Μετάβαση στο περιεχόμενο

Οι νόμοι των αερίων

Boyle, Charles, Gay-Lussac και η καταστατική εξίσωση pV = nRT.

28 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Λυκείου Θετικών Σπουδών, 2 ενότητες

Θα μάθεις να

  1. Να διατυπώνεις τους νόμους των Boyle, Charles και Gay-Lussac και να αναγνωρίζεις ποια μεταβλητή μένει σταθερή σε καθέναν.
  2. Να δουλεύεις πάντα με την απόλυτη θερμοκρασία σε kelvin.
  3. Να εφαρμόζεις την καταστατική εξίσωση pV = nRT.
  4. Να λύνεις διαδοχικές μεταβολές ιδανικού αερίου και να τις διαβάζεις σε διάγραμμα p–V.

Τρία μεγέθη για ένα αέριο

Μια ποσότητα αερίου κλεισμένη σε δοχείο περιγράφεται, όσο βρίσκεται σε ισορροπία, από τρία μετρήσιμα μεγέθη:

  • την πίεση pp, σε pascal (1 Pa=1 N/m21\ \text{Pa} = 1\ \text{N/m}^2)
  • τον όγκο VV, σε m3\text{m}^3 (11 L =10−3 m3= 10^{-3}\ \text{m}^3)
  • την απόλυτη θερμοκρασία TT, σε kelvin

Η θερμοκρασία στην κλίμακα Kelvin προκύπτει από την κλίμακα Κελσίου με μια μετατόπιση:

T=θ+273T = \theta + 273

Αν κρατήσεις σταθερό ένα από τα τρία μεγέθη, τα άλλα δύο συνδέονται με έναν απλό νόμο. Οι τρεις νόμοι που ακολουθούν βρέθηκαν πειραματικά, πολύ πριν εξηγηθούν.

Νόμος του Boyle: σταθερή θερμοκρασία

Σε μια ισόθερμη μεταβολή ορισμένης ποσότητας αερίου, η πίεση είναι αντιστρόφως ανάλογη του όγκου. Το γινόμενο pVpV μένει σταθερό:

p1V1=p2V2p_1V_1 = p_2V_2

Πίεσε το έμβολο μιας κλειστής σύριγγας στο μισό του όγκου, αργά ώστε να μη ζεσταθεί ο αέρας, και η πίεση διπλασιάζεται. Στο διάγραμμα pp–VV η ισόθερμη είναι υπερβολή.

Νόμος του Charles: σταθερός όγκος

Σε μια ισόχωρη μεταβολή, η πίεση είναι ανάλογη της απόλυτης θερμοκρασίας. Ο λόγος p/Tp/T μένει σταθερός:

p1T1=p2T2\frac{p_1}{T_1} = \frac{p_2}{T_2}

Γι' αυτό τα ελαστικά του αυτοκινήτου «φουσκώνουν» μετά από ένα μεγάλο ταξίδι το καλοκαίρι, και γι' αυτό ένα κλειστό σπρέι δεν πρέπει να ζεσταθεί.

Νόμος του Gay-Lussac: σταθερή πίεση

Σε μια ισοβαρή μεταβολή, ο όγκος είναι ανάλογος της απόλυτης θερμοκρασίας. Ο λόγος V/TV/T μένει σταθερός:

V1T1=V2T2\frac{V_1}{T_1} = \frac{V_2}{T_2}

Ένα μπαλόνι που βγαίνει από το ψυγείο στον ήλιο μεγαλώνει, γιατί η πίεση γύρω του μένει η ατμοσφαιρική.

Η καταστατική εξίσωση

Οι τρεις νόμοι είναι ειδικές περιπτώσεις μιας εξίσωσης που τα συνδέει όλα:

pV=nRTpV = nRT

όπου nn ο αριθμός των mol και R=8,314 J/(mol⋅K)R = 8{,}314\ \text{J}/(\text{mol} \cdot \text{K}) η παγκόσμια σταθερά των αερίων, ίδια για κάθε αέριο. Αν ξέρεις τη μάζα mm και τη γραμμομοριακή μάζα MM, τότε n=mMn = \frac{m}{M}· αν ξέρεις το πλήθος NN των μορίων, n=NNAn = \frac{N}{N_A} με NA=6,02⋅1023 mol−1N_A = 6{,}02 \cdot 10^{23}\ \text{mol}^{-1}.

Ένα αέριο που υπακούει ακριβώς σε αυτή την εξίσωση λέγεται ιδανικό. Τα πραγματικά αέρια την ακολουθούν καλά σε χαμηλές πιέσεις και σε θερμοκρασίες μακριά από το σημείο υγροποίησής τους.

Ισόθερμες στο διάγραμμα p–V

Κάθε καμπύλη είναι μια ισόθερμη για 0,1 mol αερίου: όλα τα σημεία της έχουν την ίδια θερμοκρασία. Η διακεκομμένη είναι στα 300 K. Ανέβασε τη θερμοκρασία και η ισόθερμη απομακρύνεται από τους άξονες, γιατί το γινόμενο pV μεγαλώνει.

Ζωντανή ενημέρωση
Γινόμενο pV
374 J
Πίεση στα 5 L
0,75 · 10⁵ Pa
  • ισόθερμη T
  • ισόθερμη 300 K

Τα τρία διαγράμματα

ΜεταβολήΣταθερόΣτο pp–VVΣτο pp–TTΣτο VV–TT
ΙσόθερμηTTυπερβολήκατακόρυφηκατακόρυφη
ΙσόχωρηVVκατακόρυφηευθεία από την αρχήοριζόντια
Ισοβαρήςppοριζόντιαοριζόντιαευθεία από την αρχή

Οι ευθείες «από την αρχή των αξόνων» υπάρχουν μόνο όταν ο άξονας της θερμοκρασίας είναι σε kelvin. Σε βαθμούς Κελσίου οι ίδιες ευθείες τέμνουν τον άξονα στους −273 ∘C-273\ ^\circ\text{C}, το απόλυτο μηδέν.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Σύριγγα με 60 cm360\ \text{cm}^3 αέρα σε πίεση 10510^5 Pa κλείνεται και το έμβολο πιέζεται αργά ώσπου ο όγκος γίνεται 20 cm320\ \text{cm}^3. Πόση γίνεται η πίεση;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Ο αέρας σε ένα ελαστικό έχει πίεση 2,4⋅1052{,}4 \cdot 10^5 Pa στους 27 ∘C27\ ^\circ\text{C}. Μετά από ταξίδι η θερμοκρασία του γίνεται 57 ∘C57\ ^\circ\text{C}. Πόση είναι τώρα η πίεση, αν ο όγκος δεν άλλαξε;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Δοχείο όγκου 8,3148{,}314 L περιέχει οξυγόνο σε πίεση 1,5⋅1051{,}5 \cdot 10^5 Pa και θερμοκρασία 300300 K. Πόσα mol και πόσα γραμμάρια οξυγόνου περιέχει; (M=32M = 32 g/mol)

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Ιδανικό αέριο βρίσκεται στην κατάσταση AA με pA=4⋅105p_A = 4 \cdot 10^5 Pa, VA=2V_A = 2 L, TA=400T_A = 400 K. Εκτονώνεται ισόθερμα ως τα 88 L (κατάσταση BB) και μετά ψύχεται ισοβαρώς ως τους 200200 K (κατάσταση CC). Βρες την pBp_B, τον VCV_C και τα mol του αερίου.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ιδανικό αέριο θερμαίνεται υπό σταθερή πίεση από 27 ∘C27\ ^\circ\text{C} σε 327 ∘C327\ ^\circ\text{C}. Τι παθαίνει ο όγκος του;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Πόση είναι σε kelvin η θερμοκρασία 127 ∘C127\ ^\circ\text{C};

Τα κατάφερες;

  • Να διατυπώνεις τους νόμους των Boyle, Charles και Gay-Lussac και να αναγνωρίζεις ποια μεταβλητή μένει σταθερή σε καθέναν.
  • Να δουλεύεις πάντα με την απόλυτη θερμοκρασία σε kelvin.
  • Να εφαρμόζεις την καταστατική εξίσωση pV = nRT.
  • Να λύνεις διαδοχικές μεταβολές ιδανικού αερίου και να τις διαβάζεις σε διάγραμμα p–V.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;