Αντιγόνη 631–943: ο Αίμων και ο κομμός
Πατέρας και γιος, η πόλη και ο τύραννος, και ο αποχαιρετισμός της Αντιγόνης (631–725 από το πρωτότυπο).
45 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Σοφοκλέους Αντιγόνη - Θουκυδίδη Περικλέους Επιτάφιος Β΄ Λυκείου, 6 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να μεταφράζεις τους στίχους 631–725 από το πρωτότυπο, με τη βοήθεια της μετάφρασης.
- Να συγκρίνεις την πολιτική σκέψη του Κρέοντα με τα επιχειρήματα και τις εικόνες του Αίμονα.
- Να παρουσιάζεις από τη μετάφραση το δεύτερο και το τρίτο στάσιμο, τη ρήξη πατέρα και γιου και τον κομμό της Αντιγόνης (582–630, 726–943).
- Να αναγνωρίζεις ρηματικά επίθετα, μετοχές και χρήσεις της ευκτικής στο κείμενο.
Πού βρισκόμαστε
Ο Κρέων έχει καταδικάσει την Αντιγόνη και την Ισμήνη, και οι δύο αδερφές έχουν κλειστεί στο παλάτι. Ο χορός μένει μόνος στην ορχήστρα.
Το δεύτερο στάσιμο (582–625), συνοπτικά από μετάφραση
Οι γέροντες τραγουδούν τη συμφορά του γένους. Όταν οι θεοί κλονίσουν ένα σπίτι, το κακό δεν σταματά, περνά από γενιά σε γενιά, όπως τα κύματα που ο θρακικός άνεμος σηκώνει από τον βυθό. Στο σπίτι των Λαβδακιδών τα δεινά πέφτουν το ένα πάνω στο άλλο· τώρα σβήνει και το τελευταίο φως της ρίζας του, για λίγη ματωμένη σκόνη, για μια ανόητη κουβέντα και μια μανία του νου. Η δύναμη του Δία δεν κοιμάται ποτέ και κανένας θνητός δεν την ξεπερνά. Η ελπίδα σε άλλους φέρνει όφελος, άλλους τους ξεγελά. Και ένα παλιό, σοφό λόγιο λέει:
τὸ κακὸν δοκεῖν ποτ᾽ ἐσθλὸν
τῷδ᾽ ἔμμεν, ὅτῳ φρένας
θεὸς ἄγει πρὸς ἄταν (622–624)
«Το κακό φαίνεται καλό σε εκείνον που ο θεός οδηγεί τον νου του στην άτη.» Ο χορός σκέφτεται την Αντιγόνη· ο θεατής σκέφτεται και τον Κρέοντα. Στο τέλος οι γέροντες βλέπουν να έρχεται ο Αίμων, ο νεότερος γιος του Κρέοντα και μνηστήρας της Αντιγόνης, και αναρωτιούνται αν έρχεται πονεμένος για τη μοίρα της νύφης του.
Το τρίτο επεισόδιο (626–780)
Οι στίχοι 631–725 διδάσκονται από το πρωτότυπο· οι 726–780 μόνο από μετάφραση, αναλυτικά.
Το κείμενο: 631–725
ΚΡΕΩΝ Τάχ᾽ εἰσόμεσθα μάντεων ὑπέρτερον.
Ὦ παῖ, τελείαν ψῆφον ἆρα μὴ κλύων
τῆς μελλονύμφου πατρὶ λυσσαίνων πάρει;
ἢ σοὶ μὲν ἡμεῖς πανταχῇ δρῶντες φίλοι;
ΑΙΜΩΝ Πάτερ, σός εἰμι· καὶ σύ μοι γνώμας ἔχων (635)
χρηστὰς ἀπορθοῖς, αἷς ἔγωγ᾽ ἐφέψομαι.
Ἐμοὶ γὰρ οὐδεὶς ἀξιώσεται γάμος
μείζων φέρεσθαι σοῦ καλῶς ἡγουμένου.
ΚΡΕΩΝ Οὕτω γάρ, ὦ παῖ, χρὴ διὰ στέρνων ἔχειν,
γνώμης πατρῴας πάντ᾽ ὄπισθεν ἑστάναι. (640)
Τούτου γὰρ οὕνεκ᾽ ἄνδρες εὔχονται γονὰς
κατηκόους φύσαντες ἐν δόμοις ἔχειν,
ὡς καὶ τὸν ἐχθρὸν ἀνταμύνωνται κακοῖς
καὶ τὸν φίλον τιμῶσιν ἐξ ἴσου πατρί.
Ὅστις δ᾽ ἀνωφέλητα φιτύει τέκνα, (645)
τί τόνδ᾽ ἂν εἴποις ἄλλο πλὴν αὑτῷ πόνους
φῦσαι, πολὺν δὲ τοῖσιν ἐχθροῖσιν γέλων;
Μή νύν ποτ᾽, ὦ παῖ, τὰς φρένας γ᾽ ὑφ᾽ ἡδονῆς
γυναικὸς οὕνεκ᾽ ἐκβάλῃς, εἰδὼς ὅτι
ψυχρὸν παραγκάλισμα τοῦτο γίγνεται, (650)
γυνὴ κακὴ ξύνευνος ἐν δόμοις. Τί γὰρ
γένοιτ᾽ ἂν ἕλκος μεῖζον ἢ φίλος κακός;
Ἀλλὰ πτύσας ὡσεί τε δυσμενῆ μέθες
τὴν παῖδ᾽ ἐν Ἅιδου τήνδε νυμφεύειν τινί.
Ἐπεὶ γὰρ αὐτὴν εἷλον ἐμφανῶς ἐγὼ (655)
πόλεως ἀπιστήσασαν ἐκ πάσης μόνην,
ψευδῆ γ᾽ ἐμαυτὸν οὐ καταστήσω πόλει,
ἀλλὰ κτενῶ. Πρὸς ταῦτ᾽ ἐφυμνείτω Δία
ξύναιμον· εἰ γὰρ δὴ τά γ᾽ ἐγγενῆ φύσει
ἄκοσμα θρέψω, κάρτα τοὺς ἔξω γένους. (660)
Ἐν τοῖς γὰρ οἰκείοισιν ὅστις ἔστ᾽ ἀνὴρ
χρηστός, φανεῖται κἀν πόλει δίκαιος ὤν.
Ὅστις δ᾽ ὑπερβὰς ἢ νόμους βιάζεται
ἢ τοὐπιτάσσειν τοῖς κρατύνουσιν νοεῖ,
οὐκ ἔστ᾽ ἐπαίνου τοῦτον ἐξ ἐμοῦ τυχεῖν. (665)
Ἀλλ᾽ ὃν πόλις στήσειε, τοῦδε χρὴ κλύειν
καὶ σμικρὰ καὶ δίκαια καὶ τἀναντία.
Καὶ τοῦτον ἂν τὸν ἄνδρα θαρσοίην ἐγὼ
καλῶς μὲν ἄρχειν, εὖ δ᾽ ἂν ἄρχεσθαι θέλειν,
δορός τ᾽ ἂν ἐν χειμῶνι προστεταγμένον (670)
μένειν δίκαιον κἀγαθὸν παραστάτην.
Ἀναρχίας δὲ μεῖζον οὐκ ἔστιν κακόν·
αὕτη πόλεις ὄλλυσιν, ἥδ᾽ ἀναστάτους
οἴκους τίθησιν, ἥδε συμμάχου δορὸς
τροπὰς καταρρήγνυσι· τῶν δ᾽ ὀρθουμένων (675)
σῴζει τὰ πολλὰ σώμαθ᾽ ἡ πειθαρχία.
Οὕτως ἀμυντέ᾽ ἐστὶ τοῖς κοσμουμένοις,
κοὔτοι γυναικὸς οὐδαμῶς ἡσσητέα·
κρεῖσσον γάρ, εἴπερ δεῖ, πρὸς ἀνδρὸς ἐκπεσεῖν,
κοὐκ ἂν γυναικῶν ἥσσονες καλοίμεθ᾽ ἄν. (680)
ΧΟΡΟΣ Ἡμῖν μέν, εἰ μὴ τῷ χρόνῳ κεκλέμμεθα,
λέγειν φρονούντως ὧν λέγεις δοκεῖς πέρι.
ΑΙΜΩΝ Πάτερ, θεοὶ φύουσιν ἀνθρώποις φρένας,
πάντων ὅσ᾽ ἐστὶ χρημάτων ὑπέρτατον·
Ἐγὼ δ᾽ ὅπως σὺ μὴ λέγεις ὀρθῶς τάδε, (685)
οὔτ᾽ ἂν δυναίμην μήτ᾽ ἐπισταίμην λέγειν·
γένοιτο μεντἂν χἀτέρῳ καλῶς ἔχον.
Σοῦ δ᾽ οὖν πέφυκα πάντα προσκοπεῖν ὅσα
λέγει τις ἢ πράσσει τις ἢ ψέγειν ἔχει·
τὸ γὰρ σὸν ὄμμα δεινὸν ἀνδρὶ δημότῃ (690)
λόγοις τοιούτοις, οἷς σὺ μὴ τέρψῃ κλύων.
Ἐμοὶ δ᾽ ἀκούειν ἔσθ᾽ ὑπὸ σκότου τάδε,
τὴν παῖδα ταύτην οἷ᾽ ὀδύρεται πόλις,
πασῶν γυναικῶν ὡς ἀναξιωτάτη
κάκιστ᾽ ἀπ᾽ ἔργων εὐκλεεστάτων φθίνει· (695)
ἥτις τὸν αὑτῆς αὐτάδελφον ἐν φοναῖς
πεπτῶτ᾽ ἄθαπτον μήθ᾽ ὑπ᾽ ὠμηστῶν κυνῶν
εἴασ᾽ ὀλέσθαι μήθ᾽ ὑπ᾽ οἰωνῶν τινος·
οὐχ ἥδε χρυσῆς ἀξία τιμῆς λαχεῖν;
τοιάδ᾽ ἐρεμνὴ σῖγ᾽ ἐπέρχεται φάτις. (700)
Ἐμοὶ δὲ σοῦ πράσσοντος εὐτυχῶς, πάτερ,
οὐκ ἔστιν οὐδὲν κτῆμα τιμιώτερον·
τί γὰρ πατρὸς θάλλοντος εὐκλείας τέκνοις
ἄγαλμα μεῖζον ἢ τί πρὸς παίδων πατρί;
Μή νυν ἓν ἦθος μοῦνον ἐν σαυτῷ φόρει, (705)
ὡς φῂς σύ, κοὐδὲν ἄλλο, τοῦτ᾽ ὀρθῶς ἔχειν·
ὅστις γὰρ αὐτὸς ἢ φρονεῖν μόνος δοκεῖ,
ἢ γλῶσσαν ἣν οὐκ ἄλλος, ἢ ψυχὴν ἔχειν,
οὗτοι διαπτυχθέντες ὤφθησαν κενοί.
Ἀλλ᾽ ἄνδρα, κεἴ τις ᾖ σοφός, τὸ μανθάνειν (710)
πόλλ᾽ αἰσχρὸν οὐδὲν καὶ τὸ μὴ τείνειν ἄγαν.
Ὁρᾷς παρὰ ῥείθροισι χειμάρροις ὅσα
δένδρων ὑπείκει, κλῶνας ὡς ἐκσῴζεται,
τὰ δ᾽ ἀντιτείνοντ᾽ αὐτόπρεμν᾽ ἀπόλλυται.
Αὔτως δὲ ναὸς ὅστις ἐγκρατῆ πόδα (715)
τείνας ὑπείκει μηδέν, ὑπτίοις κάτω
στρέψας τὸ λοιπὸν σέλμασιν ναυτίλλεται.
Ἀλλ᾽ εἶκε θυμῷ καὶ μετάστασιν δίδου.
Γνώμη γὰρ εἴ τις κἀπ᾽ ἐμοῦ νεωτέρου
πρόσεστι, φήμ᾽ ἔγωγε πρεσβεύειν πολὺ (720)
φῦναί τιν᾽ ἄνδρα πάντ᾽ ἐπιστήμης πλέων·
εἰ δ᾽ οὖν, φιλεῖ γὰρ τοῦτο μὴ ταύτῃ ῥέπειν,
καὶ τῶν λεγόντων εὖ καλὸν τὸ μανθάνειν.
ΧΟΡΟΣ Ἄναξ, σέ τ᾽ εἰκός, εἴ τι καίριον λέγει,
μαθεῖν, σέ τ᾽ αὖ τοῦδ᾽· εὖ γὰρ εἴρηται διπλῇ. (725)Σοφοκλέους Ἀντιγόνη, στ. 631–725
Η μετάφραση
Δική μας, κοντά στο πρωτότυπο.
| Στ. | Κείμενο | Μετάφραση |
|---|---|---|
| 631–634 | ΚΡ. Τάχ᾽ εἰσόμεσθα μάντεων ὑπέρτερον. Ὦ παῖ, τελείαν ψῆφον ἆρα μὴ κλύων τῆς μελλονύμφου πατρὶ λυσσαίνων πάρει; ἢ σοὶ μὲν ἡμεῖς πανταχῇ δρῶντες φίλοι; | Γρήγορα θα το μάθουμε, καλύτερα κι από μάντεις. Παιδί μου, μήπως άκουσες την τελεσίδικη απόφαση για τη μέλλουσα νύφη σου κι έρχεσαι γεμάτος λύσσα εναντίον του πατέρα σου; Ή σου είμαστε αγαπητοί ό,τι κι αν κάνουμε; |
| 635–638 | ΑΙ. Πάτερ, σός εἰμι· καὶ σύ μοι γνώμας ἔχων χρηστὰς ἀπορθοῖς, αἷς ἔγωγ᾽ ἐφέψομαι. Ἐμοὶ γὰρ οὐδεὶς ἀξιώσεται γάμος μείζων φέρεσθαι σοῦ καλῶς ἡγουμένου. | Πατέρα, δικός σου είμαι· κι εσύ, με τις σωστές σου γνώμες, μου δείχνεις τον ίσιο δρόμο, και θα τις ακολουθήσω. Γιατί κανένας γάμος δεν θα έχει για μένα μεγαλύτερη αξία από το να με οδηγείς σωστά εσύ. |
| 639–644 | ΚΡ. Οὕτω γάρ, ὦ παῖ, χρὴ διὰ στέρνων ἔχειν, γνώμης πατρῴας πάντ᾽ ὄπισθεν ἑστάναι. Τούτου γὰρ οὕνεκ᾽ ἄνδρες εὔχονται γονὰς κατηκόους φύσαντες ἐν δόμοις ἔχειν, ὡς καὶ τὸν ἐχθρὸν ἀνταμύνωνται κακοῖς καὶ τὸν φίλον τιμῶσιν ἐξ ἴσου πατρί. | Έτσι πρέπει, παιδί μου, να το έχεις μέσα στην καρδιά σου: σε όλα να στέκεσαι πίσω από τη γνώμη του πατέρα. Γι' αυτό οι άντρες εύχονται να γεννήσουν και να έχουν στο σπίτι παιδιά υπάκουα, για να ανταποδίδουν το κακό στον εχθρό και να τιμούν τον φίλο, όπως ο πατέρας τους. |
| 645–647 | Ὅστις δ᾽ ἀνωφέλητα φιτύει τέκνα, τί τόνδ᾽ ἂν εἴποις ἄλλο πλὴν αὑτῷ πόνους φῦσαι, πολὺν δὲ τοῖσιν ἐχθροῖσιν γέλων; | Όποιος όμως γεννά παιδιά που δεν του χρησιμεύουν σε τίποτα, τι άλλο θα έλεγες ότι γέννησε εκτός από βάσανα για τον εαυτό του και πολύ γέλιο για τους εχθρούς του; |
| 648–652 | Μή νύν ποτ᾽, ὦ παῖ, τὰς φρένας γ᾽ ὑφ᾽ ἡδονῆς γυναικὸς οὕνεκ᾽ ἐκβάλῃς, εἰδὼς ὅτι ψυχρὸν παραγκάλισμα τοῦτο γίγνεται, γυνὴ κακὴ ξύνευνος ἐν δόμοις. Τί γὰρ γένοιτ᾽ ἂν ἕλκος μεῖζον ἢ φίλος κακός; | Μη χάσεις λοιπόν ποτέ, παιδί μου, τα λογικά σου από την ηδονή για μια γυναίκα, ξέροντας ότι γίνεται κρύα αγκαλιά μια κακή γυναίκα που μοιράζεται το κρεβάτι σου στο σπίτι. Γιατί ποια πληγή θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερη από έναν κακό δικό σου άνθρωπο; |
| 653–654 | Ἀλλὰ πτύσας ὡσεί τε δυσμενῆ μέθες τὴν παῖδ᾽ ἐν Ἅιδου τήνδε νυμφεύειν τινί. | Φτύσε τη λοιπόν σαν εχθρό και άφησε αυτή την κόρη να βρει γαμπρό στον Άδη. |
| 655–660 | Ἐπεὶ γὰρ αὐτὴν εἷλον ἐμφανῶς ἐγὼ πόλεως ἀπιστήσασαν ἐκ πάσης μόνην, ψευδῆ γ᾽ ἐμαυτὸν οὐ καταστήσω πόλει, ἀλλὰ κτενῶ. Πρὸς ταῦτ᾽ ἐφυμνείτω Δία ξύναιμον· εἰ γὰρ δὴ τά γ᾽ ἐγγενῆ φύσει ἄκοσμα θρέψω, κάρτα τοὺς ἔξω γένους. | Αφού την έπιασα φανερά να απειθεί, μόνη αυτή από όλη την πόλη, δεν θα κάνω τον εαυτό μου ψεύτη μπροστά στην πόλη, αλλά θα τη σκοτώσω. Ας επικαλείται λοιπόν τον Δία των συγγενών· γιατί, αν θρέψω ανυπότακτους τους ίδιους μου τους συγγενείς, πολύ περισσότερο θα θρέψω τους ξένους. |
| 661–662 | Ἐν τοῖς γὰρ οἰκείοισιν ὅστις ἔστ᾽ ἀνὴρ χρηστός, φανεῖται κἀν πόλει δίκαιος ὤν. | Γιατί όποιος είναι καλός μέσα στο σπίτι του, θα φανεί δίκαιος και στην πόλη. |
| 663–667 | Ὅστις δ᾽ ὑπερβὰς ἢ νόμους βιάζεται ἢ τοὐπιτάσσειν τοῖς κρατύνουσιν νοεῖ, οὐκ ἔστ᾽ ἐπαίνου τοῦτον ἐξ ἐμοῦ τυχεῖν. Ἀλλ᾽ ὃν πόλις στήσειε, τοῦδε χρὴ κλύειν καὶ σμικρὰ καὶ δίκαια καὶ τἀναντία. | Όποιος όμως ξεπερνά τα όρια και ή παραβιάζει τους νόμους ή σκέφτεται να δίνει διαταγές σε όσους κυβερνούν, αυτός δεν μπορεί να πάρει έπαινο από μένα. Αλλά όποιον βάλει η πόλη στην εξουσία, αυτόν πρέπει να τον ακούει κανείς και στα μικρά και στα δίκαια και στα αντίθετά τους. |
| 668–671 | Καὶ τοῦτον ἂν τὸν ἄνδρα θαρσοίην ἐγὼ καλῶς μὲν ἄρχειν, εὖ δ᾽ ἂν ἄρχεσθαι θέλειν, δορός τ᾽ ἂν ἐν χειμῶνι προστεταγμένον μένειν δίκαιον κἀγαθὸν παραστάτην. | Και για αυτόν τον άνθρωπο θα ήμουν σίγουρος ότι και να άρχει καλά θα μπορούσε και να άρχεται καλά θα ήθελε, και ότι, ταγμένος μέσα στη θύελλα της μάχης, θα έμενε στη θέση του, δίκαιος και γενναίος σύντροφος στη γραμμή. |
| 672–676 | Ἀναρχίας δὲ μεῖζον οὐκ ἔστιν κακόν· αὕτη πόλεις ὄλλυσιν, ἥδ᾽ ἀναστάτους οἴκους τίθησιν, ἥδε συμμάχου δορὸς τροπὰς καταρρήγνυσι· τῶν δ᾽ ὀρθουμένων σῴζει τὰ πολλὰ σώμαθ᾽ ἡ πειθαρχία. | Από την αναρχία δεν υπάρχει μεγαλύτερο κακό· αυτή καταστρέφει πόλεις, αυτή ρημάζει σπίτια, αυτή σπάει τη γραμμή των συμμάχων και τους τρέπει σε φυγή· ενώ, από όσους μένουν όρθιοι, τους περισσότερους τους σώζει η πειθαρχία. |
| 677–680 | Οὕτως ἀμυντέ᾽ ἐστὶ τοῖς κοσμουμένοις, κοὔτοι γυναικὸς οὐδαμῶς ἡσσητέα· κρεῖσσον γάρ, εἴπερ δεῖ, πρὸς ἀνδρὸς ἐκπεσεῖν, κοὐκ ἂν γυναικῶν ἥσσονες καλοίμεθ᾽ ἄν. | Έτσι πρέπει να υπερασπιζόμαστε την τάξη, και με κανέναν τρόπο να μη νικιόμαστε από γυναίκα· γιατί είναι καλύτερο, αν πρέπει, να πέσουμε από χέρι άντρα, και να μη λεγόμαστε κατώτεροι από γυναίκες. |
| 681–682 | ΧΟ. Ἡμῖν μέν, εἰ μὴ τῷ χρόνῳ κεκλέμμεθα, λέγειν φρονούντως ὧν λέγεις δοκεῖς πέρι. | Σε μας, αν δεν μας έχει κλέψει τα μυαλά ο χρόνος, φαίνεται ότι μιλάς με φρόνηση για όσα λες. |
| 683–687 | ΑΙ. Πάτερ, θεοὶ φύουσιν ἀνθρώποις φρένας, πάντων ὅσ᾽ ἐστὶ χρημάτων ὑπέρτατον· Ἐγὼ δ᾽ ὅπως σὺ μὴ λέγεις ὀρθῶς τάδε, οὔτ᾽ ἂν δυναίμην μήτ᾽ ἐπισταίμην λέγειν· γένοιτο μεντἂν χἀτέρῳ καλῶς ἔχον. | Πατέρα, οι θεοί φυτεύουν στους ανθρώπους το μυαλό, το ανώτερο από όλα τα αγαθά. Εγώ δεν θα μπορούσα να πω ότι αυτά δεν τα λες σωστά, και μακάρι να μην ήξερα να το πω· θα μπορούσε όμως και κάποιος άλλος να σκεφτεί κάτι σωστό. |
| 688–691 | Σοῦ δ᾽ οὖν πέφυκα πάντα προσκοπεῖν ὅσα λέγει τις ἢ πράσσει τις ἢ ψέγειν ἔχει· τὸ γὰρ σὸν ὄμμα δεινὸν ἀνδρὶ δημότῃ λόγοις τοιούτοις, οἷς σὺ μὴ τέρψῃ κλύων. | Εγώ λοιπόν, από τη θέση μου, προσέχω για σένα όλα όσα λέει ή κάνει κανείς, ή όσα βρίσκει να κατηγορήσει· γιατί το βλέμμα σου φοβίζει τον απλό πολίτη, όταν πρόκειται για λόγια που δεν θα σου άρεσε να ακούσεις. |
| 692–700 | Ἐμοὶ δ᾽ ἀκούειν ἔσθ᾽ ὑπὸ σκότου τάδε, τὴν παῖδα ταύτην οἷ᾽ ὀδύρεται πόλις, πασῶν γυναικῶν ὡς ἀναξιωτάτη κάκιστ᾽ ἀπ᾽ ἔργων εὐκλεεστάτων φθίνει· ἥτις τὸν αὑτῆς αὐτάδελφον ἐν φοναῖς πεπτῶτ᾽ ἄθαπτον μήθ᾽ ὑπ᾽ ὠμηστῶν κυνῶν εἴασ᾽ ὀλέσθαι μήθ᾽ ὑπ᾽ οἰωνῶν τινος· οὐχ ἥδε χρυσῆς ἀξία τιμῆς λαχεῖν; τοιάδ᾽ ἐρεμνὴ σῖγ᾽ ἐπέρχεται φάτις. | Εγώ όμως μπορώ να ακούω στα κρυφά πόσο θρηνεί η πόλη αυτή την κόρη: «Αυτή, που λιγότερο από όλες τις γυναίκες το αξίζει, χάνεται με τον χειρότερο θάνατο για πράξεις πολύ ένδοξες· αυτή που δεν άφησε τον αδερφό της, πεσμένο στη σφαγή, άθαφτο, να τον αφανίσουν τα σαρκοβόρα σκυλιά ή κάποιο όρνιο. Δεν αξίζει αυτή να πάρει χρυσή τιμή;» Τέτοια φήμη απλώνεται σιωπηλά, στα σκοτεινά. |
| 701–704 | Ἐμοὶ δὲ σοῦ πράσσοντος εὐτυχῶς, πάτερ, οὐκ ἔστιν οὐδὲν κτῆμα τιμιώτερον· τί γὰρ πατρὸς θάλλοντος εὐκλείας τέκνοις ἄγαλμα μεῖζον ἢ τί πρὸς παίδων πατρί; | Για μένα, πατέρα, κανένα απόκτημα δεν είναι πολυτιμότερο από την ευτυχία σου· γιατί ποιο στολίδι είναι μεγαλύτερο για τα παιδιά από τη δόξα ενός πατέρα που ακμάζει, ή για έναν πατέρα από τη δόξα των παιδιών του; |
| 705–709 | Μή νυν ἓν ἦθος μοῦνον ἐν σαυτῷ φόρει, ὡς φῂς σύ, κοὐδὲν ἄλλο, τοῦτ᾽ ὀρθῶς ἔχειν· ὅστις γὰρ αὐτὸς ἢ φρονεῖν μόνος δοκεῖ, ἢ γλῶσσαν ἣν οὐκ ἄλλος, ἢ ψυχὴν ἔχειν, οὗτοι διαπτυχθέντες ὤφθησαν κενοί. | Μην κρατάς λοιπόν μέσα σου έναν μόνο τρόπο σκέψης, ότι αυτό που λες εσύ, και τίποτε άλλο, είναι σωστό. Γιατί όσοι νομίζουν ότι μόνοι αυτοί έχουν μυαλό, ή γλώσσα ή ψυχή όπως κανένας άλλος, αυτοί, όταν ανοιχτούν, φαίνονται άδειοι. |
| 710–711 | Ἀλλ᾽ ἄνδρα, κεἴ τις ᾖ σοφός, τὸ μανθάνειν πόλλ᾽ αἰσχρὸν οὐδὲν καὶ τὸ μὴ τείνειν ἄγαν. | Για έναν άντρα, ακόμα κι αν είναι σοφός, δεν είναι καθόλου ντροπή να μαθαίνει πολλά και να μην τεντώνει το σκοινί υπερβολικά. |
| 712–717 | Ὁρᾷς παρὰ ῥείθροισι χειμάρροις ὅσα δένδρων ὑπείκει, κλῶνας ὡς ἐκσῴζεται, τὰ δ᾽ ἀντιτείνοντ᾽ αὐτόπρεμν᾽ ἀπόλλυται. Αὔτως δὲ ναὸς ὅστις ἐγκρατῆ πόδα τείνας ὑπείκει μηδέν, ὑπτίοις κάτω στρέψας τὸ λοιπὸν σέλμασιν ναυτίλλεται. | Βλέπεις, στις όχθες του χειμάρρου, όσα δέντρα λυγίζουν πώς σώζουν τα κλαδιά τους, ενώ όσα αντιστέκονται χάνονται με τις ρίζες τους. Το ίδιο κι όποιος στο καράβι τεντώνει γερά το σκοινί του πανιού και δεν το χαλαρώνει καθόλου: αναποδογυρίζει, και ταξιδεύει από εκεί και πέρα με τα καθίσματα του καραβιού από κάτω. |
| 718–723 | Ἀλλ᾽ εἶκε θυμῷ καὶ μετάστασιν δίδου. Γνώμη γὰρ εἴ τις κἀπ᾽ ἐμοῦ νεωτέρου πρόσεστι, φήμ᾽ ἔγωγε πρεσβεύειν πολὺ φῦναί τιν᾽ ἄνδρα πάντ᾽ ἐπιστήμης πλέων· εἰ δ᾽ οὖν, φιλεῖ γὰρ τοῦτο μὴ ταύτῃ ῥέπειν, καὶ τῶν λεγόντων εὖ καλὸν τὸ μανθάνειν. | Άφησε λοιπόν τον θυμό σου και άλλαξε γνώμη. Γιατί, αν μπορεί και από μένα, τον νεότερο, να βγει μια σωστή σκέψη, λέω ότι είναι πολύ καλύτερο να γεννιέται ένας άνθρωπος γεμάτος γνώση για όλα· αν όμως όχι, γιατί συνήθως τα πράγματα δεν γέρνουν προς τα εκεί, είναι καλό να μαθαίνει κανείς και από όσους μιλούν σωστά. |
| 724–725 | ΧΟ. Ἄναξ, σέ τ᾽ εἰκός, εἴ τι καίριον λέγει, μαθεῖν, σέ τ᾽ αὖ τοῦδ᾽· εὖ γὰρ εἴρηται διπλῇ. | Βασιλιά, είναι λογικό κι εσύ, αν λέει κάτι εύστοχο, να μάθεις από αυτόν, κι εσύ πάλι από τον πατέρα σου· γιατί καλά μίλησαν και οι δύο. |
Λεξιλόγιο
| Λέξη | Σημασία στο κείμενο |
|---|---|
| ψῆφος, ἡ | απόφαση (τελεία ψῆφος = τελεσίδικη απόφαση) |
| μελλόνυμφος, -ον | που πρόκειται να παντρευτεί, η μέλλουσα νύφη |
| λυσσαίνω | είμαι λυσσασμένος, εξαγριωμένος |
| ἀπορθόω, -ῶ | ισιώνω, κατευθύνω σωστά |
| ἐφέπομαι (μέλλ. ἐφέψομαι) | ακολουθώ |
| κατήκοος, -ον | υπάκουος |
| ἀνταμύνομαι | ανταποδίδω, εκδικούμαι |
| φιτύω | γεννώ, φυτεύω |
| ἀνωφέλητος, -ον | άχρηστος, που δεν ωφελεί |
| παραγκάλισμα, τό | αγκάλιασμα |
| ξύνευνος, ἡ | σύζυγος, που μοιράζεται το κρεβάτι |
| ἕλκος, τό | πληγή |
| πτύω | φτύνω· απορρίπτω με αποστροφή |
| ἀπιστέω, -ῶ | δεν πείθομαι, απειθώ |
| ἐφυμνέω, -ῶ | επικαλούμαι με ύμνους |
| ξύναιμος, -ον | συγγενής εξ αίματος· Ζεὺς ξύναιμος = ο Δίας που προστατεύει τους συγγενείς |
| ἄκοσμος, -ον | χωρίς τάξη, ανυπότακτος |
| κρατύνω | κυβερνώ, έχω την εξουσία |
| παραστάτης, ὁ | ο σύντροφος δίπλα στη γραμμή της μάχης |
| ἀναρχία, ἡ | απειθαρχία, έλλειψη αρχής |
| ἀνάστατος, -ον | κατεστραμμένος, ρημαγμένος |
| τροπή, ἡ | τροπή σε φυγή, ήττα |
| πειθαρχία, ἡ | υπακοή στην αρχή |
| ἡσσάομαι, -ῶμαι (ἡσσητέον) | νικιέμαι (πρέπει να νικηθεί κανείς) |
| κλέπτω (κεκλέμμεθα) | κλέβω· εδώ: θολώνω το μυαλό |
| δημότης, ὁ | απλός πολίτης |
| ἐρεμνός, -ή, -όν | σκοτεινός |
| φάτις, ἡ | φήμη, λόγια του κόσμου |
| ἄγαλμα, τό | στολίδι, ό,τι προκαλεί χαρά και τιμή |
| διαπτύσσω | ανοίγω (κάτι διπλωμένο) |
| αὐτόπρεμνος, -ον | μαζί με τον κορμό και τη ρίζα |
| σέλμα, τό | πάγκος κωπηλάτη, κατάστρωμα |
| μετάστασις, ἡ | αλλαγή (γνώμης) |
| πρεσβεύω | είμαι πρώτος, προτιμότερος |
| καίριος, -α, -ον | εύστοχος, κατάλληλος |
Λεξιλογικά: ετυμολογικά συγγενείς λέξεις
| Λέξη του κειμένου | Συγγενείς λέξεις της νέας ελληνικής |
|---|---|
| μάντεων (μάντις) | μαντείο, μαντεύω, προμαντεύω |
| κατηκόους (ἀκούω) | υπήκοος, ακουστικό, ακρόαση, ακοή |
| ἀναρχίας (ἄρχω) | αναρχία, μοναρχία, αρχηγός, άρχοντας |
| πειθαρχία (πείθομαι + ἄρχω) | πειθαρχικός, πειστικός, πεποίθηση |
| φάτις (φημί) | φήμη, προφήτης, αφασία, άφατος |
| ναυτίλλεται (ναῦς) | ναυτιλία, ναύτης, ναυάγιο, ναύσταθμος |
| ἐπιστήμης (ἐπίσταμαι) | επιστήμονας, επιστημονικός, επιστημολογία |
Η γλώσσα του κειμένου
Τύποι
- εἰσόμεσθα (631): μέλλοντας του οἶδα (εἴσομαι), με την ποιητική κατάληξη -μεσθα (= -μεθα).
- ἑστάναι (640): απαρέμφατο παρακειμένου του ἵσταμαι (στέκομαι).
- στήσειε (666): ευκτική αορίστου του ἵστημι.
- προστεταγμένον (670): μετοχή παρακειμένου του προστάσσομαι (ταγμένος).
- ἀμυντέα, ἡσσητέα (677–678): ρηματικά επίθετα σε -τέος του ἀμύνω και του ἡσσῶμαι, σε απρόσωπη σύνταξη: «πρέπει να υπερασπιστούμε», «δεν πρέπει να νικηθούμε». Στην απρόσωπη σύνταξη λέγεται και ο πληθυντικός (ἀμυντέα) και ο ενικός (ἀμυντέον).
- ἐκπεσεῖν (679): απαρέμφατο β΄ αορίστου του ἐκπίπτω.
- κεκλέμμεθα (681): παρακείμενος παθητικός του κλέπτω.
- πεπτῶτ᾽ (697): μετοχή παρακειμένου του πίπτω (πεπτωκότα, ποιητικά πεπτῶτα). εἴασ᾽ (698): αόριστος του ἐῶ, με αύξηση ει-.
- ὤφθησαν (709): παθητικός αόριστος του ὁρῶ, γνωμικός.
- μοῦνον (705): ιωνικός τύπος του μόνον· ναὸς (715): ποιητική γενική του ναῦς (αττ. νεώς).
- εἶκε (718): προστακτική του εἴκω. δίδου: προστακτική ενεστώτα του δίδωμι.
Σύνταξη
- ὡς … ἀνταμύνωνται … καὶ … τιμῶσιν (643–644): τελική πρόταση με υποτακτική.
- εἰδὼς ὅτι … γίγνεται (649–650): μετοχή αιτιολογική και ειδική πρόταση, αντικείμενό της.
- εἰ … θρέψω, κάρτα τοὺς ἔξω γένους (659–660): υποθετικός λόγος του πραγματικού (εἰ + οριστική μέλλοντα), με την απόδοση ελλειπτική (εννοείται θρέψω).
- ὅστις … ἔστ᾽ ἀνὴρ χρηστός, φανεῖται κἀν πόλει δίκαιος ὤν (661–662): το ὤν είναι κατηγορηματική μετοχή με το φαίνομαι (φαίνεται ότι είναι, φανερά είναι).
- ὃν πόλις στήσειε (666): αναφορική υποθετική πρόταση· η ευκτική χωρίς ἄν δηλώνει την απλή σκέψη: «όποιον τυχόν βάλει η πόλη».
- οὔτ᾽ ἂν δυναίμην (686): δυνητική ευκτική· μήτ᾽ ἐπισταίμην: ευχετική ευκτική (γι' αυτό μήτε, όχι οὔτε).
- ὡς ἐκσῴζεται (713): πλάγια ερωτηματική, αντικείμενο του Ὁρᾷς.
- κεἴ τις ᾖ σοφός (710): καὶ εἰ: δευτερεύουσα εναντιωματική (παραχωρητική) πρόταση.
Ερμηνεία
Ο Αίμων πριν μιλήσει
Ο Αίμων αρχίζει με απόλυτο σεβασμό: Πάτερ, σός εἰμι. Ο Κρέων ακούει υποταγή. Η φράση όμως είναι προσεκτική: ο πατέρας τον οδηγεί σωστά γνώμας ἔχων χρηστάς, και κανένας γάμος δεν είναι πάνω από το σοῦ καλῶς ἡγουμένου. Η μετοχή μπορεί να διαβαστεί και ως υπόθεση: «όταν, εφόσον με οδηγείς σωστά». Ο Αίμων αφήνει από την αρχή ανοιχτό ένα «αν».
Η πολιτική θεωρία του Κρέοντα
Ο μεγάλος λόγος του Κρέοντα (639–680) είναι ένα πλήρες πρόγραμμα εξουσίας:
| Η αρχή | Στίχοι |
|---|---|
| το παιδί στέκεται σε όλα πίσω από τη γνώμη του πατέρα | 639–647 |
| η γυναίκα που δεν υπακούει είναι «κρύα αγκαλιά» και εχθρός | 648–654 |
| όποιος είναι καλός στο σπίτι του είναι καλός και στην πόλη | 655–662 |
| τον άρχοντα τον ακούς καὶ σμικρὰ καὶ δίκαια καὶ τἀναντία | 663–671 |
| η αναρχία είναι το μεγαλύτερο κακό· σώζει η πειθαρχία | 672–676 |
| ποτέ να μη νικηθούμε από γυναίκα | 677–680 |
Μερικές ιδέες του ήταν κοινές στην αρχαία πόλη: η τάξη στο σπίτι ως εικόνα της τάξης στην πόλη, η πειθαρχία του οπλίτη στη φάλαγγα. Το επικίνδυνο σημείο είναι στον στ. 667: ο πολίτης πρέπει να υπακούει και στα άδικα. Εκεί η πειθαρχία γίνεται τυραννία. Και ξανά, όπως στον στ. 484, η σκέψη του Κρέοντα γυρίζει στη γυναίκα που δεν πρέπει να τον νικήσει.
Η απάντηση του Αίμονα
Ο Αίμων δεν λέει «έχεις άδικο». Μιλά με σύνεση και διπλωματία:
- Ξεκινά από κάτι που δέχονται όλοι: οι θεοί έδωσαν στους ανθρώπους το μυαλό, το ανώτερο αγαθό (683–684). Δεν λέει ότι ο πατέρας του κάνει λάθος· λέει ότι και ένας άλλος μπορεί να σκεφτεί σωστά.
- Φέρνει τη φωνή της πόλης, που ο Κρέων δεν ακούει, γιατί το βλέμμα του φοβίζει τον απλό πολίτη (690–691): η Θήβα θρηνεί την Αντιγόνη και λέει ότι αξίζει χρυσῆς τιμῆς (699). Ο Κρέων πίστευε ότι υπερασπίζεται την πόλη· τώρα μαθαίνει ότι η πόλη είναι με την Αντιγόνη.
- Δηλώνει την αγάπη του για τον πατέρα: τίποτα δεν έχει πολυτιμότερο από τη δική του ευτυχία (701–704). Η συμβουλή που ακολουθεί έρχεται από ενδιαφέρον, όχι από ανταρσία.
- Δίνει τη γενική αρχή με δύο εικόνες: τα δέντρα που λυγίζουν στον χείμαρρο σώζονται, όσα αντιστέκονται ξεριζώνονται· το καράβι με το σκοινί τεντωμένο αναποδογυρίζει (712–717). Η ιδέα είναι αυτή του μέτρου: να μην τείνειν ἄγαν.
- Τελειώνει με μια σεμνή πρόταση: θα ήταν καλύτερο να γεννιέται κανείς σοφός σε όλα, αλλά αφού αυτό δεν γίνεται, καλὸν τὸ μανθάνειν (723).
Οι εικόνες του Αίμονα απαντούν στις εικόνες του Κρέοντα στους στ. 473–479. Εκεί ο Κρέων έλεγε ότι το σκληρό σίδερο σπάει· εδώ ο γιος του δείχνει ότι το ίδιο ισχύει για τον ίδιο.
Ο χορός, όπως πάντα επιφυλακτικός, λέει ότι καλά μίλησαν και οι δύο (724–725).
Από μετάφραση: η σύγκρουση πατέρα και γιου (726–780)
Ο Κρέων δεν δέχεται να μάθει από έναν νέο. Η στιχομυθία ανεβαίνει απότομα σε ένταση. «Στην ηλικία μου θα μάθω να σκέφτομαι από ένα παιδί;» «Τίποτα άδικο δεν σου ζητώ.» «Η πόλη θα μου πει τι πρέπει να διατάζω;» «Βλέπεις; Μιλάς σαν πολύ νέος.» Ο Αίμων απαντά με δύο από τους πιο πολιτικούς στίχους του έργου:
Πόλις γὰρ οὐκ ἔσθ᾽ ἥτις ἀνδρός ἐσθ᾽ ἑνός. (737)
«Δεν είναι πόλη εκείνη που ανήκει σε έναν άνθρωπο.» Και όταν ο Κρέων λέει ότι η πόλη ανήκει σε όποιον την κυβερνά:
Καλῶς ἐρήμης γ᾽ ἂν σὺ γῆς ἄρχοις μόνος. (739)
«Ωραία θα κυβερνούσες εσύ μόνος σου μια έρημη χώρα.» Ο Κρέων κατηγορεί τον γιο του ότι πολεμά για μια γυναίκα και ότι είναι δούλος της. Ο Αίμων απαντά ότι πολεμά για τον πατέρα του και για τους θεούς του κάτω κόσμου, που ο Κρέων προσβάλλει. «Εκείνη θα πεθάνει, και πεθαίνοντας θα αφανίσει κι άλλον» (751), λέει ο Αίμων, και ο Κρέων το παίρνει για απειλή. Ο Κρέων φτάνει να διατάξει να φέρουν την Αντιγόνη και να τη σκοτώσουν μπροστά στα μάτια του γαμπρού της. Ο Αίμων φεύγει: δεν θα τον ξαναδεί ποτέ.
Ο χορός ανησυχεί: ένας νέος πληγωμένος είναι επικίνδυνος. Ο Κρέων κάνει μια μόνο υποχώρηση: η Ισμήνη θα ζήσει, αφού δεν άγγιξε τον νεκρό. Για την Αντιγόνη ορίζει μια φοβερή τιμωρία: θα την πάνε σε έρημο τόπο και θα την κλείσουν ζωντανή σε μια σπηλιά με λίγη τροφή, όση χρειάζεται για να μη μολυνθεί η πόλη από τον φόνο. Εκεί ας παρακαλά τον Άδη, τον μόνο θεό που τιμά.
Από τον Αίμονα ως την καταδίκη αυτή, ο Κρέων φαίνεται να έχει χάσει κάθε μέτρο. Ο λόγος του γιου, αντί να τον μαλακώσει, τον έκανε πιο σκληρό.
Από μετάφραση: ο ύμνος στον Έρωτα (781–800)
Το τρίτο στάσιμο είναι σύντομο. Ο χορός τραγουδά τη δύναμη του Έρωτα:
Ἔρως ἀνίκατε μάχαν (781)
«Έρωτα, ανίκητε στη μάχη.» Τον Έρωτα δεν τον γλιτώνει κανείς, ούτε θεός ούτε άνθρωπος· όποιον τον πιάσει, τον τρελαίνει. Τραβά τους δίκαιους στην αδικία και στην καταστροφή· αυτός ξεσήκωσε και τη σύγκρουση ανάμεσα σε πατέρα και γιο. Νικά ο πόθος που λάμπει στα μάτια της νύφης, και η Αφροδίτη παίζει ακατανίκητη. Ο χορός εξηγεί τη στάση του Αίμονα με το πάθος του, όχι με τα επιχειρήματά του. Εκείνη τη στιγμή φαίνεται η Αντιγόνη να οδηγείται στον θάνατο, και οι γέροντες δεν μπορούν να κρατήσουν τα δάκρυα.
Από μετάφραση: ο κομμός και ο τελευταίος λόγος της Αντιγόνης (801–943)
Η Αντιγόνη και ο χορός θρηνούν μαζί σε έναν κομμό, τραγούδι θρήνου ανάμεσα σε ηθοποιό και χορό. Η Αντιγόνη βλέπει για τελευταία φορά το φως του ήλιου· ο Άδης την οδηγεί ζωντανή στην όχθη του Αχέροντα, που θα γίνει ο γαμπρός της. Το θέμα του γάμου με τον θάνατο διατρέχει όλη τη σκηνή: ο τάφος της είναι νυμφεῖον, νυφικός θάλαμος. Συγκρίνεται με τη Νιόβη, που έγινε πέτρα στο βουνό Σίπυλο. Ο χορός την παρηγορεί ότι θα έχει δόξα, αλλά η Αντιγόνη νιώθει ότι την κοροϊδεύουν, και καλεί τις πηγές και τα άλση της Θήβας να γίνουν μάρτυρες ότι πεθαίνει άκλαυτη από φίλους. Ο χορός της λέει δύο σκληρές αλήθειες: προχώρησε στο άκρο της τόλμης και σκόνταψε πάνω στον ψηλό θρόνο της Δίκης· πληρώνει κάποιο αμάρτημα του πατέρα της. Και: σὲ δ᾽ αὐτόγνωτος ὤλεσ᾽ ὀργά (875), «εσένα σε κατέστρεψε το πείσμα σου, που αποφάσισε μόνο του».
Ο Κρέων διακόπτει τον θρήνο και διατάζει να την πάρουν. Η Αντιγόνη λέει τον τελευταίο της λόγο. Πηγαίνει στον τάφο-νυφικό θάλαμο, ελπίζοντας να τη δεχτούν με αγάπη ο πατέρας, η μητέρα και ο αδερφός της. Ύστερα λέει ότι για σύζυγο ή για παιδί δεν θα το έκανε ποτέ σε πείσμα της πόλης· άλλον άντρα και άλλο παιδί θα μπορούσε να βρει, αλλά αδερφό, αφού οι γονείς της είναι στον Άδη, δεν θα αποκτούσε ποτέ πια (904–920). Τα λόγια αυτά προβλημάτισαν πολύ τους μελετητές· μερικοί τα θεώρησαν ξένα προς το ήθος της ηρωίδας, αλλά ήδη ο Αριστοτέλης τα ήξερε. Δείχνουν πόσο προσωπικό και αναντικατάστατο είναι για αυτήν το χρέος στον Πολυνείκη.
Τέλος η Αντιγόνη ρωτά ποιον νόμο των θεών παρέβη, και γιατί να στρέφεται πια σε αυτούς, αφού για την ευσέβειά της κατηγορείται ως ασεβής. Αν το θέλουν οι θεοί, θα το καταλάβει παθαίνοντας· αν όμως φταίνε οι άλλοι, ας μην πάθουν περισσότερα από όσα της κάνουν άδικα. Φεύγει με την τελευταία της φωνή:
Λεύσσετε, Θήβης οἱ κοιρανίδαι,
τὴν βασιλειδᾶν μούνην λοιπήν,
οἷα πρὸς οἵων ἀνδρῶν πάσχω,
τὴν εὐσεβίαν σεβίσασα. (940–943)
«Κοιτάξτε, άρχοντες της Θήβας, την τελευταία που έμεινε από τη βασιλική γενιά, τι παθαίνω και από ποιους, επειδή σεβάστηκα την ευσέβεια.»
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
«Ὁρᾷς παρὰ ῥείθροισι χειμάρροις ὅσα δένδρων ὑπείκει … ὑπτίοις κάτω στρέψας τὸ λοιπὸν σέλμασιν ναυτίλλεται» (712–717): Ποιες εικόνες χρησιμοποιεί ο Αίμων, τι θέλει να δείξει με αυτές, και με ποιους στίχους του Κρέοντα συνομιλούν;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Οι εικόνες. Δύο εικόνες από τη φύση και τη ζωή, γνωστές σε όλους. Πρώτη: στις όχθες ενός χειμάρρου τα δέντρα που λυγίζουν κρατούν τα κλαδιά τους, ενώ όσα αντιστέκονται ξεριζώνονται (αὐτόπρεμν᾽ ἀπόλλυται). Δεύτερη: ο ναύτης που κρατά τεντωμένο το σκοινί του πανιού και δεν το χαλαρώνει αναποδογυρίζει το καράβι.
Τι δείχνουν. Η δύναμη χωρίς ευλυγισία οδηγεί στην καταστροφή· σώζεται όποιος ξέρει να υποχωρεί. Ο Αίμων ζητά από τον πατέρα του μέτρο (τὸ μὴ τείνειν ἄγαν) και αλλαγή γνώμης (εἶκε θυμῷ καὶ μετάστασιν δίδου). Οι εικόνες κάνουν τη συμβουλή πιο πειστική, γιατί δεν κατηγορούν τον Κρέοντα ευθέως.
Η συνομιλία με τον Κρέοντα. Στους στ. 473–479 ο Κρέων έλεγε για την Αντιγόνη ότι το πιο σκληρό σίδερο σπάει πιο εύκολα και ότι το άλογο το δαμάζει ένα μικρό χαλινάρι. Ο Αίμων γυρίζει την ίδια λογική εναντίον του: ο άκαμπτος είναι τώρα ο Κρέων, και αυτός κινδυνεύει να «ξεριζωθεί».
Παράδειγμα 2
Να γράψεις τι είδους τύποι είναι τα «ἀμυντέ᾽ ἐστί» και «ἡσσητέα» (677–678), να τα μετατρέψεις σε περίφραση με το «δεῖ», και να εξηγήσεις τι δείχνουν για τη σκέψη του Κρέοντα.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Οι τύποι. Είναι ρηματικά επίθετα σε -τέος, -τέα, -τέον, του ἀμύνω και του ἡσσῶμαι, σε απρόσωπη σύνταξη (ουδέτερο, εδώ πληθυντικού: ἀμυντέα, ἡσσητέα). Δηλώνουν αναγκαιότητα: «πρέπει να υπερασπιστεί κανείς», «πρέπει να νικηθεί κανείς».
Η περίφραση. Οὕτως ἀμυντέα ἐστὶ τοῖς κοσμουμένοις = οὕτως δεῖ ἀμύνειν τοῖς κοσμουμένοις· οὔτοι γυναικὸς ἡσσητέα = οὔτοι δεῖ γυναικὸς ἡσσᾶσθαι.
Τι δείχνουν. Ο Κρέων κλείνει τον λόγο του με δύο «πρέπει». Για αυτόν η τάξη είναι υποχρέωση χωρίς εξαίρεση, και η υποχώρηση μπροστά σε μια γυναίκα θα ήταν ταπείνωση. Η αναγκαιότητα που εκφράζουν τα ρηματικά επίθετα ταιριάζει σε έναν άνθρωπο που δεν αφήνει περιθώριο για άλλη γνώμη.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ποια τιμωρία ορίζει τελικά ο Κρέων για την Αντιγόνη στο τέλος του τρίτου επεισοδίου;
Τα κατάφερες;
- Να μεταφράζεις τους στίχους 631–725 από το πρωτότυπο, με τη βοήθεια της μετάφρασης.
- Να συγκρίνεις την πολιτική σκέψη του Κρέοντα με τα επιχειρήματα και τις εικόνες του Αίμονα.
- Να παρουσιάζεις από τη μετάφραση το δεύτερο και το τρίτο στάσιμο, τη ρήξη πατέρα και γιου και τον κομμό της Αντιγόνης (582–630, 726–943).
- Να αναγνωρίζεις ρηματικά επίθετα, μετοχές και χρήσεις της ευκτικής στο κείμενο.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.