Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η Γαλλική Επανάσταση και ο Ναπολέων

Η έκρηξη του 1789, ο χαρακτήρας και το έργο της, και η εποχή του Ναπολέοντα.

40 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Ιστορία του Μεσαιωνικού και του Νεότερου Κόσμου Β΄ Λυκείου, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να αφηγείσαι την έκρηξη της Επανάστασης το 1789, από τη σύγκληση των Γενικών Τάξεων ως τη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων, με τις ημερομηνίες της.
  2. Να εξηγείς πώς η Τρίτη Τάξη έγινε Εθνική και μετά Συντακτική Συνέλευση, και γιατί η 4η Αυγούστου σήμανε το τέλος του Παλαιού Καθεστώτος.
  3. Να περιγράφεις την εποχή του Ναπολέοντα (1799–1815) ως το Συνέδριο της Βιέννης και τις αρχές της ισορροπίας δυνάμεων και της νομιμότητας.
  4. Να αναλύεις τον χαρακτήρα και το έργο της Γαλλικής Επανάστασης στην πολιτική, στην κοινωνία, στην οικονομία, στην εκπαίδευση και στη θρησκεία.

Μια συνέλευση για φόρους που έγινε επανάσταση

Τον Μάιο του 1789 ο βασιλιάς της Γαλλίας κάλεσε τους αντιπροσώπους του λαού για έναν απλό σκοπό: να εγκρίνουν νέους φόρους. Μέσα σε τρεις μήνες η συνέλευση είχε αυτοανακηρυχθεί Εθνική, ο λαός του Παρισιού είχε καταλάβει ένα φρούριο, τα προνόμια των ευγενών είχαν καταργηθεί και η Γαλλία είχε μια Διακήρυξη Δικαιωμάτων. Είκοσι πέντε χρόνια αργότερα οι βασιλιάδες της Ευρώπης κάθισαν στη Βιέννη για να τα σβήσουν όλα αυτά, και δεν τα κατάφεραν. Γιατί;

Το πλαίσιο, με μία φράση (εκτός εξεταστέας ύλης): η γαλλική κοινωνία ήταν χωρισμένη σε τρεις τάξεις, τον Κλήρο, τους Ευγενείς και την Τρίτη Τάξη, και οι δύο πρώτες είχαν όλα τα προνόμια, ενώ η τρίτη είχε μόνο υποχρεώσεις· τα ελλείμματα του κράτους και η ακρίβεια του ψωμιού έφεραν την κρίση.

Η έκρηξη της Επανάστασης (1789)

Η σύγκληση των Γενικών Τάξεων

Η οικονομική κρίση ανάγκασε τον Λουδοβίκο ΙΣΤ΄ να ξαναφέρει ως υπουργό οικονομικών τον Νεκέρ (1788). Εκείνος πρότεινε ως μόνη λύση τη σύγκληση των Γενικών Τάξεων, δηλαδή της συνέλευσης των αντιπροσώπων και των τριών τάξεων, για να εγκρίνουν νέους φόρους.

  • 5 Μαΐου 1789. Η συνέλευση αρχίζει. Περίπου τα μισά μέλη είναι ευγενείς και κληρικοί, τα άλλα μισά της Τρίτης Τάξης, που έχει ελαφρά πλειοψηφία. Οι αντιπρόσωποι της Τρίτης Τάξης είναι στην πλειονότητά τους αστοί· κανένας εργάτης ή αγρότης.
  • Η απογοήτευση. Η Τρίτη Τάξη περίμενε μεταρρυθμίσεις. Είδε ότι ο στόχος ήταν νέοι φόροι που θα πλήρωνε μόνο αυτή.
  • Η Εθνική Συνέλευση. Με το επιχείρημα ότι εκπροσωπούσαν το 98% των Γάλλων, οι αντιπρόσωποί της αυτοανακηρύχθηκαν Εθνική Συνέλευση. Ο Λουδοβίκος δεν την αναγνώρισε.
  • 20 Ιουνίου: ο Όρκος του Σφαιριστηρίου. Μαζεμένοι στην αίθουσα του σφαιριστηρίου των ανακτόρων, ορκίστηκαν να μη διαλυθούν πριν δώσουν σύνταγμα στη Γαλλία. Από φόβο μήπως συλληφθούν, ανακήρυξαν τα μέλη της Συνέλευσης απαραβίαστα.
  • Η Συντακτική. Ο βασιλιάς προσπάθησε μάταια να εμποδίσει τις αποφάσεις και την προσχώρηση κληρικών και ευγενών στην Εθνική Συνέλευση. Η Συνέλευση έγινε Συντακτική.

Το τέλος του Παλαιού Καθεστώτος

  • Ο στρατός στις Βερσαλλίες. Ο βασιλιάς αντέδρασε στο σχέδιο συντάγματος μαζεύοντας στρατό στις Βερσαλλίες, και ο λαός αγανάκτησε.
  • 14 Ιουλίου: η Βαστίλη. Με το σύνθημα ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη, ο λαός κατέλαβε τη Βαστίλη, φυλακή των αντιφρονούντων και σύμβολο της απολυταρχικής καταπίεσης.
  • Οι επαρχίες. Η εξέγερση απλώθηκε: καταλύθηκαν οι δημοτικές αρχές και εκλέχθηκαν νέες, οργανώθηκε η εθνοφυλακή, λεηλατήθηκαν οι πύργοι των ευγενών.
  • 4 Αυγούστου: κατάργηση των προνομίων. Η Συντακτική Συνέλευση κατάργησε τα προνόμια· η πράξη σήμανε το τέλος του Παλαιού Καθεστώτος.
  • 26 Αυγούστου: η Διακήρυξη. Ψηφίστηκε η Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη, με τις θεμελιώδεις αρχές του Διαφωτισμού, ελευθερία, ισότητα, δικαιοσύνη, πάνω στις οποίες θα χτιζόταν το νέο καθεστώς.
  • Ο βασιλιάς στο Παρίσι. Ο Λουδοβίκος αναγκάστηκε να επικυρώσει τα τετελεσμένα και να εγκατασταθεί στο Παρίσι, υπό τον έλεγχο των επαναστατών.

Από το 1789 ως το 1799 ακολούθησαν η συνταγματική μοναρχία, η Δημοκρατία, η Τρομοκρατία και το Διευθυντήριο, ως το πραξικόπημα του Ναπολέοντα τον Νοέμβριο του 1799· αυτά είναι εκτός εξεταστέας ύλης.

Η εποχή του Ναπολέοντα (1799–1815)

Ο Ναπολέων Βοναπάρτης κυβέρνησε πρώτα ως ύπατος (1799–1804) και μετά ως αυτοκράτορας (1804–1815).

  • Η επέκταση. Κατέλαβε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, από την Ιταλία ως την Ισπανία και την Πορτογαλία, και ετοίμαζε απόβαση στην Αγγλία. Νίκησε τους αντιγαλλικούς συνασπισμούς.
  • Η αρχή του τέλους. Η εκστρατεία στη Ρωσία (Ιούνιος–Δεκέμβριος 1812).
  • Οι δύο ήττες. Στη Λειψία (1813) και στο Βατερλό (1815), απέναντι στις ενωμένες ευρωπαϊκές δυνάμεις.
  • Το τέλος. Εξορίστηκε στην Αγία Ελένη, νησί του Ατλαντικού, όπου πέθανε το 1821.

Μετά τον Ναπολέοντα. Οι νικητές επανέφεραν την παλαιά τάξη σε όλη την Ευρώπη και αποκατέστησαν τα απολυταρχικά καθεστώτα. Ως κανόνες του διεθνούς δικαίου καθιερώθηκαν οι αρχές της ισορροπίας δυνάμεων και της νομιμότητας. Η νέα συγκυρία είχε τρία γνωρίσματα:

  1. την υποχώρηση της γαλλικής δύναμης·
  2. τη διαίρεση της Ευρώπης σε τρεις ζώνες επιρροής, αυστριακή, ρωσική και πρωσική·
  3. την αναγνώριση της Αγγλίας ως παγκόσμιας δύναμης.

Το νέο status quo διατυπώθηκε, μετά από μακριές διαπραγματεύσεις, σε μια σειρά διπλωματικών πράξεων με επιστέγασμα τις αποφάσεις του Συνεδρίου της Βιέννης (1815).

Ο χαρακτήρας και το έργο της Επανάστασης

Τα «ανακτοβούλια» της Ευρώπης προσπάθησαν μάταια στη Βιέννη να γυρίσουν πίσω τον χρόνο. Η Γαλλική Επανάσταση δεν ήταν μια απλή πολιτική επανάσταση· άλλαξε, άμεσα ή έμμεσα, όλο το φάσμα της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής ζωής, στη Γαλλία και στον κόσμο.

Στην πολιτική

  • Η λαϊκή κυριαρχία εκφράζεται με το δικαίωμα ψήφου, και οι Λέσχες προαναγγέλλουν τα πολιτικά κόμματα.
  • Κατοχυρώνονται οι ελευθερίες, η ισότητα και τα δικαιώματα των πολιτών. Για πρώτη φορά μετά την ελληνική αρχαιότητα, πολίτης σημαίνει υπεύθυνο άτομο με συνείδηση των υποχρεώσεων και των δικαιωμάτων του.
  • Τα δικαιώματα κατοχυρώνονται και νομοθετικά, με τα συντάγματα και με το Αστικό Δίκαιο (Ναπολεόντειος Κώδικας, 1804).
  • Οι μάζες παίρνουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην ιστορία, και ο τύπος κάνει σημαντική την κοινή γνώμη.
  • Ως τότε τις εθνικές ομάδες τις ένωνε ο μονάρχης. Τώρα το Έθνος προβάλλεται ως δύναμη ενοποιητική, κυρίαρχη και ανώτατη πηγή όλων των εξουσιών. Η ιδέα θα κινήσει τον 19ο αιώνα τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα.
  • Γεννιέται ο εθνικός στρατός. Τα γαλλικά στρατεύματα του Ναπολέοντα σκόρπισαν σε όλη την Ευρώπη τις ιδέες της εθνικής ανεξαρτησίας και της πολιτικής ελευθερίας.

Στην οικονομία και στην κοινωνία: κατάργηση των φεουδαρχικών δικαιωμάτων, δήμευση των περιουσιών πολλών ευγενών και της Εκκλησίας για το γενικό συμφέρον, μέτρα υπέρ των ασθενέστερων τάξεων.

Στην εκπαίδευση και στον πολιτισμό: δωρεάν και υποχρεωτική παιδεία, ανώτερα πνευματικά ιδρύματα, επιστημονικά ινστιτούτα, προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς σε μουσεία.

Στη θρησκεία: γίνεται πράξη η ανεξιθρησκία· η Εκκλησία χωρίζεται από το κράτος και περιορίζεται στις θρησκευτικές της αρμοδιότητες.

Η σύγκριση. Η Ένδοξη Επανάσταση (1688) και η Αμερικανική περιορίστηκαν στην πολιτική ισότητα· η Γαλλική ζήτησε και την κοινωνική. Κάποιες κατακτήσεις της περιορίστηκαν στην πορεία ή γύρισαν πίσω, αλλά στο σύνολό της έγινε η «αστείρευτη πηγή» για όσα θα έρχονταν.

Πού ανήκει κάθε αλλαγή;

Μοίρασε τα έργα της Επανάστασης στους τρεις τομείς όπως τα χωρίζει το βιβλίο.

Σε ποιον τομέα;

Ο εθνικός στρατός

0 από 8

1789: ένα καλοκαίρι, και η συνέχεια ως τη Βιέννη

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Πρόσεξε πόσο πυκνά πέφτουν τα γεγονότα του 1789 και πόσο αραιά τα επόμενα. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

Αρχίζουν οι Γενικές Τάξεις · 5 Μαΐου 1789Για να εγκρίνουν νέους φόρους.

Παράδειγμα 1

Να εξηγήσετε γιατί η Γαλλική Επανάσταση δεν ήταν «μια απλή πολιτική επανάσταση».

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Διάβασε μια πηγή: ο Όρκος του Σφαιριστηρίου (20 Ιουνίου 1789).

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Για ποιον σκοπό συγκλήθηκαν οι Γενικές Τάξεις το 1789;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 5

Με ποιο κείμενο του 1804 κατοχυρώθηκαν νομοθετικά, εκτός από τα συντάγματα, τα δικαιώματα των πολιτών;

Τα κατάφερες;

  • Να αφηγείσαι την έκρηξη της Επανάστασης το 1789, από τη σύγκληση των Γενικών Τάξεων ως τη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων, με τις ημερομηνίες της.
  • Να εξηγείς πώς η Τρίτη Τάξη έγινε Εθνική και μετά Συντακτική Συνέλευση, και γιατί η 4η Αυγούστου σήμανε το τέλος του Παλαιού Καθεστώτος.
  • Να περιγράφεις την εποχή του Ναπολέοντα (1799–1815) ως το Συνέδριο της Βιέννης και τις αρχές της ισορροπίας δυνάμεων και της νομιμότητας.
  • Να αναλύεις τον χαρακτήρα και το έργο της Γαλλικής Επανάστασης στην πολιτική, στην κοινωνία, στην οικονομία, στην εκπαίδευση και στη θρησκεία.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;