Μετάβαση στο περιεχόμενο

V. Ένας «λάτρης» του Βιργιλίου

Τα σε -er, ο παρατατικός της β΄ συζυγίας, το locus και η αυτοπάθεια.

45 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Λατινικά Β΄ Λυκείου, Τεύχος Α΄, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να μεταφράζεις πιστά το κείμενο V, για τον Σίλιο Ιταλικό και τη λατρεία του για τον Βιργίλιο.
  2. Να κλίνεις τα αρσενικά δευτερόκλιτα σε -er και το vir, και το ετερογενές locus, και να σχηματίζεις τον παρατατικό της β΄ συζυγίας.
  3. Να τονίζεις σωστά λατινικές λέξεις, και τις εξαιρέσεις Vergĭli και ελληνικών ονομάτων.
  4. Να ξεχωρίζεις την αυτοπάθεια (suus, se) από την απλή κτήση (eius), και να αναγνωρίζεις την αφαιρετική του χρόνου και την παράθεση.

Το πλαίσιο

Ο Σίλιος Ιταλικός (Silius Italicus, 26–101 μ.Χ.) ήταν επικός ποιητής της μετακλασικής εποχής, και πριν από την ποίηση ύπατος και διοικητής επαρχίας. Έγραψε τα Punica, σε 17 βιβλία, για τον Β΄ Καρχηδονιακό πόλεμο (218–201 π.Χ.), τον πόλεμο του Αννίβα. Είναι το μεγαλύτερο σωζόμενο ρωμαϊκό έπος· η ποιότητά του όμως δεν φτάνει την έκτασή του.

Ο Σίλιος λάτρευε κυριολεκτικά τον Βιργίλιο: μάζευε εικόνες του, αγόρασε και αναστήλωσε τον τάφο του στη Νεάπολη και τον επισκεπτόταν σαν ναό, γιόρταζε τα γενέθλιά του με θρησκευτική ευλάβεια. Τα στοιχεία αυτά τα ξέρουμε από μια επιστολή του Πλινίου του Νεότερου (3.7) και από επιγράμματα του Μαρτιάλη. Είναι ένα καθαρό δείγμα του φαινομένου που είδες στην εισαγωγή: στη μετακλασική εποχή πρότυπα γίνονται πια οι ίδιοι οι Ρωμαίοι κλασικοί.

Το κείμενο

Με έντονα γράμματα οι τύποι σε -er και ο παρατατικός της β΄ συζυγίας:

Silius Italicus, poēta epicus, vir clarus erat. XVII (septendecim) libri eius de bello Punico secundo pulchri sunt. Ultimis annis vitae suae in Campaniā se tenēbat. Multos in illis locis agros possidēbat. Silius animum tenerum habēbat. Gloriae Vergili studēbat ingeniumque eius fovēbat. Eum ut puer magistrum honorābat. Monumentum eius, quod Neapoli iacēbat, pro templo habēbat.

Μάθημα V, Lectio quinta

Η μετάφραση

ΛατινικάΜετάφραση
Silius Italicus, poēta epicus, vir clarus erat.Ο Σίλιος Ιταλικός, επικός ποιητής, ήταν άνδρας ένδοξος.
XVII (septendecim) libri eius de bello Punico secundo pulchri sunt.Τα δεκαεφτά βιβλία του για τον Δεύτερο Καρχηδονιακό πόλεμο είναι ωραία.
Ultimis annis vitae suae in Campaniā se tenēbat.Τα τελευταία χρόνια της ζωής του έμενε μόνιμα στην Καμπανία.
Multos in illis locis agros possidēbat.Είχε στην κατοχή του πολλά χωράφια σε εκείνους τους τόπους.
Silius animum tenerum habēbat.Ο Σίλιος είχε ευαίσθητη ψυχή.
Gloriae Vergili studēbatΦρόντιζε για τη δόξα του Βιργιλίου
ingeniumque eius fovēbat.και περιέβαλλε με αγάπη το έργο του.
Eum ut puer magistrum honorābat.Τον τιμούσε όπως ένα παιδί τον δάσκαλό του.
Monumentum eius, quod Neapoli iacēbat, pro templo habēbat.Τον τάφο του, που βρισκόταν στη Νεάπολη, τον θεωρούσε ναό.

Το ingenium είναι κυριολεκτικά το πνεύμα, η ευφυΐα· εδώ σημαίνει το πνευματικό έργο του Βιργιλίου. Το monumentum είναι το μνημείο, και συχνά, όπως εδώ, ο τάφος. Το se tenēbat (κρατούσε τον εαυτό του) σημαίνει «έμενε μόνιμα».

Λεξιλόγιο

ΛέξηΤύποιΣημασία
epicus-a, -umεπικός
virviriάνδρας
clarus-a, -umένδοξος, φημισμένος
septendecim (XVII)άκλιτοδεκαεπτά
lĭberlibriβιβλίο
Punicus-a, -umΚαρχηδονιακός
secundus-a, -umδεύτερος
pulcher-chra, -chrumωραίος, όμορφος
ultimus-a, -umτελευταίος
vita-aeζωή
Campania-aeη Καμπανία, περιοχή της νότιας Ιταλίας
teneo2κρατώ· se teneo: μένω μόνιμα
multus-a, -umπολύς
locus-i (πληθ. loci και loca)τόπος
ageragriχωράφι, αγρός
possideo2κατέχω
animus-iψυχή
tener-era, -erumτρυφερός, ευαίσθητος
gloria-aeδόξα
studeo2 (+ δοτ.)φροντίζω για, επιδιώκω
foveo2περιβάλλω με αγάπη
-queεγκλιτικόκαι (κολλάει στο τέλος της λέξης)
utεπίρρ.όπως, σαν
puerpueriπαιδί
magister-triδάσκαλος
honōro1τιμώ
monumentum-i (ουδ.)μνημείο, τάφος
quodαναφ. αντων. (ουδ.)το οποίο, που
Neapolis-is (θηλ., γ΄ κλ.)η Νεάπολη· Neapoli: στη Νεάπολη
iaceo2κείμαι, βρίσκομαι
proπρόθ. + αφαιρ.ως, σαν
templum-i (ουδ.)ναός
habeo2έχω· habeo pro: θεωρώ ως

Λέξεις που ζουν ακόμα. Liber: «λιμπρέτο». Secundus: «σεκόντο»· είναι από το sequor (ακολουθώ), άρα κυριολεκτικά «ο επόμενος». Magister: «μάστορας», «μαέστρος». Templum: «τέμπλο». Από το puer έρχεται, μέσω του pullus, η κατάληξη «-πουλος». Το ager είναι ο ελληνικός αγρός, το septendecim είναι septem + decem, επτά και δέκα.

Γραμματική

Τα αρσενικά της β΄ κλίσης σε -er

Κλίνονται όπως το populus, με μία διαφορά: δεν έχουν κατάληξη στην ονομαστική και την κλητική ενικού. Αρχικά ήταν ονόματα σε *-ros (*pueros, *agros, πρβ. ἀγρός) που έχασαν το -os. Χωρίζονται σε δύο ομάδες:

  • το e μένει σε όλες τις πτώσεις: puer, pueri· όμοια το tener, -era, -erum
  • το e χάνεται έξω από την ονομαστική και την κλητική: ager, agri· όμοια magister, magistri, lĭber, libri, pulcher, pulchra, pulchrum, και οι κτητικές noster (δικός μας) και vester (δικός σας)

Το vir, viri κλίνεται με τον ίδιο τρόπο και είναι το μόνο σε -ir.

Β΄ κλίση σε -er και το vir

Βρες το θέμα από τη γενική: puer-i, agr-i, vir-i. Από εκεί κλίνεις όπως το populus.

Πες την κατάληξη και πάτα για να τη δεις

pueragervir
Ονομ. – Κλητ. εν.pueragervir
Γενική εν.
Δοτ. – Αφαιρ. εν.
Αιτιατική εν.
Ονομ. – Κλητ. πληθ.
Γενική πληθ.
Δοτ. – Αφαιρ. πληθ.
Αιτιατική πληθ.

0 / 21 καταλήξεις

Ο παρατατικός της β΄ συζυγίας

Ίδιος μηχανισμός με την α΄: ενεστωτικό θέμα (habē-) + -ba- + καταλήξεις.

ΠρόσωποΕνικόςΠληθυντικός
α΄habēbamhabebāmus
β΄habēbashabebātis
γ΄habēbathabēbant

Στο κείμενο: tenēbat, possidēbat, habēbat, studēbat, fovēbat, iacēbat.

Το locus

Το locus είναι ετερογενές: στον ενικό είναι αρσενικό, στον πληθυντικό έχει δύο τύπους με διαφορετική σημασία:

  • loci (αρσενικό): χωρία, αποσπάσματα βιβλίου
  • loca (ουδέτερο): τόποι, περιοχές

Στο κείμενο το in illis locis είναι αφαιρετική πληθυντικού, ίδια για τα δύο γένη· το νόημα (σε εκείνους τους τόπους) δείχνει τα loca.

Ο τονισμός

  1. Οι δισύλλαβες τονίζονται στην παραλήγουσα: púer, víta.
  2. Οι πολυσύλλαβες τονίζονται στην παραλήγουσα αν είναι μακρά (tenébat, possidébat), αλλιώς στην προπαραλήγουσα (ánimus, mágister).
  3. Vergĭli: η παραλήγουσα είναι βραχεία, αλλά τονίζεται (Vergíli), γιατί ο τύπος βγαίνει από συναίρεση του Vergĭlii, όπου ο τόνος ήταν εκεί.
  4. Ο λατινικός τόνος δεν ακολουθεί τον ελληνικό: Campánia, Itália (όχι «Καμπανία», «Ιταλία»). Οι λέξεις ελληνικής προέλευσης κρατούν την αρχική ποσότητα της παραλήγουσας και τονίζονται με τον λατινικό κανόνα: Neápolis, Aenéas (Αἰνείας, μακρό ē), Eurípides (Εὐριπίδης, βραχύ ĭ).

Η αυτοπάθεια

Ευθεία αυτοπάθεια: η suus ή η se αναφέρεται στο υποκείμενο της ίδιας πρότασης, όπως στο κείμενο. Πλάγια αυτοπάθεια: βρίσκεται σε δευτερεύουσα πρόταση και αναφέρεται στο υποκείμενο της κύριας. Θα τη συναντήσεις αργότερα.

Για το α΄ και β΄ πρόσωπο η λατινική δεν έχει αυτοπαθή αντωνυμία· βάζει την προσωπική: amo te (σε αγαπώ), amas te (αγαπάς τον εαυτό σου). Κτητικές: vitae meae me tenebam, vitae tuae te tenebas.

Συντακτικό

ΦράσηΑνάλυση
poētaπαράθεση στο Silius Italicus· το epicus επιθετικός προσδιορισμός
virκατηγορούμενο στο Silius μέσω του erat
libri, pulchriυποκείμενο και κατηγορούμενο του sunt
eius (libri eius)γενική κτητική: τα βιβλία του Σιλίου, που δεν είναι υποκείμενο εδώ
de belloεμπρόθετος της αναφοράς
Ultimis annisαφαιρετική του χρόνου (πότε;)
vitaeγενική κτητική στο annis· suae κτητική αντωνυμία, αυτοπαθής
in Campaniā, in illis locisεμπρόθετοι της στάσης σε τόπο
seαντικείμενο του tenebat (ευθεία αυτοπάθεια)
agros, animum, ingenium, eum, monumentumαντικείμενα
Gloriaeαντικείμενο του studebat, σε δοτική
Vergiliγενική κτητική στο gloriae
eius (ingenium eius, monumentum eius)γενική κτητική: του Βιργιλίου
ut puer magistrumπαραβολή: εννοείται honorat (όπως ένα παιδί τιμά τον δάσκαλό του)
quodυποκείμενο του iacebat
Neapoliαφαιρετική του τόπου (στάση), χωρίς πρόθεση
pro temploεμπρόθετος που λειτουργεί ως κατηγορούμενο του monumentum (habeo pro: θεωρώ ως)

Η απλή αφαιρετική λέξεων που δηλώνουν χρόνο απαντά στο πότε: ultimis annis (πρβ. ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ). Η παράθεση λειτουργεί όπως στα ελληνικά: Silius Italicus, poēta epicus.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

«Ingenium eius fovēbat.» Αντικατάστησε το eius με τύπο της suus, -a, -um. Ποια είναι η διαφορά στη σημασία;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Ξαναγράψε την πρόταση «Ultimis annis vitae suae in Campaniā se tenēbat» στο α΄ ενικό και στο β΄ πληθυντικό, με τις αλλαγές που χρειάζονται στο suae και στο se.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποια είναι η γενική ενικού του ager;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 4

Κλίνε τον ενικό του magister.

Τα κατάφερες;

  • Να μεταφράζεις πιστά το κείμενο V, για τον Σίλιο Ιταλικό και τη λατρεία του για τον Βιργίλιο.
  • Να κλίνεις τα αρσενικά δευτερόκλιτα σε -er και το vir, και το ετερογενές locus, και να σχηματίζεις τον παρατατικό της β΄ συζυγίας.
  • Να τονίζεις σωστά λατινικές λέξεις, και τις εξαιρέσεις Vergĭli και ελληνικών ονομάτων.
  • Να ξεχωρίζεις την αυτοπάθεια (suus, se) από την απλή κτήση (eius), και να αναγνωρίζεις την αφαιρετική του χρόνου και την παράθεση.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;