Οι νόμοι των αερίων
Boyle, Charles, Gay-Lussac και η καταστατική εξίσωση pV = nRT.
28 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Λυκείου Θετικών Σπουδών, 2 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να διατυπώνεις τους νόμους των Boyle, Charles και Gay-Lussac και να αναγνωρίζεις ποια μεταβλητή μένει σταθερή σε καθέναν.
- Να δουλεύεις πάντα με την απόλυτη θερμοκρασία σε kelvin.
- Να εφαρμόζεις την καταστατική εξίσωση pV = nRT.
- Να λύνεις διαδοχικές μεταβολές ιδανικού αερίου και να τις διαβάζεις σε διάγραμμα p–V.
Τρία μεγέθη για ένα αέριο
Μια ποσότητα αερίου κλεισμένη σε δοχείο περιγράφεται, όσο βρίσκεται σε ισορροπία, από τρία μετρήσιμα μεγέθη:
- την πίεση , σε pascal ()
- τον όγκο , σε ( L )
- την απόλυτη θερμοκρασία , σε kelvin
Η θερμοκρασία στην κλίμακα Kelvin προκύπτει από την κλίμακα Κελσίου με μια μετατόπιση:
Αν κρατήσεις σταθερό ένα από τα τρία μεγέθη, τα άλλα δύο συνδέονται με έναν απλό νόμο. Οι τρεις νόμοι που ακολουθούν βρέθηκαν πειραματικά, πολύ πριν εξηγηθούν.
Νόμος του Boyle: σταθερή θερμοκρασία
Σε μια ισόθερμη μεταβολή ορισμένης ποσότητας αερίου, η πίεση είναι αντιστρόφως ανάλογη του όγκου. Το γινόμενο μένει σταθερό:
Πίεσε το έμβολο μιας κλειστής σύριγγας στο μισό του όγκου, αργά ώστε να μη ζεσταθεί ο αέρας, και η πίεση διπλασιάζεται. Στο διάγραμμα – η ισόθερμη είναι υπερβολή.
Νόμος του Charles: σταθερός όγκος
Σε μια ισόχωρη μεταβολή, η πίεση είναι ανάλογη της απόλυτης θερμοκρασίας. Ο λόγος μένει σταθερός:
Γι' αυτό τα ελαστικά του αυτοκινήτου «φουσκώνουν» μετά από ένα μεγάλο ταξίδι το καλοκαίρι, και γι' αυτό ένα κλειστό σπρέι δεν πρέπει να ζεσταθεί.
Νόμος του Gay-Lussac: σταθερή πίεση
Σε μια ισοβαρή μεταβολή, ο όγκος είναι ανάλογος της απόλυτης θερμοκρασίας. Ο λόγος μένει σταθερός:
Ένα μπαλόνι που βγαίνει από το ψυγείο στον ήλιο μεγαλώνει, γιατί η πίεση γύρω του μένει η ατμοσφαιρική.
Η καταστατική εξίσωση
Οι τρεις νόμοι είναι ειδικές περιπτώσεις μιας εξίσωσης που τα συνδέει όλα:
όπου ο αριθμός των mol και η παγκόσμια σταθερά των αερίων, ίδια για κάθε αέριο. Αν ξέρεις τη μάζα και τη γραμμομοριακή μάζα , τότε · αν ξέρεις το πλήθος των μορίων, με .
Ένα αέριο που υπακούει ακριβώς σε αυτή την εξίσωση λέγεται ιδανικό. Τα πραγματικά αέρια την ακολουθούν καλά σε χαμηλές πιέσεις και σε θερμοκρασίες μακριά από το σημείο υγροποίησής τους.
Τα τρία διαγράμματα
| Μεταβολή | Σταθερό | Στο – | Στο – | Στο – |
|---|---|---|---|---|
| Ισόθερμη | υπερβολή | κατακόρυφη | κατακόρυφη | |
| Ισόχωρη | κατακόρυφη | ευθεία από την αρχή | οριζόντια | |
| Ισοβαρής | οριζόντια | οριζόντια | ευθεία από την αρχή |
Οι ευθείες «από την αρχή των αξόνων» υπάρχουν μόνο όταν ο άξονας της θερμοκρασίας είναι σε kelvin. Σε βαθμούς Κελσίου οι ίδιες ευθείες τέμνουν τον άξονα στους , το απόλυτο μηδέν.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Σύριγγα με αέρα σε πίεση Pa κλείνεται και το έμβολο πιέζεται αργά ώσπου ο όγκος γίνεται . Πόση γίνεται η πίεση;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Αργά σημαίνει ότι ο αέρας προλαβαίνει να μένει σε θερμοκρασία περιβάλλοντος: η μεταβολή είναι ισόθερμη.
Pa
Οι όγκοι έμειναν σε . Στον λόγο οι μονάδες απλοποιούνται, οπότε η μετατροπή σε δεν χρειάζεται. Στην όμως χρειάζεται πάντα.
Παράδειγμα 2
Ο αέρας σε ένα ελαστικό έχει πίεση Pa στους . Μετά από ταξίδι η θερμοκρασία του γίνεται . Πόση είναι τώρα η πίεση, αν ο όγκος δεν άλλαξε;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ισόχωρη μεταβολή, νόμος του Charles. Πρώτα σε kelvin:
K, K
Pa
Αν είχες βάλει βαθμούς Κελσίου, θα έβγαινε Pa: διπλάσια πίεση από ένα ζεστό απόγευμα. Η αύξηση είναι στην πραγματικότητα .
Παράδειγμα 3
Δοχείο όγκου L περιέχει οξυγόνο σε πίεση Pa και θερμοκρασία K. Πόσα mol και πόσα γραμμάρια οξυγόνου περιέχει; ( g/mol)
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Όγκος σε SI:
mol
Μάζα: g
Παράδειγμα 4
Ιδανικό αέριο βρίσκεται στην κατάσταση με Pa, L, K. Εκτονώνεται ισόθερμα ως τα L (κατάσταση ) και μετά ψύχεται ισοβαρώς ως τους K (κατάσταση ). Βρες την , τον και τα mol του αερίου.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
, ισόθερμη: Pa
, ισοβαρής με Pa. Η θερμοκρασία στο είναι ακόμα K:
L
Mol, από οποιαδήποτε κατάσταση. Από την :
mol
Στο διάγραμμα –: το είναι κομμάτι υπερβολής που κατεβαίνει από σε , και το οριζόντιο ευθύγραμμο τμήμα από σε L, με φορά προς τα αριστερά.
Έλεγχος στο : , ίδιο με το . Τα λίτρα έμειναν, αλλά είναι ίδια και στις δύο πλευρές.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πόση είναι σε kelvin η θερμοκρασία ;
Τα κατάφερες;
- Να διατυπώνεις τους νόμους των Boyle, Charles και Gay-Lussac και να αναγνωρίζεις ποια μεταβλητή μένει σταθερή σε καθέναν.
- Να δουλεύεις πάντα με την απόλυτη θερμοκρασία σε kelvin.
- Να εφαρμόζεις την καταστατική εξίσωση pV = nRT.
- Να λύνεις διαδοχικές μεταβολές ιδανικού αερίου και να τις διαβάζεις σε διάγραμμα p–V.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.