II. Διδώ και Αινείας
Η β΄ κλίση σε -us, οι προσωπικές αντωνυμίες και το ille.
45 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Λατινικά Β΄ Λυκείου, Τεύχος Α΄, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να μεταφράζεις πιστά το κείμενο II, για τη Διδώ και τον Αινεία.
- Να κλίνεις τα δευτερόκλιτα σε -us, το αρσενικό των δευτερόκλιτων επιθέτων και τα ονόματα σε -ius, και να αναγνωρίζεις τους ελληνικούς τύπους Aenēas, Aenēan.
- Να κλίνεις τις προσωπικές αντωνυμίες ego, tu, nos, vos και τη δεικτική ille, illa, illud.
- Να αναγνωρίζεις τη δοτική του έμμεσου αντικειμένου, την αφαιρετική του τρόπου και το cum της συνοδείας.
Το πλαίσιο
Ο Βεργίλιος (Publius Vergilius Maro, 70–19 π.Χ.), ο μεγαλύτερος επικός ποιητής της Ρώμης, αφηγείται στο 4ο βιβλίο της Αινειάδας την ιστορία της Διδώς και του Αινεία. Ο Αινείας φεύγει από την Τροία που έχουν κυριέψει οι Έλληνες και, ύστερα από ναυάγιο, βγαίνει στις ακτές της βόρειας Αφρικής. Εκεί η Διδώ, εξόριστη κι αυτή από τη Φοινίκη, χτίζει για τον λαό της μια νέα πόλη, την Καρχηδόνα. Οι δυο τους ερωτεύονται, αλλά ο Αινείας έχει μοίρα να φτάσει στην Ιταλία, όπου οι απόγονοί του θα ιδρύσουν τη Ρώμη. Φεύγει, και η Διδώ αυτοκτονεί.
Ο μύθος έχει και πολιτική σημασία: εξηγεί, μέσα από μια κατάρα της Διδώς, την έχθρα Ρώμης και Καρχηδόνας, που οδήγησε στους Καρχηδονιακούς πολέμους. Το κείμενο του βιβλίου είναι πεζή σύνοψη της ιστορίας.
Το κείμενο
Με έντονα γράμματα τα δευτερόκλιτα σε -us του κειμένου:
Aenēas filius Anchīsae est. Patria Aenēae Troia est. Graeci Troiam oppugnant et dolo expugnant. Aenēas cum Anchīsā, cum nato et cum sociis ad Italiam navigat. Sed venti pontum turbant et Aenēan in Africam portant. Ibi Didō regīna novam patriam fundat. Aenēas regīnae insidias Graecōrum renarrat. Regīna Aenēan amat et Aenēas regīnam. Denique Aenēas in Italiam navigat et regīna exspīrat.
Μάθημα II, Lectio secunda
Η μετάφραση
| Λατινικά | Μετάφραση |
|---|---|
| Aenēas filius Anchīsae est. | Ο Αινείας είναι γιος του Αγχίση. |
| Patria Aenēae Troia est. | Πατρίδα του Αινεία είναι η Τροία. |
| Graeci Troiam oppugnant et dolo expugnant. | Οι Έλληνες πολιορκούν την Τροία και την κυριεύουν με δόλο. |
| Aenēas cum Anchīsā, cum nato et cum sociis ad Italiam navigat. | Ο Αινείας πλέει προς την Ιταλία μαζί με τον Αγχίση, με τον γιο του και με τους συντρόφους του. |
| Sed venti pontum turbant | Αλλά οι άνεμοι ταράζουν τη θάλασσα |
| et Aenēan in Africam portant. | και παρασύρουν τον Αινεία στην Αφρική. |
| Ibi Didō regīna novam patriam fundat. | Εκεί η βασίλισσα Διδώ θεμελιώνει μια νέα πατρίδα. |
| Aenēas regīnae insidias Graecōrum renarrat. | Ο Αινείας διηγείται στη βασίλισσα από την αρχή το τέχνασμα των Ελλήνων. |
| Regīna Aenēan amat et Aenēas regīnam. | Η βασίλισσα αγαπά τον Αινεία και ο Αινείας τη βασίλισσα. |
| Denique Aenēas in Italiam navigat et regīna exspīrat. | Τέλος ο Αινείας φεύγει με το πλοίο για την Ιταλία και η βασίλισσα ξεψυχά. |
Το «τέχνασμα» (insidiae, μόνο στον πληθυντικό) είναι ο δούρειος ίππος.
Λεξιλόγιο
| Λέξη | Τύποι | Σημασία |
|---|---|---|
| filius | -ii | γιος |
| Anchīses | -ae | ο Αγχίσης, πατέρας του Αινεία |
| patria | -ae | πατρίδα |
| Troia | -ae | η Τροία |
| Graecus | -i | ο Έλληνας |
| oppugno | 1 | πολιορκώ |
| expugno | 1 | κυριεύω |
| dolus | -i | δόλος, πονηριά |
| cum | πρόθ. + αφαιρ. | μαζί με |
| natus | -i | γιος |
| socius | -ii | σύντροφος |
| ad | πρόθ. + αιτ. | προς (πλησίασμα) |
| navigo | 1 | πλέω, ταξιδεύω με πλοίο |
| sed | σύνδ. | αλλά |
| ventus | -i | άνεμος |
| pontus | -i | θάλασσα |
| turbo | 1 | ταράζω |
| porto | 1 | μεταφέρω, παρασύρω |
| ibi | επίρρ. | εκεί |
| Didō | -ōnis (γ΄ κλ.) | η Διδώ |
| regīna | -ae | βασίλισσα |
| novus | -a, -um | νέος, καινούργιος |
| fundo | 1 | θεμελιώνω, ιδρύω |
| insidiae | -ārum (μόνο πληθ.) | ενέδρα, τέχνασμα |
| renarro | 1 | διηγούμαι από την αρχή |
| denique | επίρρ. | τέλος |
| in | πρόθ. + αιτ. | σε, προς (άφιξη) |
| exspīro | 1 | ξεψυχώ |
Λέξεις που ζουν ακόμα. Από το Graecus βγαίνει το «Γραικός». Το dolus και το pontus είναι ελληνικά (δόλος, πόντος). Το ventus το βρίσκεις στη «βεντάλια», το socius στον «σοσιαλισμό», το turbo στην «τουρμπίνα», το fundo στο «φουντάρω». Το navigo είναι συγγενικό με το ναῦς.
Γραμματική
Η β΄ κλίση σε -us
Η β΄ κλίση έχει αρσενικά σε -us και -er και ουδέτερα σε -um. Τα σε -us μοιάζουν πολύ με τα ελληνικά σε -ος (δῆμος):
Τρεις παρατηρήσεις:
- Η κλητική ενικού έχει δική της κατάληξη, -e (popule), όπως η ελληνική (δῆμε). Είναι η μόνη πτώση της β΄ κλίσης που το κάνει.
- Η δοτική και η αφαιρετική είναι ίδιες και στους δύο αριθμούς: populo, populis. Στο κείμενο: cum nato, cum sociis, dolo είναι αφαιρετικές.
- Η γενική ενικού και η ονομαστική πληθυντικού είναι ίδιες: populi. Στο κείμενο το Graeci είναι ονομαστική πληθυντικού (υποκείμενο του oppugnant).
Τα σε -ius (filius, socius, και κύρια ονόματα όπως Ovidius, Vergilius) σχηματίζουν την κλητική σε -i (fili, Ovidi) και συνήθως συναιρούν τη γενική ενικού σε -i (Ovidi, Vergili, από Ovidii, Vergilii).
Όπως το populus κλίνεται και το αρσενικό των δευτερόκλιτων επιθέτων (novus, magnus, adversus) και των κτητικών meus (δικός μου), tuus (δικός σου), suus (δικός του). Οι κτητικές δεν έχουν δική τους κλητική· μόνο το meus έχει ενικό mi: mi fili, παιδί μου.
Τα ελληνικά κύρια ονόματα κρατούν μερικούς ελληνικούς τύπους: Aenēas (ονομαστική), Aenēan (αιτιατική, όπως Αἰνείαν), Anchīses (ονομαστική). Οι άλλες πτώσεις τους είναι λατινικές της α΄ κλίσης: Aenēae, Anchīsae (γενική), Anchīsā (αφαιρετική).
Οι προσωπικές αντωνυμίες και η ille
Το α΄ και το β΄ πρόσωπο έχουν προσωπική αντωνυμία. Το γ΄ πρόσωπο δεν έχει· στη θέση της μπαίνει μια δεικτική, η ille, illa, illud (εκείνος).
Οι προσωπικές αντωνυμίες στην ονομαστική μπαίνουν μόνο για έμφαση: η κατάληξη του ρήματος δείχνει ήδη το πρόσωπο. Navigo = πλέω· ego navigo = εγώ πλέω.
Συντακτικό
| Φράση | Ανάλυση |
|---|---|
| filius | κατηγορούμενο στο Aenēas μέσω του est |
| Anchīsae, Aenēae | γενικές κτητικές |
| Troiam | αντικείμενο του oppugnant (και εννοείται στο expugnant) |
| dolo | αφαιρετική του τρόπου στο expugnant (πρβ. δόλῳ αἱροῦσι) |
| cum Anchīsā, cum nato, cum sociis | εμπρόθετοι της συνοδείας στο navigat (πρβ. σὺν + δοτ.) |
| ad Italiam | εμπρόθετος της κίνησης προς τόπο (πλησίασμα) |
| pontum, Aenēan | αντικείμενα των turbant, portant |
| in Africam, in Italiam | εμπρόθετοι της κίνησης σε τόπο (άφιξη) |
| ibi | επίρρημα του τόπου |
| regīna | παράθεση στο Didō |
| novam patriam | αντικείμενο του fundat, με επιθετικό προσδιορισμό |
| regīnae | έμμεσο αντικείμενο του renarrat, σε δοτική |
| insidias | άμεσο αντικείμενο του renarrat |
| Graecōrum | γενική υποκειμενική στο insidias (οι Έλληνες έστησαν το τέχνασμα) |
| Aenēas regīnam | εννοείται το amat (παράλειψη ρήματος) |
Η δοτική στο renarrat δηλώνει το έμμεσο αντικείμενο: σε ποιον τα διηγείται. Το ρήμα έχει δύο αντικείμενα, όπως το ελληνικό «διηγούμαι κάτι σε κάποιον».
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Γράψε: την κλητική ενικού του filius · τη γενική πληθυντικού του ventus · την αιτιατική πληθυντικού του socius · τη δοτική ενικού του ille στο θηλυκό · την αιτιατική της αντωνυμίας nos.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
filius είναι σε -ius: κλητική ενικού fili (mi fili, παιδί μου).
ventus: γενική πληθυντικού ventōrum.
socius: αιτιατική πληθυντικού socios.
ille: η δοτική ενικού είναι ίδια σε όλα τα γένη, illi.
nos: η αιτιατική είναι ίδια με την ονομαστική, nos.
Παράδειγμα 2
Συμπλήρωσε με τον σωστό τύπο της λέξης στην παρένθεση: α. Aenēas cum ___ ad Italiam navigat (natus, πληθ.). β. Poēta ___ insidias renarrat (amīcus, εν.). γ. Graeci ___ Troiam expugnant (dolus).
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
α. Το cum της συνοδείας θέλει αφαιρετική· πληθυντικός: cum natis.
β. Σε ποιον αφηγείται; Έμμεσο αντικείμενο, άρα δοτική ενικού: amīco.
γ. Πώς κυριεύουν; Αφαιρετική του τρόπου, χωρίς πρόθεση: dolo.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Κλίνε τον πληθυντικό του natus.
Τα κατάφερες;
- Να μεταφράζεις πιστά το κείμενο II, για τη Διδώ και τον Αινεία.
- Να κλίνεις τα δευτερόκλιτα σε -us, το αρσενικό των δευτερόκλιτων επιθέτων και τα ονόματα σε -ius, και να αναγνωρίζεις τους ελληνικούς τύπους Aenēas, Aenēan.
- Να κλίνεις τις προσωπικές αντωνυμίες ego, tu, nos, vos και τη δεικτική ille, illa, illud.
- Να αναγνωρίζεις τη δοτική του έμμεσου αντικειμένου, την αφαιρετική του τρόπου και το cum της συνοδείας.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.