Μετάβαση στο περιεχόμενο

Συστήματα γραμμικών εξισώσεων

Ορίζουσες και γεωμετρική ερμηνεία: τομή, παραλληλία, ταύτιση.

26 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Άλγεβρα Β΄ Λυκείου, §1.1

Θα μάθεις να

  1. Να λύνεις σύστημα δύο εξισώσεων με αντικατάσταση, αντίθετους συντελεστές και ορίζουσες.
  2. Να υπολογίζεις τις ορίζουσες D, Dx, Dy και να διαβάζεις τι σημαίνει το μηδέν σε καθεμιά.
  3. Να αντιστοιχίζεις τις τρεις περιπτώσεις λύσεων σε τρεις εικόνες: τεμνόμενες, παράλληλες, ταυτιζόμενες ευθείες.
  4. Να λύνεις σύστημα με παράμετρο, ξεχωρίζοντας πότε η παράμετρος μηδενίζει την ορίζουσα.

Δύο εξισώσεις, δύο ευθείες

Ένα γραμμικό σύστημα 2×22 \times 2 γράφεται

{α1x+β1y=γ1α2x+β2y=γ2\begin{cases} \alpha_1 x + \beta_1 y = \gamma_1 \\ \alpha_2 x + \beta_2 y = \gamma_2 \end{cases}

Κάθε εξίσωση είναι μια ευθεία. Λύση του συστήματος είναι ένα ζεύγος (x,y)(x, y) που ικανοποιεί και τις δύο — δηλαδή ένα σημείο που ανήκει και στις δύο ευθείες.

Από τη στιγμή που το δεις έτσι, οι τρεις πιθανές απαντήσεις παύουν να είναι τρεις κανόνες προς απομνημόνευση. Είναι τρεις εικόνες:

Δύο ευθείες, τρεις δυνατότητες

Η πρώτη ευθεία μένει σταθερή. Σύρε την κλίση και την τεταγμένη της δεύτερης: κοίτα πότε τέμνονται, πότε γίνονται παράλληλες και πότε πέφτουν η μία πάνω στην άλλη.

Πρώτη εξίσωση
y = x + 1
Δεύτερη εξίσωση
y = −x + 5

Μία λύση (2, 3)Διαφορετικές κλίσεις — οι ευθείες τέμνονται σε ένα σημείο.

Πήγαινε κατευθείαν σε

Οι δύο κλασικές μέθοδοι

Πριν τις ορίζουσες, δύο τεχνικές που χρειάζεσαι σε κάθε περίπτωση.

Αντικατάσταση. Λύνεις τη μία εξίσωση ως προς έναν άγνωστο και τον βάζεις στην άλλη. Βολεύει όταν κάπου υπάρχει συντελεστής 11 ή −1-1, γιατί τότε δεν εμφανίζονται κλάσματα.

Αντίθετοι συντελεστές. Πολλαπλασιάζεις τις εξισώσεις με κατάλληλους αριθμούς ώστε ο ένας άγνωστος να έχει αντίθετους συντελεστές, και τις προσθέτεις. Βολεύει όταν οι συντελεστές είναι «άβολοι» και δεν θέλεις να λύσεις ως προς τίποτα.

Και οι δύο δίνουν την ίδια απάντηση. Η δεύτερη είναι αυτή που, αν τη γενικεύσεις με γράμματα αντί για αριθμούς, γεννάει τις ορίζουσες.

Ορίζουσες: ο ίδιος υπολογισμός, μία φορά για πάντα

Η ορίζουσα ενός πίνακα 2×22 \times 2 είναι ένας αριθμός:

∣αβγδ∣=αδ−βγ\begin{vmatrix} \alpha & \beta \\ \gamma & \delta \end{vmatrix} = \alpha\delta - \beta\gamma

Χιαστί: γινόμενο της κύριας διαγωνίου μείον γινόμενο της δευτερεύουσας.

Για το σύστημα ορίζουμε τρεις:

D=∣α1β1α2β2∣,Dx=∣γ1β1γ2β2∣,Dy=∣α1γ1α2γ2∣D = \begin{vmatrix} \alpha_1 & \beta_1 \\ \alpha_2 & \beta_2 \end{vmatrix}, \quad D_x = \begin{vmatrix} \gamma_1 & \beta_1 \\ \gamma_2 & \beta_2 \end{vmatrix}, \quad D_y = \begin{vmatrix} \alpha_1 & \gamma_1 \\ \alpha_2 & \gamma_2 \end{vmatrix}

Το DD κρατάει τους συντελεστές των αγνώστων. Το DxD_x προκύπτει από το DD αν αντικαταστήσεις τη στήλη του xx με τη στήλη των σταθερών· το DyD_y αντίστοιχα για το yy.

Όταν D≠0D \neq 0, το σύστημα έχει ακριβώς μία λύση:

x=DxD,y=DyDx = \frac{D_x}{D}, \qquad y = \frac{D_y}{D}

Γιατί δουλεύει ο κανόνας

Δεν είναι μαγικό. Αν κάνεις απαλοιφή του yy με γράμματα, δηλαδή πολλαπλασιάσεις την πρώτη με β2\beta_2, τη δεύτερη με β1\beta_1 και αφαιρέσεις, παίρνεις

(α1β2−α2β1) x=γ1β2−γ2β1(\alpha_1\beta_2 - \alpha_2\beta_1)\, x = \gamma_1\beta_2 - \gamma_2\beta_1

Η παρένθεση αριστερά είναι ακριβώς το DD και το δεξί μέλος ακριβώς το DxD_x. Ο κανόνας των οριζουσών είναι η μέθοδος των αντίθετων συντελεστών, γραμμένη μία φορά με γράμματα ώστε να μην την ξανακάνεις ποτέ.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Λύσε το σύστημα 3x+2y=163x + 2y = 16 και 5x−4y=25x - 4y = 2

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Λύσε το σύστημα 2x−y=32x - y = 3 και 4x−2y=104x - 2y = 10

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Για ποιες τιμές του λ\lambda το σύστημα λx+y=1\lambda x + y = 1, 4x+λy=24x + \lambda y = 2 έχει μοναδική λύση;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Δύο καφέδες και τρία κρουασάν κάνουν 9,50 €. Τρεις καφέδες και ένα κρουασάν, 8,50 €. Πόσο ο καθένας;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Πόσο είναι η ορίζουσα DD του συστήματος 3x+2y=163x + 2y = 16, 5x−4y=25x - 4y = 2;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Πόσο είναι η ορίζουσα DD του συστήματος 2x+3y=72x + 3y = 7, 4x−y=54x - y = 5;

Τα κατάφερες;

  • Να λύνεις σύστημα δύο εξισώσεων με αντικατάσταση, αντίθετους συντελεστές και ορίζουσες.
  • Να υπολογίζεις τις ορίζουσες D, Dx, Dy και να διαβάζεις τι σημαίνει το μηδέν σε καθεμιά.
  • Να αντιστοιχίζεις τις τρεις περιπτώσεις λύσεων σε τρεις εικόνες: τεμνόμενες, παράλληλες, ταυτιζόμενες ευθείες.
  • Να λύνεις σύστημα με παράμετρο, ξεχωρίζοντας πότε η παράμετρος μηδενίζει την ορίζουσα.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;