Μετάβαση στο περιεχόμενο

Λογικά σφάλματα

Επίθεση στο πρόσωπο, γενίκευση, ψευδές δίλημμα: τα επιχειρήματα που μοιάζουν σωστά και δεν είναι.

40 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να αναγνωρίζεις τα συνηθισμένα λογικά σφάλματα: επίθεση στο πρόσωπο, βιαστική γενίκευση, ψευδές δίλημμα, αχυράνθρωπο, ολισθηρή πλαγιά, ψευδή αιτιότητα, επίκληση στο πλήθος, κυκλικό επιχείρημα.
  2. Να εξηγείς σε τι ακριβώς σφάλλει κάθε επιχείρημα, και όχι μόνο να του δίνεις όνομα.
  3. Να απαντάς σε ένα σφαλερό επιχείρημα χωρίς να κάνεις κι εσύ σφάλμα.
  4. Να ελέγχεις τα δικά σου κείμενα για σφάλματα πριν τα παραδώσεις.

Επιχειρήματα που μοιάζουν σωστά

Ένα λογικό σφάλμα είναι επιχείρημα που φαίνεται να στηρίζει το συμπέρασμά του, αλλά δεν το στηρίζει. Είναι επικίνδυνο ακριβώς επειδή πείθει: χρησιμοποιεί τη μορφή της λογικής χωρίς το περιεχόμενό της. Τα σφάλματα δεν είναι πάντα σκόπιμα. Τα περισσότερα τα κάνουμε όλοι, όταν βιαζόμαστε ή όταν θέλουμε πολύ να έχουμε δίκιο.

Όλα τα παραδείγματα της ενότητας είναι δικά μας και φανταστικά.

ΣφάλμαΤι κάνειΠαράδειγμα
Επίθεση στο πρόσωποχτυπά αυτόν που μιλά, αντί για ό,τι λέει«Μην ακούς τι λέει για τη διατροφή· ο ίδιος είναι υπέρβαρος.»
Βιαστική γενίκευσηαπό λίγες περιπτώσεις βγάζει κανόνα για όλες«Τα δύο βιβλία επιστημονικής φαντασίας που διάβασα ήταν βαρετά· όλο το είδος είναι βαρετό.»
Ψευδές δίλημμαδίνει δύο επιλογές, ενώ υπάρχουν κι άλλες«Ή θα δουλεύεις δώδεκα ώρες τη μέρα ή θα αποτύχεις.»
Αχυράνθρωποςπαραμορφώνει την άποψη του άλλου και αντικρούει την παραμόρφωση«Θέλεις λιγότερες ώρες γυμναστικής; Άρα δεν σε νοιάζει η υγεία των παιδιών.»
Ολισθηρή πλαγιάισχυρίζεται ότι ένα μικρό βήμα θα φέρει αναπόφευκτα μια καταστροφή«Αν επιτρέψουμε ένα κινητό στο διάλειμμα, σε έναν μήνα θα γράφουν τα διαγωνίσματα με τεχνητή νοημοσύνη.»
Ψευδής αιτιότηταεπειδή το Β ήρθε μετά το Α, θεωρεί ότι το Α το προκάλεσε«Φόρεσα την κόκκινη μπλούζα και η ομάδα κέρδισε· είναι γούρικη.»
Επίκληση στο πλήθοςκάτι ισχύει επειδή το πιστεύουν πολλοί«Δύο εκατομμύρια προβολές δεν μπορεί να κάνουν λάθος.»
Κυκλικό επιχείρημααποδεικνύει το συμπέρασμα με το ίδιο το συμπέρασμα«Είναι ο καλύτερος προπονητής, γιατί κανείς δεν προπονεί καλύτερα από αυτόν.»

Δύο ακόμη τα συνάντησες ήδη: η επίκληση σε αναρμόδια αυθεντία (ένας ειδικός σε άλλο πεδίο) και η επίκληση στο συναίσθημα στη θέση επιχειρήματος. Η ψευδής αιτιότητα λέγεται συχνά και με το λατινικό της όνομα, post hoc, ergo propter hoc («μετά από αυτό, άρα εξαιτίας αυτού»). Η επίθεση στο πρόσωπο λέγεται ad hominem, και το κυκλικό επιχείρημα «λήψη του ζητουμένου».

Ποιο σφάλμα κάνει;

Τα επιχειρήματα είναι δικά μας. Διάλεξε ένα και μετά το σφάλμα του. Ρώτα: πού ακριβώς σπάει η λογική;

Διάλεξε επιχείρημα

Βρήκες 0 από 6

Ποιο σφάλμα κάνει;

Ποιο σφάλμα κάνει;

Πώς απαντάς σε ένα σφάλμα

Η κακή απάντηση σε ένα σφάλμα είναι ένα άλλο σφάλμα: «μιλάει έτσι γιατί δεν ξέρει τίποτα» είναι επίθεση στο πρόσωπο. Η καλή απάντηση έχει τρία βήματα:

  1. Επαναφέρεις αυτό που πράγματι ειπώθηκε («Δεν πρότεινα να καταργηθεί το κρέας, αλλά να υπάρχει και ένα ακόμη πιάτο»).
  2. Δείχνεις πού σπάει το επιχείρημα («Η πόλη έχει και άλλους δρόμους πέρα από το πάρκινγκ στην πλατεία»).
  3. Γυρίζεις στην ουσία, με δικό σου επιχείρημα.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Ποιο σφάλμα κάνει το δικό μας επιχείρημα, και πού ακριβώς σπάει: «Όλοι στην τάξη πήραν το καινούργιο κινητό. Αν ήταν κακό, δεν θα το είχαν πάρει τόσοι πολλοί.»

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Απάντησε χωρίς σφάλμα στο δικό μας: «Όποιος υποστηρίζει τα τετραήμερα σχολεία είναι απλώς τεμπέλης που θέλει τρεις μέρες διακοπές.»

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 3

Δικό μας: «Κάθε φορά που παίρνω ομπρέλα, δεν βρέχει. Σήμερα δεν την πήρα και έβρεξε. Η ομπρέλα κρατά μακριά τη βροχή.» Δείξε το σφάλμα και πες τι θα χρειαζόταν για να στηριχτεί ο ισχυρισμός.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Τι είναι λογικό σφάλμα;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 6

Πώς λέγεται με το λατινικό της όνομα η ψευδής αιτιότητα;

Τα κατάφερες;

  • Να αναγνωρίζεις τα συνηθισμένα λογικά σφάλματα: επίθεση στο πρόσωπο, βιαστική γενίκευση, ψευδές δίλημμα, αχυράνθρωπο, ολισθηρή πλαγιά, ψευδή αιτιότητα, επίκληση στο πλήθος, κυκλικό επιχείρημα.
  • Να εξηγείς σε τι ακριβώς σφάλλει κάθε επιχείρημα, και όχι μόνο να του δίνεις όνομα.
  • Να απαντάς σε ένα σφαλερό επιχείρημα χωρίς να κάνεις κι εσύ σφάλμα.
  • Να ελέγχεις τα δικά σου κείμενα για σφάλματα πριν τα παραδώσεις.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;