Η ομιλία
Ένα κείμενο που ακούγεται: προσφώνηση, άμεσος τόνος και ένας επίλογος που μένει.
35 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις τα γνωρίσματα της ομιλίας ως κειμένου που γράφεται για να ακουστεί.
- Να γράφεις προσφώνηση και αποφώνηση που ταιριάζουν στο ακροατήριο και στην περίσταση.
- Να χρησιμοποιείς μέσα που βοηθούν τον ακροατή: προαναγγελία, επανάληψη, σύντομες περιόδους, ρητορικές ερωτήσεις.
- Να μετατρέπεις ένα γραπτό άρθρο σε ομιλία, αλλάζοντας πρόσωπο, ρυθμό και δομή.
Ένα κείμενο που δεν ξαναδιαβάζεται
Όταν διαβάζεις ένα άρθρο και χάνεις τον ειρμό, γυρίζεις μία παράγραφο πίσω. Όταν ακούς μια ομιλία, δεν μπορείς. Ό,τι δεν κατάλαβες τη στιγμή που ειπώθηκε, χάθηκε. Από αυτή τη μία διαφορά βγαίνουν σχεδόν όλα τα γνωρίσματα της ομιλίας: ενός κειμένου που γράφεται στο χαρτί, αλλά για να ακουστεί.
| Γνώρισμα | Γιατί χρειάζεται |
|---|---|
| Προσφώνηση στην αρχή, αποφώνηση στο τέλος | η ομιλία είναι συνάντηση με ανθρώπους που κάθονται απέναντί σου |
| β΄ και α΄ πληθυντικό («σας», «όλοι μας») | ο ομιλητής απευθύνεται σε συγκεκριμένους ακροατές και τους κάνει συμμέτοχους |
| Προαναγγελία («θα σταθώ σε τρία σημεία») | ο ακροατής ξέρει πού πηγαίνεις, αφού δεν βλέπει παραγράφους |
| Επανάληψη της θέσης και λέξεων-κλειδιών | ό,τι ακούγεται μία φορά ξεχνιέται· ό,τι επανέρχεται μένει |
| Σύντομες περίοδοι | μια μακριά υπόταξη χάνεται στο αυτί |
| Ρητορικές ερωτήσεις, παραδείγματα, εικόνες | κρατούν την προσοχή ζωντανή |
| Επίλογος που μένει | είναι το τελευταίο που θα ακούσουν, και ό,τι θα πάρουν μαζί τους |
Προσφώνηση και αποφώνηση
Η προσφώνηση δείχνει σε ποιον μιλάς και με τι σχέση. Ταιριάζει στο ακροατήριο και στην περίσταση:
| Περίσταση | Προσφώνηση |
|---|---|
| εκδήλωση του σχολείου με γονείς και καθηγητές | «Κύριε διευθυντή, αγαπητοί καθηγητές, αγαπητοί γονείς, συμμαθητές και συμμαθήτριες» |
| συνέλευση μαθητών | «Συμμαθητές και συμμαθήτριες» ή «Αγαπητοί συμμαθητές» |
| δημοτικό συμβούλιο | «Κύριε δήμαρχε, κυρίες και κύριοι σύμβουλοι» |
| ημερίδα με κοινό | «Κυρίες και κύριοι» |
Η σειρά πηγαίνει από το πιο επίσημο πρόσωπο προς το ευρύτερο κοινό. Η αποφώνηση είναι συνήθως σύντομη: «Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.»
Στις εξετάσεις, όταν το Θέμα Δ ζητά ομιλία, η προσφώνηση και η αποφώνηση μετρούν: δείχνουν ότι διάβασες το επικοινωνιακό πλαίσιο.
Μια ομιλία από την αρχή ως το τέλος
Δική μας ομιλία, σε συντομία, για μια εκδήλωση του σχολείου:
Κύριε διευθυντή, αγαπητοί καθηγητές, συμμαθητές και συμμαθήτριες,
ήρθα να σας μιλήσω για μια διάβαση. Αυτή που περνάτε κάθε πρωί έξω από την πύλη. Θα σταθώ σε δύο πράγματα: τι συμβαίνει εκεί και τι μπορούμε να κάνουμε.
Τι συμβαίνει. Κάθε πρωί, ανάμεσα στις οκτώ παρά τέταρτο και στις οκτώ, περνούν από εκεί διακόσια παιδιά. Φανάρι δεν υπάρχει. Τροχονόμος δεν υπάρχει. Υπάρχουν μόνο αυτοκίνητα που βιάζονται. Πέρσι δύο συμμαθητές μας γλίτωσαν στο παρά πέντε.
Τι μπορούμε να κάνουμε. Ζητάμε από τον δήμο ένα φανάρι για πεζούς. Ως τότε, ζητάμε κάτι από εμάς: να περνάμε όλοι μαζί, στις ώρες που η πύλη ανοίγει.
Δεν ζητάμε χάρη. Ζητάμε κάθε παιδί που φεύγει το πρωί από το σπίτι του να γυρίζει το μεσημέρι.
Σας ευχαριστώ.
Τι κάνει αυτή η ομιλία:
- Προαναγγελία («θα σταθώ σε δύο πράγματα») και επανάληψη των τίτλων («Τι συμβαίνει.» «Τι μπορούμε να κάνουμε.»): ο ακροατής ξέρει κάθε στιγμή πού βρίσκεται.
- Σύντομες περίοδοι και ασύνδετο («Φανάρι δεν υπάρχει. Τροχονόμος δεν υπάρχει.»): ρυθμός που ακούγεται.
- α΄ πληθυντικό («ζητάμε», «εμάς»): ο ομιλητής μιλά ως ένας από τους ακροατές, και ζητά και από αυτούς κάτι.
- Επίλογος με αντίθεση (χάρη — φεύγει το πρωί, γυρίζει το μεσημέρι): το τελευταίο που θα ακουστεί είναι και το πιο δυνατό.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Γράψε προσφώνηση για ομιλία σε ημερίδα του δήμου για τον εθελοντισμό, όπου είναι παρόντες ο δήμαρχος, εκπρόσωποι συλλόγων και κάτοικοι.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ξεκινώ από το πιο επίσημο πρόσωπο, μετά τις ομάδες, και κλείνω με το ευρύ κοινό.
«Κύριε δήμαρχε, αγαπητοί εκπρόσωποι των συλλόγων, κυρίες και κύριοι,»
Παράδειγμα 2
Μετάτρεψε σε αρχή ομιλίας προς συμμαθητές τη δική μας αρχή άρθρου: «Η ανακύκλωση στο σχολείο παραμένει σε χαμηλά επίπεδα, παρά την τοποθέτηση ειδικών κάδων στους διαδρόμους.»
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Το άρθρο έχει γ΄ πρόσωπο και ονοματικό ύφος («σε χαμηλά επίπεδα», «την τοποθέτηση»). Στο αυτί είναι ψυχρό και αφηρημένο.
Ομιλία: «Συμμαθητές και συμμαθήτριες, πόσοι από εσάς έχετε προσέξει τους μπλε κάδους στους διαδρόμους; Είναι εκεί από τον Σεπτέμβριο. Και είναι σχεδόν άδειοι.»
Άλλαξαν: προσφώνηση, β΄ πληθυντικό, ερώτηση που κάνει τον ακροατή να σκεφτεί, σύντομες περίοδοι, και μια συγκεκριμένη εικόνα («μπλε», «σχεδόν άδειοι») στη θέση του «σε χαμηλά επίπεδα».
Παράδειγμα 3
Στη δική μας ομιλία για τη διάβαση, γιατί ο ομιλητής επαναλαμβάνει αυτούσιες τις φράσεις «Τι συμβαίνει» και «Τι μπορούμε να κάνουμε», που είχε ήδη πει στην προαναγγελία;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Σε γραπτό κείμενο θα ήταν περιττή επανάληψη: ο αναγνώστης βλέπει την αλλαγή παραγράφου. Ο ακροατής όμως δεν βλέπει παραγράφους.
Η επανάληψη λειτουργεί σαν προφορική επικεφαλίδα: λέει «τώρα αρχίζει το πρώτο μέρος», «τώρα το δεύτερο». Ο ακροατής συνδέει αυτό που ακούει με το σχέδιο που του υποσχέθηκαν, και δεν χάνεται.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πώς λέγεται η φράση με την οποία ο ομιλητής χαιρετά το ακροατήριο στην αρχή, και πώς αυτή με την οποία κλείνει;
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις τα γνωρίσματα της ομιλίας ως κειμένου που γράφεται για να ακουστεί.
- Να γράφεις προσφώνηση και αποφώνηση που ταιριάζουν στο ακροατήριο και στην περίσταση.
- Να χρησιμοποιείς μέσα που βοηθούν τον ακροατή: προαναγγελία, επανάληψη, σύντομες περιόδους, ρητορικές ερωτήσεις.
- Να μετατρέπεις ένα γραπτό άρθρο σε ομιλία, αλλάζοντας πρόσωπο, ρυθμό και δομή.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.