Μετάβαση στο περιεχόμενο

II. Διδώ και Αινείας

Η β΄ κλίση σε -us, οι προσωπικές αντωνυμίες και το ille.

45 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Λατινικά Β΄ Λυκείου, Τεύχος Α΄, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να μεταφράζεις πιστά το κείμενο II, για τη Διδώ και τον Αινεία.
  2. Να κλίνεις τα δευτερόκλιτα σε -us, το αρσενικό των δευτερόκλιτων επιθέτων και τα ονόματα σε -ius, και να αναγνωρίζεις τους ελληνικούς τύπους Aenēas, Aenēan.
  3. Να κλίνεις τις προσωπικές αντωνυμίες ego, tu, nos, vos και τη δεικτική ille, illa, illud.
  4. Να αναγνωρίζεις τη δοτική του έμμεσου αντικειμένου, την αφαιρετική του τρόπου και το cum της συνοδείας.

Το πλαίσιο

Ο Βεργίλιος (Publius Vergilius Maro, 70–19 π.Χ.), ο μεγαλύτερος επικός ποιητής της Ρώμης, αφηγείται στο 4ο βιβλίο της Αινειάδας την ιστορία της Διδώς και του Αινεία. Ο Αινείας φεύγει από την Τροία που έχουν κυριέψει οι Έλληνες και, ύστερα από ναυάγιο, βγαίνει στις ακτές της βόρειας Αφρικής. Εκεί η Διδώ, εξόριστη κι αυτή από τη Φοινίκη, χτίζει για τον λαό της μια νέα πόλη, την Καρχηδόνα. Οι δυο τους ερωτεύονται, αλλά ο Αινείας έχει μοίρα να φτάσει στην Ιταλία, όπου οι απόγονοί του θα ιδρύσουν τη Ρώμη. Φεύγει, και η Διδώ αυτοκτονεί.

Ο μύθος έχει και πολιτική σημασία: εξηγεί, μέσα από μια κατάρα της Διδώς, την έχθρα Ρώμης και Καρχηδόνας, που οδήγησε στους Καρχηδονιακούς πολέμους. Το κείμενο του βιβλίου είναι πεζή σύνοψη της ιστορίας.

Το κείμενο

Με έντονα γράμματα τα δευτερόκλιτα σε -us του κειμένου:

Aenēas filius Anchīsae est. Patria Aenēae Troia est. Graeci Troiam oppugnant et dolo expugnant. Aenēas cum Anchīsā, cum nato et cum sociis ad Italiam navigat. Sed venti pontum turbant et Aenēan in Africam portant. Ibi Didō regīna novam patriam fundat. Aenēas regīnae insidias Graecōrum renarrat. Regīna Aenēan amat et Aenēas regīnam. Denique Aenēas in Italiam navigat et regīna exspīrat.

Μάθημα II, Lectio secunda

Η μετάφραση

ΛατινικάΜετάφραση
Aenēas filius Anchīsae est.Ο Αινείας είναι γιος του Αγχίση.
Patria Aenēae Troia est.Πατρίδα του Αινεία είναι η Τροία.
Graeci Troiam oppugnant et dolo expugnant.Οι Έλληνες πολιορκούν την Τροία και την κυριεύουν με δόλο.
Aenēas cum Anchīsā, cum nato et cum sociis ad Italiam navigat.Ο Αινείας πλέει προς την Ιταλία μαζί με τον Αγχίση, με τον γιο του και με τους συντρόφους του.
Sed venti pontum turbantΑλλά οι άνεμοι ταράζουν τη θάλασσα
et Aenēan in Africam portant.και παρασύρουν τον Αινεία στην Αφρική.
Ibi Didō regīna novam patriam fundat.Εκεί η βασίλισσα Διδώ θεμελιώνει μια νέα πατρίδα.
Aenēas regīnae insidias Graecōrum renarrat.Ο Αινείας διηγείται στη βασίλισσα από την αρχή το τέχνασμα των Ελλήνων.
Regīna Aenēan amat et Aenēas regīnam.Η βασίλισσα αγαπά τον Αινεία και ο Αινείας τη βασίλισσα.
Denique Aenēas in Italiam navigat et regīna exspīrat.Τέλος ο Αινείας φεύγει με το πλοίο για την Ιταλία και η βασίλισσα ξεψυχά.

Το «τέχνασμα» (insidiae, μόνο στον πληθυντικό) είναι ο δούρειος ίππος.

Λεξιλόγιο

ΛέξηΤύποιΣημασία
filius-iiγιος
Anchīses-aeο Αγχίσης, πατέρας του Αινεία
patria-aeπατρίδα
Troia-aeη Τροία
Graecus-iο Έλληνας
oppugno1πολιορκώ
expugno1κυριεύω
dolus-iδόλος, πονηριά
cumπρόθ. + αφαιρ.μαζί με
natus-iγιος
socius-iiσύντροφος
adπρόθ. + αιτ.προς (πλησίασμα)
navigo1πλέω, ταξιδεύω με πλοίο
sedσύνδ.αλλά
ventus-iάνεμος
pontus-iθάλασσα
turbo1ταράζω
porto1μεταφέρω, παρασύρω
ibiεπίρρ.εκεί
Didō-ōnis (γ΄ κλ.)η Διδώ
regīna-aeβασίλισσα
novus-a, -umνέος, καινούργιος
fundo1θεμελιώνω, ιδρύω
insidiae-ārum (μόνο πληθ.)ενέδρα, τέχνασμα
renarro1διηγούμαι από την αρχή
deniqueεπίρρ.τέλος
inπρόθ. + αιτ.σε, προς (άφιξη)
exspīro1ξεψυχώ

Λέξεις που ζουν ακόμα. Από το Graecus βγαίνει το «Γραικός». Το dolus και το pontus είναι ελληνικά (δόλος, πόντος). Το ventus το βρίσκεις στη «βεντάλια», το socius στον «σοσιαλισμό», το turbo στην «τουρμπίνα», το fundo στο «φουντάρω». Το navigo είναι συγγενικό με το ναῦς.

Γραμματική

Η β΄ κλίση σε -us

Η β΄ κλίση έχει αρσενικά σε -us και -er και ουδέτερα σε -um. Τα σε -us μοιάζουν πολύ με τα ελληνικά σε -ος (δῆμος):

Β΄ κλίση: populus (λαός)

Βάλε δίπλα το δῆμ-ος, δήμ-ου, δήμ-ῳ, δῆμ-ον, δῆμ-ε. Πού διαφέρει η λατινική;

Πες την κατάληξη και πάτα για να τη δεις

ΕνικόςΠληθυντικός
Ονομαστική
Γενική
Δοτική
Αιτιατική
Κλητική
Αφαιρετική

0 / 12 καταλήξεις

Τρεις παρατηρήσεις:

  • Η κλητική ενικού έχει δική της κατάληξη, -e (popule), όπως η ελληνική (δῆμε). Είναι η μόνη πτώση της β΄ κλίσης που το κάνει.
  • Η δοτική και η αφαιρετική είναι ίδιες και στους δύο αριθμούς: populo, populis. Στο κείμενο: cum nato, cum sociis, dolo είναι αφαιρετικές.
  • Η γενική ενικού και η ονομαστική πληθυντικού είναι ίδιες: populi. Στο κείμενο το Graeci είναι ονομαστική πληθυντικού (υποκείμενο του oppugnant).

Τα σε -ius (filius, socius, και κύρια ονόματα όπως Ovidius, Vergilius) σχηματίζουν την κλητική σε -i (fili, Ovidi) και συνήθως συναιρούν τη γενική ενικού σε -i (Ovidi, Vergili, από Ovidii, Vergilii).

Όπως το populus κλίνεται και το αρσενικό των δευτερόκλιτων επιθέτων (novus, magnus, adversus) και των κτητικών meus (δικός μου), tuus (δικός σου), suus (δικός του). Οι κτητικές δεν έχουν δική τους κλητική· μόνο το meus έχει ενικό mi: mi fili, παιδί μου.

Τα ελληνικά κύρια ονόματα κρατούν μερικούς ελληνικούς τύπους: Aenēas (ονομαστική), Aenēan (αιτιατική, όπως Αἰνείαν), Anchīses (ονομαστική). Οι άλλες πτώσεις τους είναι λατινικές της α΄ κλίσης: Aenēae, Anchīsae (γενική), Anchīsā (αφαιρετική).

Οι προσωπικές αντωνυμίες και η ille

Το α΄ και το β΄ πρόσωπο έχουν προσωπική αντωνυμία. Το γ΄ πρόσωπο δεν έχει· στη θέση της μπαίνει μια δεικτική, η ille, illa, illud (εκείνος).

Προσωπικές αντωνυμίες α΄ και β΄ προσώπου

Ο ενικός και ο πληθυντικός είναι διαφορετικές λέξεις, όπως το εγώ και το εμείς.

εγώεσύεμείςεσείς
Ονομαστικήegotunosvos
Γενικήmeituinostri, nostrumvestri, vestrum
Δοτικήmihitibinobisvobis
Αιτιατικήmetenosvos
Αφαιρετικήmetenobisvobis

Η δεικτική ille, illa, illud

Πρόσεξε τη γενική και τη δοτική ενικού: ίδιες και στα τρία γένη.

Πες την κατάληξη και πάτα για να τη δεις

Αρσ. εν.Θηλ. εν.Ουδ. εν.Αρσ. πληθ.Θηλ. πληθ.Ουδ. πληθ.
Ονομαστική
Γενική
Δοτική
Αιτιατική
Αφαιρετική

0 / 30 καταλήξεις

Οι προσωπικές αντωνυμίες στην ονομαστική μπαίνουν μόνο για έμφαση: η κατάληξη του ρήματος δείχνει ήδη το πρόσωπο. Navigo = πλέω· ego navigo = εγώ πλέω.

Συντακτικό

ΦράσηΑνάλυση
filiusκατηγορούμενο στο Aenēas μέσω του est
Anchīsae, Aenēaeγενικές κτητικές
Troiamαντικείμενο του oppugnant (και εννοείται στο expugnant)
doloαφαιρετική του τρόπου στο expugnant (πρβ. δόλῳ αἱροῦσι)
cum Anchīsā, cum nato, cum sociisεμπρόθετοι της συνοδείας στο navigat (πρβ. σὺν + δοτ.)
ad Italiamεμπρόθετος της κίνησης προς τόπο (πλησίασμα)
pontum, Aenēanαντικείμενα των turbant, portant
in Africam, in Italiamεμπρόθετοι της κίνησης σε τόπο (άφιξη)
ibiεπίρρημα του τόπου
regīnaπαράθεση στο Didō
novam patriamαντικείμενο του fundat, με επιθετικό προσδιορισμό
regīnaeέμμεσο αντικείμενο του renarrat, σε δοτική
insidiasάμεσο αντικείμενο του renarrat
Graecōrumγενική υποκειμενική στο insidias (οι Έλληνες έστησαν το τέχνασμα)
Aenēas regīnamεννοείται το amat (παράλειψη ρήματος)

Η δοτική στο renarrat δηλώνει το έμμεσο αντικείμενο: σε ποιον τα διηγείται. Το ρήμα έχει δύο αντικείμενα, όπως το ελληνικό «διηγούμαι κάτι σε κάποιον».

Ανάλυσε την πρόταση με τα δύο αντικείμενα

Ρώτα: ποιος διηγείται; τι διηγείται; σε ποιον;

Τι είναι κάθε λέξη της πρότασης;

.

Πάτα μια λέξη

0 / 5 σωστά

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Γράψε: την κλητική ενικού του filius · τη γενική πληθυντικού του ventus · την αιτιατική πληθυντικού του socius · τη δοτική ενικού του ille στο θηλυκό · την αιτιατική της αντωνυμίας nos.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Συμπλήρωσε με τον σωστό τύπο της λέξης στην παρένθεση: α. Aenēas cum ___ ad Italiam navigat (natus, πληθ.). β. Poēta ___ insidias renarrat (amīcus, εν.). γ. Graeci ___ Troiam expugnant (dolus).

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
«Graeci Troiam oppugnant.» Τι είναι συντακτικά το Graeci;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 4

Κλίνε τον πληθυντικό του natus.

Τα κατάφερες;

  • Να μεταφράζεις πιστά το κείμενο II, για τη Διδώ και τον Αινεία.
  • Να κλίνεις τα δευτερόκλιτα σε -us, το αρσενικό των δευτερόκλιτων επιθέτων και τα ονόματα σε -ius, και να αναγνωρίζεις τους ελληνικούς τύπους Aenēas, Aenēan.
  • Να κλίνεις τις προσωπικές αντωνυμίες ego, tu, nos, vos και τη δεικτική ille, illa, illud.
  • Να αναγνωρίζεις τη δοτική του έμμεσου αντικειμένου, την αφαιρετική του τρόπου και το cum της συνοδείας.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;