Μετάβαση στο περιεχόμενο

Οριζόντια βολή

Δύο ανεξάρτητες κινήσεις που συμβαίνουν ταυτόχρονα.

27 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Λυκείου Θετικών Σπουδών, §1.1

Θα μάθεις να

  1. Να αναλύεις την οριζόντια βολή σε δύο ανεξάρτητες κινήσεις.
  2. Να εξηγείς γιατί ο χρόνος πτώσης δεν εξαρτάται από την αρχική οριζόντια ταχύτητα.
  3. Να υπολογίζεις χρόνο, βεληνεκές και ταχύτητα πρόσκρουσης.
  4. Να συνθέτεις τις δύο συνιστώσες της ταχύτητας σε μέτρο και κατεύθυνση.

Δύο κινήσεις που δεν μιλάνε μεταξύ τους

Μια μπάλα φεύγει οριζόντια από ένα τραπέζι. Η τροχιά της είναι καμπύλη, και η καμπύλη μοιάζει περίπλοκη. Δεν είναι.

Η αρχή της ανεξαρτησίας των κινήσεων λέει ότι μπορείς να αναλύσεις κάθε τέτοια κίνηση σε δύο ξεχωριστές, που συμβαίνουν ταυτόχρονα και δεν επηρεάζουν η μία την άλλη:

  • Οριζόντια: καμία δύναμη δεν δρα σε αυτή την κατεύθυνση, άρα η κίνηση είναι ευθύγραμμη ομαλή.
  • Κατακόρυφη: δρα το βάρος, άρα είναι ελεύθερη πτώση από την ηρεμία.
x=υ0t,y=12gt2x = \upsilon_0 t, \qquad y = \frac{1}{2}g t^2

Η μία εξίσωση δεν περιέχει το gg. Η άλλη δεν περιέχει το υ0\upsilon_0. Αυτό δεν είναι απλοποίηση — είναι η ουσία.

Εκτόξευση και απλή πτώση, ταυτόχρονα

Οι δύο μπάλες αφήνονται την ίδια στιγμή από το ίδιο ύψος: η μία απλώς πέφτει, η άλλη φεύγει οριζόντια. Σύρε την ταχύτητα εκτόξευσης και μετά τον χρόνο. Πρόσεξε ότι μένουν πάντα στην ίδια οριζόντια γραμμή.

Απλή πτώσηΕκτοξευμένη οριζόντια

Χρόνος πτώσης3 s

Βεληνεκές30 m

Ύψος και των δύο45 m

Όση ταχύτητα κι αν δώσεις, ο χρόνος πτώσης δεν αλλάζει. Αλλάζει μόνο το πόσο μακριά προσγειώνεται.

Βεληνεκές

Το βεληνεκές είναι η οριζόντια απόσταση ως την πρόσκρουση. Υπολογίζεται πάντα με τον ίδιο τρόπο: βρίσκεις πρώτα τον χρόνο από την κατακόρυφη, και τον βάζεις στην οριζόντια.

S=υ0t=υ02hgS = \upsilon_0 t = \upsilon_0 \sqrt{\frac{2h}{g}}

Διπλάσια αρχική ταχύτητα σημαίνει διπλάσιο βεληνεκές. Τετραπλάσιο ύψος όμως σημαίνει μόνο διπλάσιο βεληνεκές, γιατί το ύψος μπαίνει κάτω από ρίζα.

Δύο πίδακες νερού βγαίνουν από μπρούτζινα στόμια στο χείλος μιας δεξαμενής, γράφουν τόξα στον αέρα και πέφτουν στο νερό.
Πίδακες σε σιντριβάνι στους κήπους του βασιλικού ανακτόρου του Αρανχουέθ, στην Ισπανία. Κάθε τόξο είναι σχεδόν παραβολή. Από την κορυφή του και μετά, όπου η ταχύτητα του νερού είναι οριζόντια, το νερό κάνει ακριβώς οριζόντια βολή: σταθερή ταχύτητα στην οριζόντια διεύθυνση και ελεύθερη πτώση στην κατακόρυφη.Φωτογραφία: GuidoB · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Η ταχύτητα κατά την πρόσκρουση

Η οριζόντια συνιστώσα μένει σταθερή, η κατακόρυφη μεγαλώνει:

υx=υ0,υy=gt\upsilon_x = \upsilon_0, \qquad \upsilon_y = g t

Η συνολική ταχύτητα είναι το διάνυσμα που τις συνθέτει:

υ=υx2+υy2,εφ θ=υyυx\upsilon = \sqrt{\upsilon_x^2 + \upsilon_y^2}, \qquad \varepsilon\varphi\,\theta = \frac{\upsilon_y}{\upsilon_x}

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Μπάλα φεύγει οριζόντια με 1515 m/s από ύψος 2020 m. Χρόνος και βεληνεκές;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Δύο σφαίρες αφήνονται ταυτόχρονα από το ίδιο ύψος: η μία πέφτει, η άλλη εκτοξεύεται οριζόντια. Ποια φτάνει πρώτη;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Από ύψος 4545 m, με ποια ταχύτητα προσκρούει μπάλα που έφυγε οριζόντια με 2020 m/s;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Αεροπλάνο στα 500500 m ρίχνει δέμα με ταχύτητα 100100 m/s. Πού πρέπει να το ρίξει;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Δύο σφαίρες αφήνονται ταυτόχρονα από ύψος 2020 m: η μία πέφτει, η άλλη εκτοξεύεται οριζόντια με 1515 m/s. Ποια φτάνει πρώτη;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Σώμα αφήνεται από ύψος 4545 m. Σε πόσο χρόνο φτάνει στο έδαφος; (Πάρε g=10g = 10 m/s².)

Τα κατάφερες;

  • Να αναλύεις την οριζόντια βολή σε δύο ανεξάρτητες κινήσεις.
  • Να εξηγείς γιατί ο χρόνος πτώσης δεν εξαρτάται από την αρχική οριζόντια ταχύτητα.
  • Να υπολογίζεις χρόνο, βεληνεκές και ταχύτητα πρόσκρουσης.
  • Να συνθέτεις τις δύο συνιστώσες της ταχύτητας σε μέτρο και κατεύθυνση.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;