Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ομαλή κυκλική κίνηση

Σταθερό μέτρο ταχύτητας, συνεχής επιτάχυνση — και δεν είναι αντίφαση.

27 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Λυκείου Θετικών Σπουδών, §1.2, 1.3, 1.4

Θα μάθεις να

  1. Να εξηγείς γιατί σταθερό μέτρο ταχύτητας δεν σημαίνει μηδενική επιτάχυνση.
  2. Να συνδέεις περίοδο, συχνότητα, γωνιακή και γραμμική ταχύτητα.
  3. Να υπολογίζεις την κεντρομόλο επιτάχυνση και τη δύναμη που την προκαλεί.
  4. Να αναγνωρίζεις ποια πραγματική δύναμη παίζει τον ρόλο της κεντρομόλου σε κάθε περίπτωση.

Σταθερή ταχύτητα, συνεχής επιτάχυνση

Η πρόταση μοιάζει με αντίφαση, και δεν είναι. Η αιτία της σύγχυσης είναι ότι στην καθημερινή γλώσσα «ταχύτητα» σημαίνει έναν αριθμό, ενώ στη Φυσική είναι διάνυσμα.

Επιτάχυνση σημαίνει μεταβολή της ταχύτητας. Και μια ταχύτητα μεταβάλλεται με δύο τρόπους: αλλάζοντας μέτρο ή αλλάζοντας κατεύθυνση.

Στην ομαλή κυκλική κίνηση το μέτρο μένει σταθερό και η κατεύθυνση αλλάζει διαρκώς. Άρα υπάρχει επιτάχυνση — και μάλιστα συνεχώς.

Δύο βέλη πάνω στο ίδιο σώμα

Σύρε τη θέση γύρω από τον κύκλο. Το μπλε βέλος είναι η ταχύτητα, πάντα εφαπτόμενη· το κόκκινο είναι η επιτάχυνση, πάντα προς το κέντρο. Πρόσεξε ότι είναι μονίμως κάθετα μεταξύ τους.

Ταχύτητα — εφαπτομενικήΕπιτάχυνση — προς το κέντρο
Ταχύτητα
3,14 m/s
Κεντρομόλος επιτάχυνση
4,93 m/s²
Συχνότητα
0,25 Hz

Η επιτάχυνση είναι κάθετη στην ταχύτητα, οπότε δεν μπορεί να την επιμηκύνει. Μόνο να τη στρίψει.

Τα μεγέθη της περιστροφής

Περίοδος TT: ο χρόνος για μία πλήρη περιστροφή, σε δευτερόλεπτα.

Συχνότητα ff: πόσες περιστροφές ανά δευτερόλεπτο, σε hertz.

f=1Tf = \frac{1}{T}

Γραμμική ταχύτητα υ\upsilon: μήκος περιφέρειας δια περίοδο.

υ=2πRT\upsilon = \frac{2\pi R}{T}

Γωνιακή ταχύτητα ω\omega: πόσα ακτίνια ανά δευτερόλεπτο.

ω=2πT,υ=ωR\omega = \frac{2\pi}{T}, \qquad \upsilon = \omega R

Κεντρομόλος επιτάχυνση και δύναμη

ακ=υ2R=ω2R\alpha_{\kappa} = \frac{\upsilon^2}{R} = \omega^2 R
ΣF=mακ=mυ2R\Sigma F = m\alpha_{\kappa} = \frac{m\upsilon^2}{R}

Η κεντρομόλος δύναμη δεν είναι νέο είδος δύναμης. Είναι ο ρόλος που παίζει κάποια πραγματική δύναμη σε κάθε περίπτωση:

ΚίνησηΠοια δύναμη είναι η κεντρομόλος
Αυτοκίνητο σε στροφήη τριβή των ελαστικών
Πέτρα σε σχοινίη τάση του σχοινιού
Δορυφόρος γύρω από τη Γηη βαρύτητα
Ηλεκτρόνιο σε μαγνητικό πεδίοη δύναμη Laplace
Μαύρος στρογγυλός ρότορας με δύο κύκλους από τρύπες για σωληνάκια, μέσα σε ανοιχτή συσκευή εργαστηρίου. Πάνω του είναι γραμμένο max. 12700 rpm.
Ο ρότορας μιας φυγοκέντρου εργαστηρίου, με θέσεις για 48 σωληνάκια. Γράφει πάνω του το όριό του: 12 700 στροφές το λεπτό, δηλαδή πάνω από 200 το δευτερόλεπτο. Με τόσο μεγάλη συχνότητα, η κεντρομόλος επιτάχυνση ω²R στα σωληνάκια φτάνει χιλιάδες φορές το g, κι ας είναι η ακτίνα μόλις λίγα εκατοστά.Φωτογραφία: Karbohut · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Δίσκος κάνει 22 περιστροφές το δευτερόλεπτο. Σημείο σε ακτίνα 0,30{,}3 m: ταχύτητα και επιτάχυνση;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Αυτοκίνητο 12001200 kg παίρνει στροφή ακτίνας 5050 m με 5454 km/h. Πόση τριβή χρειάζεται;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Δύο σημεία σε δίσκο, στα 1010 cm και στα 3030 cm από το κέντρο. Τι διαφέρει;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Κόβεται το σχοινί μιας πέτρας που περιστρέφεται. Προς τα πού φεύγει;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Στην ομαλή κυκλική κίνηση το μέτρο της ταχύτητας είναι σταθερό. Υπάρχει επιτάχυνση;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 4

Ένας δίσκος κάνει 120120 στροφές το λεπτό. Πόση είναι η συχνότητα περιστροφής σε Hz;

Τα κατάφερες;

  • Να εξηγείς γιατί σταθερό μέτρο ταχύτητας δεν σημαίνει μηδενική επιτάχυνση.
  • Να συνδέεις περίοδο, συχνότητα, γωνιακή και γραμμική ταχύτητα.
  • Να υπολογίζεις την κεντρομόλο επιτάχυνση και τη δύναμη που την προκαλεί.
  • Να αναγνωρίζεις ποια πραγματική δύναμη παίζει τον ρόλο της κεντρομόλου σε κάθε περίπτωση.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;