Μετάβαση στο περιεχόμενο

Αντιγόνη 944–1353: ο Τειρεσίας και η καταστροφή

Ο μάντης, η μεταμέλεια που αργεί, και το τέλος (1064–1090 από το πρωτότυπο).

45 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Σοφοκλέους Αντιγόνη - Θουκυδίδη Περικλέους Επιτάφιος Β΄ Λυκείου, 9 ενότητες

Θα μάθεις να

  1. Να μεταφράζεις τους στίχους 1064–1090 από το πρωτότυπο, με τη βοήθεια της μετάφρασης.
  2. Να εξηγείς την προφητεία του Τειρεσία: ποιο είναι το αμάρτημα του Κρέοντα και γιατί η τιμωρία του αντιστοιχεί σε αυτό.
  3. Να παρουσιάζεις από τη μετάφραση τη συνάντηση με τον Τειρεσία, τη μεταστροφή του Κρέοντα και την καταστροφή της εξόδου (944–1063, 1091–1353).
  4. Να αναγνωρίζεις περιφραστικούς χρόνους, τύπους του ἀφίημι και του γιγνώσκω, και τις τελικές και αιτιολογικές προτάσεις του κειμένου.

Πού βρισκόμαστε

Η Αντιγόνη οδηγήθηκε στη σπηλιά όπου θα κλειστεί ζωντανή. Ο Αίμων έχει φύγει οργισμένος. Ο Κρέων φαίνεται να έχει νικήσει.

Το τέταρτο στάσιμο (944–987), συνοπτικά από μετάφραση

Ο χορός παρηγορεί την Αντιγόνη με τρία παραδείγματα από τον μύθο, πρόσωπα που κι αυτά κλείστηκαν ζωντανά: η Δανάη, που ο πατέρας της την έκλεισε σε χάλκινο θάλαμο· ο Λυκούργος, ο βασιλιάς που πείραξε τον Διόνυσο και κλείστηκε σε πέτρινη φυλακή· και οι γιοι του Φινέα, που η μητριά τους τύφλωσε. Η δύναμη της Μοίρας, λέει ο χορός, είναι φοβερή· δεν την ξεφεύγει κανείς, ούτε με πλούτο ούτε με πόλεμο ούτε με πύργους ούτε με καράβια.

Το πέμπτο επεισόδιο ως τον στ. 1063, συνοπτικά από μετάφραση

Μπαίνει ο τυφλός μάντης Τειρεσίας, οδηγημένος από ένα παιδί. Ο Κρέων τον υποδέχεται με σεβασμό: ποτέ ως τώρα δεν παράκουσε τις συμβουλές του. «Τώρα όμως», λέει ο μάντης, «στέκεσαι στην κόψη του ξυραφιού.»

Αφηγείται ό,τι είδε και άκουσε: τα πουλιά, στον τόπο όπου παρατηρεί τα σημάδια, ούρλιαζαν με άγριες, ακατάληπτες φωνές και σπάραζαν το ένα το άλλο· στη θυσία η φωτιά δεν άναβε, και το λίπος έλιωνε πάνω στη στάχτη. Η αιτία είναι η απόφαση του Κρέοντα: οι βωμοί της πόλης έχουν μολυνθεί από τα πουλιά και τα σκυλιά που φέρνουν εκεί κομμάτια από το σώμα του Πολυνείκη, και οι θεοί δεν δέχονται πια ούτε προσευχές ούτε θυσίες. Και του δίνει μια συμβουλή γεμάτη κατανόηση:

Ἀνθρώποισι γὰρ
τοῖς πᾶσι κοινόν ἐστι τοὐξαμαρτάνειν· …
αὐθαδία τοι σκαιότητ᾽ ὀφλισκάνει. (1023–1028)

«Σε όλους τους ανθρώπους είναι κοινό το λάθος· όποιος όμως, αφού πέσει στο κακό, το διορθώνει και δεν μένει ακίνητος, δεν είναι πια ούτε άμυαλος ούτε δυστυχισμένος. Το πείσμα φέρνει την κατηγορία της ανοησίας.» Υποχώρησε στον νεκρό, του λέει, μη χτυπάς έναν σκοτωμένο· τι παλικαριά είναι να ξανασκοτώνεις τον νεκρό;

Ο Κρέων απαντά όπως απάντησε στον φύλακα: όλοι, και ο μάντης, τον έχουν πάρει στόχο για να κερδίσουν. Ούτε κι αν οι αετοί του Δία έπαιρναν τις σάρκες του νεκρού στον θρόνο του θεού, δεν θα επέτρεπε την ταφή. Η λογομαχία ανεβαίνει: «όλη η γενιά των μάντεων αγαπά το χρήμα», λέει ο Κρέων (1055)· «και η γενιά των τυράννων αγαπά το αισχρό κέρδος», απαντά ο Τειρεσίας (1056). Ο Κρέων τον προκαλεί να μιλήσει, αρκεί να μη μιλά για κέρδος. Και ο μάντης μιλά.

Το κείμενο: 1064–1090

Η προφητεία του Τειρεσία διδάσκεται από το πρωτότυπο.

ΤΕΙΡΕΣΙΑΣ Ἀλλ᾽ εὖ γέ τοι κάτισθι μὴ πολλοὺς ἔτι
τρόχους ἁμιλλητῆρας ἡλίου τελῶν, (1065)
ἐν οἷσι τῶν σῶν αὐτὸς ἐκ σπλάγχνων ἕνα
νέκυν νεκρῶν ἀμοιβὸν ἀντιδοὺς ἔσῃ,
ἀνθ᾽ ὧν ἔχεις μὲν τῶν ἄνω βαλὼν κάτω,
ψυχήν τ᾽ ἀτίμως ἐν τάφῳ κατῴκισας,
ἔχεις δὲ τῶν κάτωθεν ἐνθάδ᾽ αὖ θεῶν (1070)
ἄμοιρον, ἀκτέριστον, ἀνόσιον νέκυν.
Ὧν οὔτε σοὶ μέτεστιν οὔτε τοῖς ἄνω
θεοῖσιν, ἀλλ᾽ ἐκ σοῦ βιάζονται τάδε.
Τούτων σε λωβητῆρες ὑστεροφθόροι
λοχῶσιν Ἅιδου καὶ θεῶν Ἐρινύες, (1075)
ἐν τοῖσιν αὐτοῖς τοῖσδε ληφθῆναι κακοῖς.
Καὶ ταῦτ᾽ ἄθρησον εἰ κατηργυρωμένος
λέγω· φανεῖ γάρ οὐ μακροῦ χρόνου τριβὴ,
ἀνδρῶν γυναικῶν σοῖς δόμοις κωκύματα.
Ἔχθρᾳ δὲ πᾶσαι συνταράσσονται πόλεις, (1080)
ὅσων σπαράγματ᾽ ἢ κύνες καθήγνισαν
ἢ θῆρες, ἤ τις πτηνὸς οἰωνός, φέρων
ἀνόσιον ὀσμὴν ἑστιοῦχον ἐς πόλιν.
Τοιαῦτά σου, λυπεῖς γάρ, ὥστε τοξότης
ἀφῆκα θυμῷ καρδίας τοξεύματα (1085)
βέβαια, τῶν σὺ θάλπος οὐχ ὑπεκδραμῇ.
Ὦ παῖ, σὺ δ᾽ ἡμᾶς ἄπαγε πρὸς δόμους, ἵνα
τὸν θυμὸν οὗτος ἐς νεωτέρους ἀφῇ,
καὶ γνῷ τρέφειν τὴν γλῶσσαν ἡσυχαιτέραν
τὸν νοῦν τ᾽ ἀμείνω τῶν φρενῶν ἢ νῦν φέρει. (1090)

Σοφοκλέους Ἀντιγόνη, στ. 1064–1090

Η μετάφραση

Δική μας, κοντά στο πρωτότυπο.

Στ.ΚείμενοΜετάφραση
1064–1067ΤΕ. Ἀλλ᾽ εὖ γέ τοι κάτισθι μὴ πολλοὺς ἔτι τρόχους ἁμιλλητῆρας ἡλίου τελῶν, ἐν οἷσι τῶν σῶν αὐτὸς ἐκ σπλάγχνων ἕνα νέκυν νεκρῶν ἀμοιβὸν ἀντιδοὺς ἔσῃ,Μάθε το λοιπόν καλά: δεν θα συμπληρώσεις πολλούς ακόμα από τους γρήγορους κύκλους του ήλιου, μέσα στους οποίους θα έχεις δώσει εσύ ο ίδιος, από τα σπλάχνα σου, έναν νεκρό αντάλλαγμα για τους νεκρούς,
1068–1071ἀνθ᾽ ὧν ἔχεις μὲν τῶν ἄνω βαλὼν κάτω, ψυχήν τ᾽ ἀτίμως ἐν τάφῳ κατῴκισας, ἔχεις δὲ τῶν κάτωθεν ἐνθάδ᾽ αὖ θεῶν ἄμοιρον, ἀκτέριστον, ἀνόσιον νέκυν.επειδή έχεις ρίξει κάτω έναν από τους ζωντανούς, και βάλει ατιμωτικά μια ζωντανή ψυχή να κατοικεί σε τάφο, και κρατάς πάλι εδώ πάνω έναν νεκρό που ανήκει στους θεούς του κάτω κόσμου, χωρίς το μερίδιό του, χωρίς νεκρικές τιμές, ανόσια.
1072–1073Ὧν οὔτε σοὶ μέτεστιν οὔτε τοῖς ἄνω θεοῖσιν, ἀλλ᾽ ἐκ σοῦ βιάζονται τάδε.Πάνω σε αυτά ούτε εσύ έχεις κανένα δικαίωμα ούτε οι θεοί του επάνω κόσμου· αντίθετα, με αυτά τους κάνεις βία.
1074–1076Τούτων σε λωβητῆρες ὑστεροφθόροι λοχῶσιν Ἅιδου καὶ θεῶν Ἐρινύες, ἐν τοῖσιν αὐτοῖς τοῖσδε ληφθῆναι κακοῖς.Γι' αυτά σε παραμονεύουν οι Ερινύες του Άδη και των θεών, που αφανίζουν και τιμωρούν στο τέλος, για να πιαστείς κι εσύ μέσα στα ίδια αυτά κακά.
1077–1079Καὶ ταῦτ᾽ ἄθρησον εἰ κατηργυρωμένος λέγω· φανεῖ γάρ οὐ μακροῦ χρόνου τριβὴ, ἀνδρῶν γυναικῶν σοῖς δόμοις κωκύματα.Και σκέψου αν τα λέω αυτά επειδή με πλήρωσαν· γιατί σε λίγο ο χρόνος θα το δείξει: θρήνοι αντρών και γυναικών στο σπίτι σου.
1080–1083Ἔχθρᾳ δὲ πᾶσαι συνταράσσονται πόλεις, ὅσων σπαράγματ᾽ ἢ κύνες καθήγνισαν ἢ θῆρες, ἤ τις πτηνὸς οἰωνός, φέρων ἀνόσιον ὀσμὴν ἑστιοῦχον ἐς πόλιν.Και όλες οι πόλεις ξεσηκώνονται από έχθρα εναντίον σου, όσων τα κομματιασμένα σώματα τα «κήδεψαν» σκυλιά ή θηρία ή κάποιο φτερωτό όρνιο, που κουβάλησε ανόσια μυρωδιά ως την πόλη με τις εστίες της.
1084–1086Τοιαῦτά σου, λυπεῖς γάρ, ὥστε τοξότης ἀφῆκα θυμῷ καρδίας τοξεύματα βέβαια, τῶν σὺ θάλπος οὐχ ὑπεκδραμῇ.Τέτοια βέλη, αφού με πικραίνεις, σου έριξα σαν τοξότης, με θυμό, βέλη σίγουρα για την καρδιά σου, που την καυτή τους πληγή δεν θα την ξεφύγεις.
1087–1090Ὦ παῖ, σὺ δ᾽ ἡμᾶς ἄπαγε πρὸς δόμους, ἵνα τὸν θυμὸν οὗτος ἐς νεωτέρους ἀφῇ, καὶ γνῷ τρέφειν τὴν γλῶσσαν ἡσυχαιτέραν τὸν νοῦν τ᾽ ἀμείνω τῶν φρενῶν ἢ νῦν φέρει.Παιδί μου, οδήγησέ με εσύ πίσω στο σπίτι, για να ξεσπάσει αυτός τον θυμό του σε νεότερους, και να μάθει να έχει τη γλώσσα του πιο ήσυχη και τον νου του καλύτερο από αυτόν που έχει τώρα.

Λεξιλόγιο

ΛέξηΣημασία στο κείμενο
κάτοιδα (προστ. κάτισθι)ξέρω καλά
τρόχος, ὁδρόμος, κύκλος (του ήλιου), μέρα
ἁμιλλητήρ, -ῆροςπου τρέχει σαν σε αγώνα, γρήγορος
σπλάγχνα, τάτα σπλάχνα· τα παιδιά
ἀμοιβός, -όνπου δίνεται σε αντάλλαγμα
ἀντιδίδωμιδίνω σε αντάλλαγμα
κατοικίζωβάζω κάποιον να κατοικήσει, εγκαθιστώ
ἄμοιρος, -ονχωρίς μερίδιο (εδώ: χωρίς τη μοίρα που ανήκει στους νεκρούς)
ἀκτέριστος, -ονχωρίς νεκρικές τιμές και κτερίσματα
μέτεστί μοί τινοςέχω μερίδιο, δικαίωμα σε κάτι
λωβητήρ, -ῆρος, ὁαυτός που αφανίζει, καταστροφέας
ὑστερόφθορος, -ονπου καταστρέφει ύστερα, στο τέλος
λοχάω, -ῶστήνω ενέδρα, παραμονεύω
Ἐρινύες, αἱοι θεότητες της εκδίκησης, που τιμωρούν τα εγκλήματα
ἀθρέω, -ῶκοιτάζω προσεκτικά, εξετάζω
καταργυρόομαι, -οῦμαιδωροδοκούμαι με ασήμι
τριβή, ἡτο πέρασμα (του χρόνου)
κώκυμα, τόθρήνος, κραυγή πένθους
σπάραγμα, τόκομμάτι από σώμα που σπαράχτηκε
καθαγνίζωκάνω τις νεκρικές τελετές (εδώ ειρωνικά: «κηδεύω» τρώγοντας)
ἑστιοῦχος, -ονπου έχει εστίες, βωμούς
τόξευμα, τόβέλος
θάλπος, τόζέστη, κάψα· εδώ: η καυτή πληγή
ὑπεκτρέχω, μέλλ. ὑπεκδραμοῦμαιξεφεύγω τρέχοντας

Λεξιλογικά: ετυμολογικά συγγενείς λέξεις

Λέξη του κειμένουΣυγγενείς λέξεις της νέας ελληνικής
ἡλίου (ἥλιος)ηλιακός, ηλιοθεραπεία, ήλιος, ηλιοβασίλεμα
σπλάγχνων (σπλάγχνα)σπλαχνικός, εύσπλαχνος, ευσπλαχνία
ἀμοιβόν (ἀμείβω)αμοιβή, αμοιβαίος, αμείβω
ἀκτέριστον (κτέρεα)κτερίσματα, κτερίζω
κωκύματα (κωκύω)κωκυτός (ο ποταμός του κάτω κόσμου)
τοξότης (τόξον)τόξο, τοξοβολία, τοξικός
ἡσυχαιτέραν (ἥσυχος)ησυχία, ήσυχος, ανήσυχος, ησυχαστήριο

Η γλώσσα του κειμένου

Τύποι

  • κάτισθι (1064): προστακτική του κάτοιδα (σύνθετο του οἶδα).
  • ἀντιδοὺς ἔσῃ (1067): μετοχή αορίστου + μέλλοντας του εἰμί: περιφραστικός τετελεσμένος μέλλοντας («θα έχεις δώσει»).
  • ἔχεις … βαλών (1068): μετοχή αορίστου + ἔχω: περιφραστικός παρακείμενος («έχεις ρίξει»), όπως στον πρόλογο.
  • κατῴκισας (1069): αόριστος του κατοικίζω. ἄθρησον (1077): προστακτική αορίστου του ἀθρῶ.
  • κατηργυρωμένος (1077): μετοχή παρακειμένου του καταργυρόομαι.
  • φανεῖ (1078): μέλλοντας του φαίνω (υγρόληκτο, φαν- → φανῶ).
  • ληφθῆναι (1076): απαρέμφατο παθητικού αορίστου του λαμβάνω.
  • ἀφῆκα (1085): αόριστος του ἀφίημι. ἀφῇ (1088): υποτακτική αορίστου του ίδιου ρήματος.
  • ὑπεκδραμῇ (1086): β΄ ενικό μέλλοντα του ὑπεκτρέχω (ὑπεκδραμοῦμαι).
  • γνῷ (1089): υποτακτική β΄ αορίστου του γιγνώσκω. ἀμείνω (1090): = ἀμείνονα, αιτιατική του συγκριτικού ἀμείνων. ἡσυχαιτέραν: συγκριτικός του ἥσυχος.
  • θεοῖσιν (1073), τοῖσιν (1076): ποιητικές δοτικές.

Σύνταξη

  • κάτισθι μὴ … τελῶν (1064–1065): κατηγορηματική μετοχή μετά από ρήμα γνώσης (κάτισθι): «να ξέρεις ότι δεν θα συμπληρώσεις».
  • ἐν οἷσι … ἔσῃ (1066–1067): αναφορική πρόταση, προσδιορίζει το τρόχους.
  • ἀνθ᾽ ὧν … ἔχεις … κατῴκισας, ἔχεις δὲ … (1068–1071): ἀνθ᾽ ὧν = ἀντὶ τούτων ὅτι: δευτερεύουσα αιτιολογική.
  • ἐν τοῖσιν αὐτοῖς … ληφθῆναι κακοῖς (1076): τελικό απαρέμφατο.
  • ἄθρησον εἰ κατηργυρωμένος λέγω (1077–1078): πλάγια ερωτηματική ολικής άγνοιας, αντικείμενο του ἄθρησον.
  • ὅσων σπαράγματ᾽ … καθήγνισαν (1081): αναφορική, προσδιορίζει το πόλεις.
  • ὥστε τοξότης (1084): εδώ το ὥστε σημαίνει «σαν» (ὡς), εισάγει παρομοίωση.
  • ἵνα … ἀφῇ, καὶ γνῷ (1087–1089): τελική με υποτακτική.

Ανάλυσε τους στίχους 1087–1088

Η πρόταση με το ἵνα δηλώνει τον σκοπό· η κύρια πρόταση έχει ρήμα σε προστακτική.

Βρες την κλητική, το ρήμα της κύριας πρότασης και το αντικείμενό του· ύστερα τι δηλώνει η πρόταση με το ἵνα.

,δ᾽,

Πάτα ένα κομμάτι της περιόδου

0 / 6 σωστά

Ερμηνεία

Η προφητεία

Ο Τειρεσίας λέει τώρα όσα κρατούσε. Η προφητεία έχει τρία μέρη:

Τι λέειΣτίχοι
η τιμωρία: σε λίγες μέρες ο Κρέων θα δώσει νεκρό ένα από τα παιδιά του, αντάλλαγμα για τους νεκρούς1064–1067
η αιτία: έστειλε κάτω μια ζωντανή και κρατά επάνω έναν νεκρό· ανέτρεψε τη θεϊκή τάξη1068–1076
οι συνέπειες: θρήνοι στο σπίτι του, έχθρα από τις πόλεις των Αργείων νεκρών1077–1083

Η κατηγορία είναι διατυπωμένη με μια διπλή αντίθεση: τῶν ἄνω βαλὼν κάτω και τῶν κάτωθεν ἐνθάδ᾽ … νέκυν. Ο Κρέων μπέρδεψε τους δύο κόσμους: έβαλε στον τάφο μια ζωντανή και άφησε στο φως έναν νεκρό. Τα τρία επίθετα ἄμοιρον, ἀκτέριστον, ἀνόσιον (ασύνδετο, και τα τρία στερητικά με α-) δείχνουν όσα στέρησε από τον Πολυνείκη. Και η ποινή είναι ανάλογη: νέκυν νεκρῶν ἀμοιβόν, νεκρός για νεκρούς. Είναι ο νόμος του «δράσαντι παθεῖν»: ο άνθρωπος παθαίνει ό,τι έκανε.

Ο μάντης λέει καθαρά ότι στη θεϊκή τάξη ο Κρέων δεν έχει δικαίωμα (ὧν οὔτε σοὶ μέτεστιν): οι νεκροί ανήκουν στους θεούς του κάτω κόσμου. Είναι η ίδια ιδέα που είχε υπερασπιστεί η Αντιγόνη στους στ. 450–457. Τώρα δεν τη λέει μια νέα κοπέλα που ο Κρέων θεωρεί αναιδή, αλλά ο μάντης των θεών.

Η απάντηση στην κατηγορία του χρήματος

Ο Κρέων είχε πει ότι ο μάντης μιλά για κέρδος. Ο Τειρεσίας απαντά με ειρωνεία: ἄθρησον εἰ κατηργυρωμένος λέγω (1077). Δεν χρειάζεται να αποδείξει τίποτα· ο χρόνος θα το δείξει, και σύντομα. Όπως με τους φύλακες (293–314), έτσι και με τον μάντη, ο Κρέων βλέπει πίσω από τους άλλους το χρήμα. Η καχυποψία του τον κάνει τυφλό, ενώ ο τυφλός μάντης βλέπει.

Η εικόνα του τοξότη

Ο Τειρεσίας λέει ότι τα λόγια του είναι βέλη που έριξε στην καρδιά του Κρέοντα, βέβαια, σίγουρα στον στόχο. Και ότι τα έριξε με θυμό, επειδή ο Κρέων τον πίκρανε. Ο μάντης δεν είναι ένας ψυχρός αγγελιοφόρος· είναι προσβεβλημένος. Φεύγει με περιφρόνηση: ας ξεσπάσει ο Κρέων τον θυμό του σε νεότερους, και ας μάθει να έχει πιο ήσυχη γλώσσα και καλύτερο μυαλό (1087–1090).

Από μετάφραση: η μεταστροφή και η καταστροφή (1091–1353)

Ο Κρέων υποχωρεί (1091–1114)

Ο κορυφαίος λέει ότι ο μάντης δεν είπε ποτέ ψέματα στην πόλη. Ο Κρέων ταράζεται. Είναι φοβερό να υποχωρήσει, αλλά πιο φοβερό να πέσει σε καταστροφή επειδή αντιστάθηκε:

Οἴμοι· μόλις μέν, καρδίας δ᾽ ἐξίσταμαι
τὸ δρᾶν· ἀνάγκῃ δ᾽ οὐχὶ δυσμαχητέον. (1105–1106)

«Αλίμονο· με δυσκολία, αλλά αφήνω την απόφαση της καρδιάς μου· με την ανάγκη δεν πολεμάς.» Ο χορός τον συμβουλεύει: πρώτα να βγάλει την κόρη από τη σπηλιά και ύστερα να θάψει τον νεκρό. Ο Κρέων τρέχει με τους υπηρέτες του, φοβούμενος ότι είναι καλύτερο να τηρεί κανείς ως το τέλος της ζωής του τους καθιερωμένους νόμους. Η φράση του είναι ομολογία: η Αντιγόνη είχε δίκιο.

Το πέμπτο στάσιμο (1115–1153)

Ο χορός, γεμάτος ελπίδα, τραγουδά ένα χαρούμενο υπόρχημα στον Διόνυσο, τον θεό της Θήβας: ας έρθει με γρήγορα βήματα να καθαρίσει την άρρωστη πόλη. Η χαρά πριν από την καταστροφή είναι γνωστή τεχνική του Σοφοκλή: όσο πιο ψηλά ανεβαίνει η ελπίδα, τόσο πιο βαριά πέφτει η συμφορά.

Η έξοδος (1155–1353)

Ένας άγγελος φέρνει την είδηση: ο Αίμων σκοτώθηκε με το ίδιο του το χέρι. Ο Κρέων, λέει, ήταν κάποτε ζηλευτός· τώρα όλα χάθηκαν. Ακούει η Ευρυδίκη, η γυναίκα του Κρέοντα, και ζητά να μάθει. Ο άγγελος αφηγείται: πήγαν πρώτα στον νεκρό, έπλυναν ό,τι είχε μείνει από τον Πολυνείκη, το έκαψαν και του έστησαν τύμβο. Ύστερα πήγαν στη σπηλιά. Από μέσα ακουγόταν η φωνή του Αίμονα. Βρήκαν την Αντιγόνη κρεμασμένη με το λινό της πέπλο, και τον Αίμονα να την αγκαλιάζει. Ο Αίμων έφτυσε τον πατέρα του, όρμησε με το ξίφος, αστόχησε, και ύστερα το κάρφωσε στον εαυτό του. Πεθαίνοντας κράτησε την Αντιγόνη στην αγκαλιά του: ο γάμος τους έγινε στον Άδη. Η Ευρυδίκη μπαίνει στο παλάτι χωρίς να πει λέξη.

Ο Κρέων γυρίζει κρατώντας το σώμα του γιου του και θρηνεί: το λάθος είναι δικό του, κανενός άλλου. Ένας δεύτερος αγγελιοφόρος, ο εξάγγελος, φέρνει την τελευταία συμφορά: η Ευρυδίκη αυτοκτόνησε μπροστά στον βωμό, καταριόμενη τον Κρέοντα ως φονιά των παιδιών της (είχε χάσει και τον άλλο της γιο, τον Μεγαρέα). Ο Κρέων, συντριμμένος, ζητά να τον πάρουν από εκεί, έναν άνθρωπο που δεν είναι πια τίποτα. Ο χορός κλείνει το έργο:

Πολλῷ τὸ φρονεῖν εὐδαιμονίας
πρῶτον ὑπάρχει· χρὴ δὲ τά γ᾽ εἰς θεοὺς
μηδὲν ἀσεπτεῖν· μεγάλοι δὲ λόγοι
μεγάλας πληγὰς τῶν ὑπεραύχων
ἀποτείσαντες
γήρᾳ τὸ φρονεῖν ἐδίδαξαν. (1348–1353)

«Η φρόνηση είναι με μεγάλη διαφορά το πρώτο αγαθό της ευτυχίας· και στα θεία δεν πρέπει κανείς να ασεβεί. Τα μεγάλα λόγια των αλαζόνων, αφού πληρωθούν με μεγάλα χτυπήματα, τους διδάσκουν στα γεράματα τη φρόνηση.»

Ο τραγικός ήρωας του τέλους είναι ο Κρέων: η ύβρις του (η αλαζονεία, η περιφρόνηση των θεών του κάτω κόσμου, η κωφότητα σε κάθε συμβουλή) φέρνει την άτη και τη νέμεση. Όπως λέει το τελευταίο χορικό, έμαθε, αλλά πολύ αργά: το πάθει μάθος.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

«ἀνθ᾽ ὧν ἔχεις μὲν τῶν ἄνω βαλὼν κάτω … ἄμοιρον, ἀκτέριστον, ἀνόσιον νέκυν» (1068–1071): Ποιο είναι το αμάρτημα του Κρέοντα κατά τον Τειρεσία, και πώς το αποδίδει το ύφος των στίχων;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

«Ὦ παῖ, σὺ δ᾽ ἡμᾶς ἄπαγε πρὸς δόμους, ἵνα τὸν θυμὸν οὗτος ἐς νεωτέρους ἀφῇ, καὶ γνῷ τρέφειν τὴν γλῶσσαν ἡσυχαιτέραν» (1087–1089): Να αναγνωρίσεις τους τύπους «ἄπαγε», «ἀφῇ», «γνῷ» και να χαρακτηρίσεις την πρόταση που εισάγει το «ἵνα».

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποια σημάδια είδε ο Τειρεσίας, σύμφωνα με όσα λέει στον Κρέοντα;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Ποια τρία πρόσωπα πεθαίνουν στην έξοδο της τραγωδίας;

Τα κατάφερες;

  • Να μεταφράζεις τους στίχους 1064–1090 από το πρωτότυπο, με τη βοήθεια της μετάφρασης.
  • Να εξηγείς την προφητεία του Τειρεσία: ποιο είναι το αμάρτημα του Κρέοντα και γιατί η τιμωρία του αντιστοιχεί σε αυτό.
  • Να παρουσιάζεις από τη μετάφραση τη συνάντηση με τον Τειρεσία, τη μεταστροφή του Κρέοντα και την καταστροφή της εξόδου (944–1063, 1091–1353).
  • Να αναγνωρίζεις περιφραστικούς χρόνους, τύπους του ἀφίημι και του γιγνώσκω, και τις τελικές και αιτιολογικές προτάσεις του κειμένου.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;