Μετάβαση στο περιεχόμενο

Τριβή

Η δύναμη που όλοι αγνοούν στα σχήματα και κανείς στην πράξη.

24 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Α΄ Λυκείου, §1.3

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις στατική από τριβή ολίσθησης και να ξέρεις γιατί η πρώτη μεταβάλλεται.
  2. Να υπολογίζεις τριβή από τον συντελεστή και την κάθετη δύναμη.
  3. Να εξηγείς γιατί η τριβή δεν εξαρτάται από την επιφάνεια επαφής.
  4. Να λύνεις πρόβλημα σε οριζόντιο και σε κεκλιμένο επίπεδο.

Δύο τριβές, όχι μία

Σπρώχνεις ένα βαρύ έπιπλο και δεν κουνιέται. Σπρώχνεις λίγο πιο δυνατά, πάλι τίποτα. Λίγο ακόμα — και ξαφνικά γλιστράει, και μάλιστα πιο εύκολα απ' όσο περίμενες.

Αυτή η εμπειρία περιγράφει δύο διαφορετικές τριβές.

Στατική τριβή (TsT_s): όσο το σώμα είναι ακίνητο. Δεν έχει σταθερή τιμή — παίρνει ό,τι χρειάζεται για να ακυρώσει τη δύναμη που ασκείς, μέχρι ένα όριο:

Ts≤μsNT_s \leq \mu_s N

Τριβή ολίσθησης (TkT_k): μόλις το σώμα κινηθεί. Αυτή έχει σταθερή τιμή:

Tk=μkNT_k = \mu_k N

Και σχεδόν πάντα μk<μs\mu_k < \mu_s — γι' αυτό το έπιπλο «ξεκολλάει» απότομα.

Πώς απαντά η τριβή στη δύναμη

Ο οριζόντιος άξονας είναι η δύναμη που ασκείς, ο κατακόρυφος η τριβή. Σύρε το όριο και δες: μέχρι εκεί η τριβή ακολουθεί πιστά τη δύναμή σου. Μετά πέφτει και μένει σταθερή.

Ζωντανή ενημέρωση
όριο στατικής
10 N
τριβή ολίσθησης
8 N
  • στατική: ισούται με τη δύναμη
  • ολίσθησης: σταθερή

Τι επηρεάζει την τριβή — και τι όχι

Η τριβή εξαρτάται από:

  • τον συντελεστή μ\mu, δηλαδή τα δύο υλικά που τρίβονται,
  • την κάθετη δύναμη NN, δηλαδή πόσο πιέζονται μεταξύ τους.

Δεν εξαρτάται από:

  • το εμβαδόν της επιφάνειας επαφής,
  • την ταχύτητα (σε καλή προσέγγιση).

Πειραματίσου με το κατώφλι

Πότε ξεκινάει το σώμα

Αύξησε τη δύναμη F σιγά-σιγά. Παρακολούθησε την τριβή: ακολουθεί τη δύναμή σου ακριβώς, μέχρι το όριο μₛ·N, με μₛ = 0,6. Μόλις το σώμα ξεκινήσει, η τριβή πέφτει στο μₖ·N — ο δρομέας μₖ αλλάζει μόνο αυτήν. Δοκίμασε και να αυξήσεις τη μάζα με σταθερό F.

Ζωντανή ενημέρωση
W
20 N
N
20 N
T
0 N
Συνισταμένη
0 N
Επιτάχυνση
0 m/s²
Κατάσταση
ακίνητο

Πρόσεξε ότι αυξάνοντας τη μάζα αυξάνεται και η τριβή, χωρίς να αγγίξεις το μ\mu: η κάθετη δύναμη μεγάλωσε.

Μεταλλικό ρουλεμάν από κοντά: δύο ομόκεντρα δαχτυλίδια και ανάμεσά τους μια σειρά από γυαλιστερά ατσάλινα σφαιρίδια.
Ένα ρουλεμάν, περίπου της δεκαετίας του 1950. Ο άξονας μπαίνει στο εσωτερικό δαχτυλίδι, και όταν γυρίζει, τα σφαιρίδια κυλούν ανάμεσα στα δύο δαχτυλίδια αντί να γλιστράει μέταλλο πάνω σε μέταλλο. Η κύλιση συναντά πολύ μικρότερη αντίσταση από την ολίσθηση· γι' αυτό ένα ρουλεμάν χάνει τόσο λίγη ενέργεια σε θερμότητα.Φωτογραφία: R. Henrik Nilsson · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Σώμα 10 kg10\ \text{kg} σε οριζόντιο δάπεδο με μs=0,4\mu_s = 0{,}4. Το σπρώχνεις με 30 N30\ \text{N}.

Σώμα σε οριζόντιο δάπεδο που το σπρώχνει οριζόντια δύναμη 30 N.F = 30 N

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Ίδιο σώμα, τώρα με F=60 NF = 60\ \text{N} και μk=0,3\mu_k = 0{,}3. Επιτάχυνση;

Σώμα σε οριζόντιο δάπεδο που το σπρώχνει οριζόντια δύναμη 60 N, με την τριβή T αντίθετα, το βάρος W και την κάθετη δύναμη N.F = 60 NTWN

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Κιβώτιο ολισθαίνει με 12 m/s12\ \text{m/s} και σταματά μετά από 18 m18\ \text{m}. Βρες το μk\mu_k.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Σώμα σε κεκλιμένο επίπεδο 30°30°. Ποιο μs\mu_s το κρατάει ακίνητο;

Κιβώτιο ακίνητο πάνω σε κεκλιμένο επίπεδο γωνίας 30°.30°

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Σώμα με μέγιστη στατική τριβή 25 N25\ \text{N} σπρώχνεται με 15 N15\ \text{N} και μένει ακίνητο. Πόση είναι η τριβή;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Σώμα 88 kg σε οριζόντιο δάπεδο με μk=0,25\mu_k = 0{,}25 και g=10g = 10. Πόση είναι η τριβή ολίσθησης;

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις στατική από τριβή ολίσθησης και να ξέρεις γιατί η πρώτη μεταβάλλεται.
  • Να υπολογίζεις τριβή από τον συντελεστή και την κάθετη δύναμη.
  • Να εξηγείς γιατί η τριβή δεν εξαρτάται από την επιφάνεια επαφής.
  • Να λύνεις πρόβλημα σε οριζόντιο και σε κεκλιμένο επίπεδο.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;