Έργο, ενέργεια και ισχύς
Πότε μια δύναμη παράγει έργο και πότε απλώς κουράζεσαι.
26 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Α΄ Λυκείου, §2.1
Θα μάθεις να
- Να υπολογίζεις έργο δύναμης, με ή χωρίς γωνία, και να ξέρεις πότε είναι μηδέν.
- Να χρησιμοποιείς το θεώρημα έργου–ενέργειας ως συντόμευση.
- Να εφαρμόζεις τη διατήρηση της μηχανικής ενέργειας.
- Να ξεχωρίζεις ισχύ από ενέργεια και να διαβάζεις έναν λογαριασμό ρεύματος.
Έργο: δύναμη επί μετατόπιση, με μια προϋπόθεση
όπου είναι η γωνία ανάμεσα στη δύναμη και στη μετατόπιση.
Αν η δύναμη είναι στην ίδια κατεύθυνση με την κίνηση, και . Αν είναι αντίθετη, και το έργο βγαίνει αρνητικό.
Δύο μορφές ενέργειας
Κινητική ενέργεια — λόγω κίνησης:
Δυναμική βαρυτική — λόγω θέσης:
Πρόσεξε το στην πρώτη. Διπλάσια ταχύτητα σημαίνει τετραπλάσια κινητική ενέργεια — και αυτός είναι ο πραγματικός λόγος που η ταχύτητα είναι επικίνδυνη στην οδήγηση.
Το θεώρημα έργου – ενέργειας
Το συνολικό έργο όλων των δυνάμεων ισούται με τη μεταβολή της κινητικής ενέργειας.
Αυτό είναι συντόμευση, όχι νέα φυσική: τα ίδια προβλήματα λύνονται και με νόμους του Νεύτωνα συν κινηματική. Αλλά όταν δεν σε ενδιαφέρει ο χρόνος, το θεώρημα σε γλιτώνει από δύο βήματα.
Διατήρηση μηχανικής ενέργειας
Όταν δρουν μόνο βαρύτητα και άλλες συντηρητικές δυνάμεις — δηλαδή χωρίς τριβή:
Ισχύς
Η ισχύς είναι ρυθμός: πόση ενέργεια ανά δευτερόλεπτο. Δύο μηχανές μπορούν να κάνουν την ίδια δουλειά, και η ισχυρότερη απλώς την τελειώνει νωρίτερα.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Σύρεις κιβώτιο με δύναμη υπό γωνία .
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
, άρα:
Γιατί όχι ; Μόνο η οριζόντια συνιστώσα της δύναμης () είναι στην κατεύθυνση της κίνησης.
Η κατακόρυφη συνιστώσα () τραβάει το κιβώτιο προς τα πάνω και δεν παράγει έργο — αλλά μειώνει την κάθετη δύναμη, άρα και την τριβή. Γι' αυτό σέρνεις πιο εύκολα όταν τραβάς λοξά.
Παράδειγμα 2
Αυτοκίνητο επιταχύνει από σε . Συνολικό έργο;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Θεώρημα έργου–ενέργειας:
Προσοχή στη μη γραμμικότητα. Για να πάει από σε χρειάζεται μόνο .
Η ίδια αύξηση κοστίζει οκτώ φορές περισσότερο σε υψηλές ταχύτητες, επειδή η ενέργεια πάει με το τετράγωνο.
Παράδειγμα 3
Σώμα αφήνεται από . Ταχύτητα λίγο πριν το έδαφος;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Χωρίς τριβή, η μηχανική ενέργεια διατηρείται:
Αρχικά: ακίνητο () σε ύψος . Τελικά: στο έδαφος ().
Η μάζα απλοποιείται:
Το ίδιο αποτέλεσμα με κινηματική: ✓
Δύο εντελώς διαφορετικοί δρόμοι, ίδια απάντηση. Και ο ενεργειακός δρόμος εξηγεί γιατί η μάζα δεν έπαιζε ρόλο: εμφανίζεται και στις δύο πλευρές.
Παράδειγμα 4
Ανελκυστήρας ανεβάζει κατά σε . Ισχύς;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Έργο ενάντια στη βαρύτητα:
Σε κιλοβατώρες: αν κάνει αυτή τη διαδρομή φορές την ημέρα, ο συνολικός χρόνος λειτουργίας είναι .
Ενέργεια: την ημέρα.
Πρόσεξε τι έγινε: η ισχύς () είναι ιδιότητα του μηχανήματος, η ενέργεια () εξαρτάται από το πόσο το χρησιμοποιείς.
Αυτή είναι ακριβώς η διάκριση που πληρώνεις στον λογαριασμό.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Σπρώχνεις κιβώτιο με οριζόντια δύναμη N και το μετακινείς m στην κατεύθυνσή της. Πόσο έργο παράγεις;
Τα κατάφερες;
- Να υπολογίζεις έργο δύναμης, με ή χωρίς γωνία, και να ξέρεις πότε είναι μηδέν.
- Να χρησιμοποιείς το θεώρημα έργου–ενέργειας ως συντόμευση.
- Να εφαρμόζεις τη διατήρηση της μηχανικής ενέργειας.
- Να ξεχωρίζεις ισχύ από ενέργεια και να διαβάζεις έναν λογαριασμό ρεύματος.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.