση ως αποτέλεσμα των κρούσεων των μορίων στα τοιχώματα.
- Να χρησιμοποιείς τη σχέση p = (1/3)(N/V)m·(μέση τιμή του υ²).
- Να συνδέεις τη θερμοκρασία με τη μέση κινητική ενέργεια των μορίων, μέσω της (3/2)kT.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.