Η Αμερικανική Επανάσταση
Η ρήξη του 1774, ο πόλεμος της Ανεξαρτησίας και το Σύνταγμα του νέου κράτους.
35 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Ιστορία του Μεσαιωνικού και του Νεότερου Κόσμου Β΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να εξηγείς πώς ο Επταετής Πόλεμος (1756–1763), οι νέοι φόροι και τα γεγονότα της Βοστώνης οδήγησαν στη ρήξη του 1774.
- Να παρουσιάζεις τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας (4 Ιουλίου 1776) ως την πρώτη πρακτική εφαρμογή των ιδεών του Διαφωτισμού και να αφηγείσαι τον πόλεμο ως τη Συνθήκη του 1783.
- Να περιγράφεις το Σύνταγμα του 1787: τη διάκριση των εξουσιών, την ομοσπονδία, το Κογκρέσο με τα δύο σώματα, τον Πρόεδρο και το Ανώτατο Δικαστήριο.
- Να αναλύεις τις συνέπειες της Αμερικανικής Επανάστασης για την Αμερική και την Ευρώπη.
Από ένα φορτίο τσάι σε ένα νέο κράτος
Τη νύχτα της 16ης προς τη 17η Δεκεμβρίου 1773, κάτοικοι της Βοστώνης μεταμφιεσμένοι σε Ινδιάνους ανέβηκαν σε πλοία της αγγλικής Εταιρείας των Ινδιών και πέταξαν στη θάλασσα 340 κιβώτια τσάι. Δέκα χρόνια αργότερα η Αγγλία αναγνώριζε ένα ανεξάρτητο κράτος, και δεκατέσσερα χρόνια αργότερα αυτό το κράτος είχε ένα σύνταγμα που ισχύει ακόμα. Πώς μια διαμάχη για φόρους έγινε η πρώτη επιτυχημένη επανάσταση της νεότερης εποχής;
Το πλαίσιο, σύντομα (εκτός εξεταστέας ύλης): η Αγγλία είχε δεκατρείς αποικίες στη βόρεια Αμερική, ιδρυμένες από το 1607 ως το 1732. Ήταν οικονομικά αναπτυγμένες και είχαν μεγάλη πολιτική αυτονομία, αλλά ήταν υποχρεωμένες να εμπορεύονται μόνο με τη μητρόπολη, και αυτό τις ενοχλούσε.
Η ρήξη (1774) και ο πόλεμος της Ανεξαρτησίας (1775–1783)
Από το 1763 στη Φιλαδέλφεια
- Το τέλος του Επταετούς Πολέμου (1763). Ο πόλεμος (1756–1763) ανάμεσα σε Γαλλία και Αγγλία έδωσε στην Αγγλία τον Καναδά (ως τότε γαλλικό) και τη Λουιζιάνα (ως τότε ισπανική). Η αγγλική κυβέρνηση όμως απαγόρευσε στους αποίκους να εκμεταλλευτούν τις νέες περιοχές, και αυτό προκάλεσε έντονες αντιδράσεις.
- Οι νέοι φόροι. Για να καλύψει τις δαπάνες του πολέμου, η μητρόπολη επέβαλε πρόσθετη φορολογία σε προϊόντα όπως το τσάι και η ζάχαρη, και φόρο χαρτοσήμου στις εφημερίδες και στα εμπορικά έγγραφα. Οι άποικοι το είδαν ως υπονόμευση της οικονομίας τους.
- Η Βοστώνη (1773). Παρά τη μερική υποχώρηση της Αγγλίας, ξέσπασαν ταραχές στη Βοστώνη, που έγιναν το έναυσμα αλυσιδωτών αντιδράσεων.
- Η ρήξη (Σεπτέμβριος 1774). Για πρώτη φορά συνήλθαν στη Φιλαδέλφεια αντιπρόσωποι και των δεκατριών αποικιών. Διεκδίκησαν την αυτοδιοίκησή τους και έστειλαν στον βασιλιά μια διακήρυξη δικαιωμάτων. Η ανένδοτη στάση της Αγγλίας έφερε την οριστική ρήξη.
Η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας (4 Ιουλίου 1776)
Την ιδεολογία της επανάστασης την έδωσε η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας, που ψήφισε η Συνέλευση της Φιλαδέλφειας στις 4 Ιουλίου 1776. Συντάχθηκε με την καθοδήγηση του Βενιαμίν Φραγκλίνου και του Θωμά Τζέφερσον, και είναι η πρώτη πρακτική εφαρμογή των πολιτικών ιδεών του Διαφωτισμού. Το γνωστότερο κομμάτι της λέει ότι όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ίσοι, με αναπαλλοτρίωτα δικαιώματα, τη ζωή, την ελευθερία και την επιδίωξη της ευτυχίας, ότι οι κυβερνήσεις υπάρχουν για να τα εξασφαλίζουν και αντλούν την εξουσία τους από τη συγκατάθεση των κυβερνωμένων, και ότι ο λαός έχει δικαίωμα να αλλάξει μια κυβέρνηση που τα καταστρέφει. Είναι ο Λοκ σε γλώσσα πολιτικού κειμένου.
Μια ακρίβεια που δεν έχει το βιβλίο: το «όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ίσοι» δεν εφαρμόστηκε τότε στους σκλάβους Αφρικανούς ούτε στους ιθαγενείς. Η δουλεία καταργήθηκε στις ΗΠΑ μόλις το 1865. Η αρχή γράφτηκε πριν γίνει πραγματικότητα για όλους.
Ο πόλεμος
- Κράτησε επτά χρόνια και στην αρχή ήταν δεινή δοκιμασία για τον ανοργάνωτο στρατό των αποίκων.
- Οι Αμερικανοί, με τη βοήθεια Γάλλων και άλλων Ευρωπαίων εθελοντών, απέκτησαν σταδιακά υπεροχή, χάρη στις ικανότητες του αρχιστράτηγου Γεωργίου Ουάσιγκτον και στην ευνοϊκή στάση πολλών ευρωπαϊκών δυνάμεων.
- Η Γαλλία, που ήθελε να περιορίσει τη βρετανική αποικιακή αυτοκρατορία, συμμάχησε με τους Αμερικανούς (1778) και κήρυξε πόλεμο στην Αγγλία. Για τους ίδιους λόγους ακολούθησαν η Ισπανία και η Ολλανδία.
- Η Ρωσία, η Δανία και η Σουηδία αντιστάθηκαν στην απόφαση της Αγγλίας να κάνει νηοψία σε πλοία ουδέτερων χωρών για να βρίσκει εχθρικό φορτίο.
- Διπλωματικά απομονωμένη και ηττημένη ολοκληρωτικά στο Γιόρκταουν (1781), η Αγγλία αναγνώρισε την ανεξαρτησία των 13 αποικιών με τη Συνθήκη των Βερσαλλιών (Σεπτέμβριος 1783).
Πρόσεξε τα κίνητρα: η Γαλλία και η Ισπανία δεν μπήκαν στον πόλεμο από αγάπη για τις ιδέες του Διαφωτισμού, αλλά για να χτυπήσουν τον αποικιακό τους αντίπαλο. Ο ανταγωνισμός των αποικιακών δυνάμεων, που είδες στις οικονομικές θεωρίες, βοήθησε εδώ μια επανάσταση.
Η γέννηση ενός νέου κράτους
Μετά την ανεξαρτησία άρχισαν οι ζυμώσεις για τη δομή του κράτους. Το Συντακτικό Κογκρέσο της Φιλαδέλφειας (1787) κατάφερε να συμβιβάσει δύο αντίθετες τάσεις:
- όσους ήθελαν ισχυρή κεντρική εξουσία·
- όσους ήθελαν να κρατήσει κάθε πολιτεία την αυτονομία της.
Ψήφισε το Σύνταγμα των Ηνωμένων Πολιτειών (Σεπτέμβριος 1787), που ισχύει με ορισμένες τροποποιήσεις ως σήμερα. Στηρίζεται στη διάκριση των εξουσιών:
| Εξουσία | Ποιος την ασκεί | Πώς |
|---|---|---|
| Νομοθετική (ομοσπονδιακή) | το Κογκρέσο, με δύο σώματα | Βουλή: αντιπρόσωποι ανάλογα με τον πληθυσμό κάθε πολιτείας. Γερουσία: δύο γερουσιαστές από κάθε πολιτεία, όσος κι αν είναι ο πληθυσμός της |
| Εκτελεστική | ο Πρόεδρος | εκλέγεται από εκλέκτορες για τέσσερα χρόνια |
| Δικαστική | με επικεφαλής το Ανώτατο Δικαστήριο | ανεξάρτητη |
Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση έχει την εξωτερική πολιτική, την άμυνα και τα οικονομικά. Κάθε πολιτεία κρατά νομοθετική και εκτελεστική εξουσία για την τοπική αυτοδιοίκηση, την αστυνομία, τη δικαιοσύνη και την εκπαίδευση.
Η Βουλή και η Γερουσία είναι ακριβώς ο συμβιβασμός: η Βουλή δίνει βάρος στις μεγάλες πολιτείες, η Γερουσία κάνει ίσες όλες τις πολιτείες. Πρώτος πρόεδρος, για δύο συνεχείς τετραετίες, εκλέχθηκε ο Γεώργιος Ουάσιγκτον (1789–1797).
Οι συνέπειες
- Ένα νέο έθνος. Οι πολιτικές και ιδεολογικές ζυμώσεις παραμέρισαν σιγά σιγά τις χωριστές εθνικές καταγωγές των αποίκων. Γεννήθηκε όχι μόνο ένα νέο κράτος αλλά και ένα νέο έθνος.
- Δύο νέοι θεσμοί. Η Διακήρυξη και το Σύνταγμα μετέφεραν στην πράξη τις ιδέες του Διαφωτισμού, και πήγαν παραπέρα, με δύο θεσμούς άγνωστους ως τότε: την ομοσπονδία και την αβασίλευτη δημοκρατία.
- Ένα παράδειγμα. Ήταν το πρώτο παράδειγμα επιτυχημένης επανάστασης και έδρασε ως καταλύτης: στις αρχές του 19ου αιώνα επαναστάτησαν οι ισπανικές αποικίες της Λατινικής Αμερικής, και στην Ευρώπη ένας επαναστατικός άνεμος πέρασε από την Ελβετία, την Ολλανδία, το Βέλγιο και τη Γαλλία.
- Μια νέα δύναμη. Παρά τις αρχικές δυσκολίες, το νέο κράτος αναπτύχθηκε πολύ γρήγορα και έγινε σύντομα μεγάλη δύναμη. Με τη Συνθήκη της Γάνδης (1814) επέβαλε στην Αγγλία την οριστική απομάκρυνσή της από την Αμερική, και με το Δόγμα Μονρόε (1823) οι Ευρωπαίοι εγκατέλειψαν οριστικά τις αποικιακές τους βλέψεις στην ήπειρο.
Παράδειγμα 1
Να εξηγήσετε πώς το Σύνταγμα του 1787 συμβίβασε τις δύο αντίθετες τάσεις για τη δομή του νέου κράτους.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Το σχέδιο. Πρώτα οι δύο τάσεις, μετά οι λύσεις του Συντάγματος, μία για κάθε φόβο. Η ερώτηση δεν ζητά όλο το Σύνταγμα· διάλεξε ό,τι απαντά στον συμβιβασμό.
Οι δύο τάσεις. Η μία ήθελε ισχυρή κεντρική εξουσία, η άλλη τη διατήρηση της αυτονομίας κάθε πολιτείας.
Οι λύσεις. (α) Ομοσπονδία: στο κέντρο η εξωτερική πολιτική, η άμυνα, τα οικονομικά· στις πολιτείες η αυτοδιοίκηση, η αστυνομία, η δικαιοσύνη, η εκπαίδευση. (β) Δύο σώματα: η Βουλή με αντιπροσώπους ανάλογα με τον πληθυσμό, η Γερουσία με δύο γερουσιαστές από κάθε πολιτεία, μεγάλη ή μικρή. (γ) Διάκριση των εξουσιών: κανένα όργανο δεν τα έχει όλα, άρα η κεντρική εξουσία δεν γίνεται απειλή.
Το κλείσιμο. Ο συμβιβασμός πέτυχε, και το Σύνταγμα ισχύει με τροποποιήσεις ως σήμερα. Η ομοσπονδία ήταν μάλιστα νέος θεσμός, άγνωστος ως τότε.
Παράδειγμα 2
Διάβασε μια πηγή: οι κατηγορίες της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας κατά του βασιλιά (1776).
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Η πηγή. «[Ο βασιλιάς] συνέπραξε με άλλους για να μας υποτάξει σε μια εξουσία ξένη προς το πολίτευμά μας, επικυρώνοντας τις πράξεις τους που παριστάνουν τη νομοθεσία: για να κόψουν το εμπόριό μας με όλα τα μέρη του κόσμου· για να μας επιβάλουν φόρους χωρίς τη συγκατάθεσή μας… Σε κάθε στάδιο αυτών των καταπιέσεων ζητήσαμε επανόρθωση με τους πιο ταπεινούς όρους· στις επανειλημμένες αναφορές μας απάντησαν μόνο επανειλημμένες αδικίες.» — Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας, 4 Ιουλίου 1776, δική μας απόδοση από τα αγγλικά.
Τι καταγγέλλει. Δύο οικονομικά παράπονα που ξέρεις: το εμπόριο που περιορίζεται (η υποχρέωση να εμπορεύονται μόνο με τη μητρόπολη) και οι φόροι μετά το 1763, στο τσάι, στη ζάχαρη, στο χαρτόσημο.
Το επιχείρημα. Το κλειδί είναι το «χωρίς τη συγκατάθεσή μας». Οι άποικοι δεν λένε μόνο ότι οι φόροι είναι βαριοί· λένε ότι είναι παράνομοι, γιατί η εξουσία πηγάζει από τη συγκατάθεση των κυβερνωμένων. Είναι η ιδέα του κοινωνικού συμβολαίου του Λοκ. Και οι «αναφορές» θυμίζουν τη διακήρυξη δικαιωμάτων του 1774, που η Αγγλία απέρριψε.
Το συμπέρασμα. Η πηγή δείχνει πώς ένα οικονομικό παράπονο έγινε πολιτικό επιχείρημα. Είναι όμως κείμενο της μιας πλευράς, γραμμένο για να δικαιολογήσει τη ρήξη· η αγγλική κυβέρνηση έβλεπε τους φόρους ως δίκαιη συμμετοχή στο κόστος ενός πολέμου που είχε κάνει και για τις αποικίες.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Σε ποια μάχη ηττήθηκε ολοκληρωτικά η Αγγλία πριν αναγνωρίσει την ανεξαρτησία των 13 αποικιών;
Τα κατάφερες;
- Να εξηγείς πώς ο Επταετής Πόλεμος (1756–1763), οι νέοι φόροι και τα γεγονότα της Βοστώνης οδήγησαν στη ρήξη του 1774.
- Να παρουσιάζεις τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας (4 Ιουλίου 1776) ως την πρώτη πρακτική εφαρμογή των ιδεών του Διαφωτισμού και να αφηγείσαι τον πόλεμο ως τη Συνθήκη του 1783.
- Να περιγράφεις το Σύνταγμα του 1787: τη διάκριση των εξουσιών, την ομοσπονδία, το Κογκρέσο με τα δύο σώματα, τον Πρόεδρο και το Ανώτατο Δικαστήριο.
- Να αναλύεις τις συνέπειες της Αμερικανικής Επανάστασης για την Αμερική και την Ευρώπη.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.