Τριγωνομετρικές εξισώσεις
Άπειρες λύσεις, και πώς τις γράφεις όλες με έναν τύπο.
27 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Άλγεβρα Β΄ Λυκείου, §3.5
Θα μάθεις να
- Να εξηγείς γιατί μια τριγωνομετρική εξίσωση έχει άπειρες λύσεις.
- Να γράφεις όλες τις λύσεις των ημθ = α, συνθ = α και εφθ = α με τους γενικούς τύπους.
- Να αναγνωρίζεις πότε μια εξίσωση είναι αδύνατη από το εύρος τιμών.
- Να επιλέγεις τις λύσεις που ανήκουν σε δοσμένο διάστημα.
Γιατί οι λύσεις δεν τελειώνουν ποτέ
Μια εξίσωση δευτέρου βαθμού έχει το πολύ δύο λύσεις. Μια τριγωνομετρική έχει άπειρες — και όχι επειδή είναι δύσκολη, αλλά επειδή η συνάρτηση είναι περιοδική.
Αν το παίρνει την τιμή σε κάποιο , θα την ξαναπάρει και μετά από έναν πλήρη κύκλο, και μετά από δύο, και μετά από χίλιους. Η καμπύλη περνάει ξανά και ξανά από το ίδιο ύψος.
Οι γενικοί τύποι
Το ζητούμενο δεν είναι να βρεις μια λύση αλλά να γράψεις όλες με έναν τύπο. Ο ακέραιος παρακάτω διατρέχει το : κάθε τιμή του δίνει μια λύση.
Αν , τότε
Αν , τότε
Αν , τότε
Οι τρεις τύποι δεν είναι αυθαίρετοι — διαβάζονται από τον κύκλο:
- Για το ημίτονο, δύο σημεία έχουν το ίδιο ύψος: το και το συμμετρικό του ως προς τον κατακόρυφο άξονα, δηλαδή το .
- Για το συνημίτονο, δύο σημεία έχουν την ίδια τετμημένη: το και το συμμετρικό του ως προς τον οριζόντιο άξονα, δηλαδή το .
- Για την εφαπτομένη, η περίοδος είναι και όχι , γι' αυτό αρκεί ένας κλάδος.
Όταν ζητείται διάστημα
Πολλές ασκήσεις ζητούν τις λύσεις σε ένα συγκεκριμένο διάστημα, π.χ. στο . Η μέθοδος είναι πάντα η ίδια:
- Γράψε τον γενικό τύπο.
- Δοκίμασε
- Κράτα όσες τιμές πέφτουν μέσα στο διάστημα, σταμάτα όταν ξεφύγεις.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Λύσε την
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Βρίσκω μία γωνία με αυτό το ημίτονο. Από τον πίνακα των γνωστών τιμών: .
Εφαρμόζω τον γενικό τύπο του ημιτόνου με :
ή
Στο : για παίρνω και .
Για και οι δύο ξεπερνούν το , για γίνονται αρνητικές.
Δύο λύσεις στο διάστημα: και , δηλαδή και .
Έλεγχος στον κύκλο: και τα δύο σημεία βρίσκονται στο ίδιο ύψος, το ένα δεξιά και το άλλο αριστερά του κατακόρυφου άξονα ✓
Παράδειγμα 2
Λύσε την
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Απομονώνω το συνημίτονο πρώτα. Καμία τριγωνομετρική τεχνική δεν εφαρμόζεται πριν από αυτό.
Το ανήκει στο , άρα υπάρχουν λύσεις.
Γνωστή γωνία: .
Γενικός τύπος συνημιτόνου:
Στο : το με δίνει . Το με δίνει , εκτός διαστήματος· με δίνει ✓
Λύσεις: και , δηλαδή και .
Παράδειγμα 3
Λύσε την
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Είναι δευτεροβάθμια ως προς το . Θέτω με τον περιορισμό .
, , δηλαδή ή .
Και οι δύο ανήκουν στο , άρα και οι δύο δίνουν λύσεις.
Πρώτη: . Το μέγιστο του ημιτόνου, που το πιάνει σε ένα μόνο σημείο ανά περίοδο:
Δεύτερη: , με :
ή
Προσοχή στο : εδώ οι δύο οικογένειες του γενικού τύπου συμπίπτουν, γιατί .
Αυτό συμβαίνει πάντα στα άκρα : μία λύση ανά περίοδο αντί για δύο. Στον κύκλο, το σημείο είναι στην κορυφή και δεν έχει συμμετρικό διαφορετικό του εαυτού του.
Παράδειγμα 4
Λύσε την
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Έλεγχος εύρους πριν από οτιδήποτε άλλο. Το συνημίτονο παίρνει τιμές μόνο στο .
Το , άρα η εξίσωση είναι αδύνατη. Καμία λύση.
Γεωμετρικά: ζητάμε σημείο του μοναδιαίου κύκλου με τετμημένη . Ο κύκλος όμως εκτείνεται μόνο ως το .
Γιατί αξίζει ο έλεγχος. Αν προσπαθούσες να «λύσεις» θα κατέληγες σε αδιέξοδο μετά από πράξεις — ή, χειρότερα, θα έγραφες έναν γενικό τύπο με μια ανύπαρκτη γωνία.
Πρώτα εύρος, μετά τεχνική.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Βρες τις λύσεις της στο διάστημα .
Τα κατάφερες;
- Να εξηγείς γιατί μια τριγωνομετρική εξίσωση έχει άπειρες λύσεις.
- Να γράφεις όλες τις λύσεις των ημθ = α, συνθ = α και εφθ = α με τους γενικούς τύπους.
- Να αναγνωρίζεις πότε μια εξίσωση είναι αδύνατη από το εύρος τιμών.
- Να επιλέγεις τις λύσεις που ανήκουν σε δοσμένο διάστημα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.