Μετάβαση στο περιεχόμενο

Τα μέσα της πειθούς

Λογική, ήθος, συναίσθημα, αυθεντία: πώς ένα κείμενο προσπαθεί να σε κερδίσει.

40 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να διακρίνεις την πειθώ από την επιχειρηματολογία, που είναι ένας μόνο από τους τρόπους της.
  2. Να αναγνωρίζεις τους τέσσερις τρόπους πειθούς: επίκληση στη λογική, στην αυθεντία, στο ήθος του πομπού και στο συναίσθημα του δέκτη.
  3. Να εντοπίζεις τα γλωσσικά σημάδια κάθε τρόπου και να εξηγείς τι πετυχαίνει στο συγκεκριμένο κείμενο.
  4. Να ξεχωρίζεις τη θεμιτή πειθώ από τη χειραγώγηση.

Πειθώ δεν σημαίνει μόνο επιχειρήματα

Πειθώ είναι κάθε προσπάθεια να κάνεις κάποιον να δεχτεί μια άποψη ή να κάνει κάτι. Η επιχειρηματολογία είναι ένας μόνο τρόπος να το πετύχεις: με λόγους που ελέγχονται. Υπάρχουν κι άλλοι. Ήδη ο Αριστοτέλης, στη Ρητορική του, ξεχώρισε τρεις πηγές πειθούς: τον ίδιο τον λόγο, τον χαρακτήρα του ομιλητή και τη διάθεση του ακροατή. Το σχολείο σήμερα μιλά για τέσσερις τρόπους.

Τρόπος πειθούςΠού στηρίζεταιΣημάδια στο κείμενο
Επίκληση στη λογικήεπιχειρήματα και τεκμήριααιτιολόγηση (γιατί, επειδή), αριθμοί, παραδείγματα, συμπερασματικοί δείκτες (άρα, επομένως)
Επίκληση στην αυθεντίαστη γνώμη ενός ειδικού ή ενός θεσμούπαραθέματα, ονόματα, «σύμφωνα με», «όπως έδειξε η έρευνα του…»
Επίκληση στο ήθος του πομπούστην αξιοπιστία αυτού που μιλάα΄ πρόσωπο, προσωπική εμπειρία, παραδοχή αδυναμιών, μετριοπάθεια
Επίκληση στο συναίσθημα του δέκτηστα συναισθήματα του αναγνώστη: φόβο, συμπόνια, υπερηφάνεια, ελπίδαεικόνες, συγκινησιακά φορτισμένες λέξεις, ρητορικές ερωτήσεις, επιφωνήματα, β΄ πρόσωπο

Ένα κείμενο σχεδόν ποτέ δεν χρησιμοποιεί έναν τρόπο μόνο. Ένα καλό άρθρο γνώμης στηρίζεται κυρίως στη λογική, αλλά ανοίγει με μια εικόνα που συγκινεί και κλείνει με ένα παράθεμα ειδικού.

Οι τέσσερις τρόποι στην πράξη

Δικό μας κείμενο, σαν ανακοίνωση μαθητικού συμβουλίου:

(1) Τον Μάρτιο ο εθελοντικός καθαρισμός της ακτής μάζεψε 380 κιλά σκουπίδια από 600 μέτρα παραλίας· τα 290 ήταν πλαστικά. (2) Σύμφωνα με το τμήμα Θαλάσσιας Βιολογίας του πανεπιστημίου της πόλης, οι μικροί πλαστικοί κόκκοι βρίσκονται πλέον σε κάθε δείγμα ψαριού που εξετάζουν. (3) Κι εμείς στην αρχή πηγαίναμε για τις απουσίες· τα λέμε όπως είναι. Μας κράτησε κάτι άλλο. (4) Έχεις δει ποτέ έναν γλάρο με το ράμφος μπλεγμένο σε ένα δίχτυ; Εμείς είδαμε έναν. Ας μην ξαναδούμε άλλον. Έλα την Κυριακή.

ΠερίοδοςΤρόποςΤι πετυχαίνει
1λογικήαριθμοί που δείχνουν ότι το πρόβλημα μετριέται και είναι μεγάλο
2αυθεντίαένας επιστημονικός φορέας επιβεβαιώνει ότι το πρόβλημα φτάνει ως την τροφή
3ήθοςοι μαθητές παραδέχονται ένα όχι και τόσο τιμητικό κίνητρο· γίνονται πιο πιστευτοί
4συναίσθημαμια εικόνα που πονά, β΄ πρόσωπο, ρητορική ερώτηση και κάλεσμα

Η παραδοχή της τρίτης περιόδου είναι το πιο λεπτό σημείο. Ένας ομιλητής που ομολογεί κάτι εις βάρος του φαίνεται ειλικρινής, και ό,τι πει μετά το πιστεύεις ευκολότερα.

Με τι προσπαθεί να σε πείσει;

Τα αποσπάσματα είναι δικά μας. Διάλεξε ένα και μετά τον τρόπο πειθούς που κυριαρχεί σε αυτό. Ψάξε τα σημάδια.

Διάλεξε απόσπασμα

Βρήκες 0 από 5

Ποιος τρόπος κυριαρχεί;

Ποιος τρόπος κυριαρχεί;

Πότε η πειθώ γίνεται χειραγώγηση

Το όριο δεν είναι ο τρόπος. Είναι το αν σου αφήνει την κρίση. Τρία ερωτήματα σε βοηθούν:

  • Μπορώ να ελέγξω αυτό που μου λέει; Μια αυθεντία με όνομα και πεδίο ελέγχεται· το «οι ειδικοί λένε» όχι.
  • Το συναίσθημα συνοδεύει επιχειρήματα ή παίρνει τη θέση τους; Η εικόνα του γλάρου μετά από 380 κιλά σκουπίδια είναι θεμιτή. Μόνη της θα ήταν εκβιασμός.
  • Ο πομπός κρύβει το συμφέρον του; Η διαφήμιση που μοιάζει με άρθρο, ή ο «ανεξάρτητος» ειδικός που πληρώνεται από την εταιρεία, χειραγωγούν.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Βρες δύο τρόπους πειθούς στο δικό μας απόσπασμα και εξήγησε τι πετυχαίνει ο καθένας: «Είμαι γιατρός σε κέντρο υγείας εδώ και είκοσι χρόνια. Κάθε χειμώνα βλέπω παιδιά να έρχονται με πυρετό που θα είχε προληφθεί. Ο εμβολιασμός για τη γρίπη μειώνει σημαντικά τις νοσηλείες, όπως δείχνουν τα στοιχεία των υγειονομικών αρχών.»

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Είναι θεμιτή η επίκληση στην αυθεντία στο δικό μας απόσπασμα: «Ο πρωταθλητής του σκακιού δήλωσε ότι η πυρηνική ενέργεια είναι η μόνη λύση για την κλιματική κρίση.»

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 3

Ξαναγράψε με επίκληση στη λογική τη δική μας φράση, που στηρίζεται μόνο στο συναίσθημα: «Πώς μπορείς να κοιμάσαι ήσυχος όταν το σχολείο των παιδιών σου δεν έχει ούτε μία έξοδο κινδύνου;»

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποια είναι η σχέση της πειθούς με την επιχειρηματολογία;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 5

Ποιοι είναι οι τέσσερις τρόποι πειθούς;

Τα κατάφερες;

  • Να διακρίνεις την πειθώ από την επιχειρηματολογία, που είναι ένας μόνο από τους τρόπους της.
  • Να αναγνωρίζεις τους τέσσερις τρόπους πειθούς: επίκληση στη λογική, στην αυθεντία, στο ήθος του πομπού και στο συναίσθημα του δέκτη.
  • Να εντοπίζεις τα γλωσσικά σημάδια κάθε τρόπου και να εξηγείς τι πετυχαίνει στο συγκεκριμένο κείμενο.
  • Να ξεχωρίζεις τη θεμιτή πειθώ από τη χειραγώγηση.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;