Μετάβαση στο περιεχόμενο

Οι νόμοι του Νεύτωνα

Τι κάνει μια δύναμη — και τι δεν κάνει ποτέ.

28 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Α΄ Λυκείου, §1.2

Θα μάθεις να

  1. Να διατυπώνεις και τους τρεις νόμους και να ξέρεις τι λέει ο καθένας.
  2. Να σχεδιάζεις διάγραμμα ελεύθερου σώματος πριν γράψεις εξίσωση.
  3. Να υπολογίζεις συνισταμένη δύναμη και επιτάχυνση.
  4. Να ξεχωρίζεις τις δυνάμεις δράσης–αντίδρασης από δυνάμεις που ισορροπούν.

Ο πρώτος νόμος: η αδράνεια

Κάθε σώμα διατηρεί την κατάσταση κίνησής του — ηρεμία ή ευθύγραμμη ομαλή κίνηση — εκτός αν ασκηθεί σε αυτό συνισταμένη δύναμη.

Αυτό αντιβαίνει στην καθημερινή εμπειρία, και γι' αυτό χρειάστηκε δύο χιλιάδες χρόνια για να διατυπωθεί. Σπρώχνεις ένα βιβλίο, το αφήνεις, σταματάει — άρα «χρειάζεται δύναμη για να κινείται κάτι», σωστά;

Λάθος. Σταματάει επειδή υπάρχει τριβή. Σε πάγο σταματάει πολύ αργότερα. Στο διάστημα δεν σταματάει ποτέ.

Δύο ανοιχτές σελίδες παλιού τυπωμένου βιβλίου στα λατινικά. Αριστερά ο τίτλος AXIOMATA SIVE LEGES MOTUS και από κάτω οι ενότητες Lex. I και Lex. II· δεξιά η Lex. III.
Οι σελίδες των Principia του Νεύτωνα, που κυκλοφόρησαν το 1687, όπου διατυπώνονται στα λατινικά οι τρεις νόμοι της κίνησης: Lex I, Lex II, Lex III. Ο πρώτος λέει ότι κάθε σώμα μένει ακίνητο ή κινείται ευθύγραμμα και ομαλά, εκτός αν δυνάμεις που του ασκούνται το αναγκάσουν να αλλάξει την κατάστασή του. Είναι ο νόμος της αδράνειας.Φωτογραφία: Isaac Newton (Library of Congress) · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Ο δεύτερος νόμος: πόσο αλλάζει

∑F⃗=mα⃗\sum \vec{F} = m\vec{\alpha}

Η συνισταμένη δύναμη ισούται με μάζα επί επιτάχυνση. Τρία πράγματα που λέει αυτή η μία γραμμή:

  • Η επιτάχυνση είναι ανάλογη της συνισταμένης δύναμης.
  • Είναι αντιστρόφως ανάλογη της μάζας: ίδια δύναμη σε διπλάσια μάζα δίνει μισή επιτάχυνση.
  • Έχει την ίδια κατεύθυνση με τη συνισταμένη δύναμη — όχι με την ταχύτητα.

Το τελευταίο είναι το πιο παρεξηγημένο. Ένα αυτοκίνητο που φρενάρει κινείται μπροστά αλλά επιταχύνεται προς τα πίσω.

Ο τρίτος νόμος: δράση και αντίδραση

Αν το σώμα Α ασκεί δύναμη στο Β, τότε το Β ασκεί στο Α ίση και αντίθετη δύναμη.

Σώμα ακίνητο πάνω σε οριζόντια επιφάνεια με δύο ίσες και αντίθετες δυνάμεις: το βάρος W προς τα κάτω και την κάθετη δύναμη N προς τα πάνω.WN

Διάγραμμα ελεύθερου σώματος

Πριν γράψεις οποιαδήποτε εξίσωση, ζωγράφισε. Το διάγραμμα ελεύθερου σώματος δείχνει μόνο τις δυνάμεις που ασκούνται στο σώμα που μελετάς.

Πειραματίσου: αλλάζοντας τη δύναμη, τη μάζα και την τριβή, δες πότε το σώμα ξεκινά και πόσο επιταχύνεται.

Σώμα σε οριζόντιο επίπεδο

Σύρε τη δύναμη F. Μέχρι ένα σημείο το σώμα δεν κουνιέται καθόλου — η τριβή μεγαλώνει και την ακυρώνει. Μόλις το ξεπεράσεις, αρχίζει η επιτάχυνση.

Ζωντανή ενημέρωση
W
20 N
N
20 N
T
0 N
Συνισταμένη
0 N
Επιτάχυνση
0 m/s²
Κατάσταση
ακίνητο

Πρόσεξε δύο πράγματα:

  1. Ενώ το σώμα είναι ακίνητο, η συνισταμένη είναι μηδέν όσο κι αν αυξήσεις τη δύναμη — μέχρι το όριο. Αυτό είναι ο πρώτος νόμος.
  2. Μόλις ξεκινήσει, η αύξηση της μάζας μειώνει την επιτάχυνση χωρίς να αλλάξει η δύναμη. Αυτό είναι ο δεύτερος.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Σε σώμα 4 kg4\ \text{kg} ασκούνται 20 N20\ \text{N} δεξιά και 8 N8\ \text{N} αριστερά.

Σώμα με δύο οριζόντιες δυνάμεις, 20 N προς τα δεξιά και 8 N προς τα αριστερά.F1 = 20 NF2 = 8 N

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Σώμα 2 kg2\ \text{kg} κρέμεται ακίνητο από σχοινί. Πόση είναι η τάση;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Ασανσέρ κατεβαίνει επιβραδύνοντας με 2 m/s22\ \text{m/s}^2. Τι δείχνει η ζυγαριά για άτομο 60 kg60\ \text{kg};

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Γιατί δεν ακυρώνονται οι δυνάμεις δράσης–αντίδρασης όταν σπρώχνεις ένα κουτί;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Αυτοκίνητο κινείται σε ευθεία με σταθερή ταχύτητα 80 km/h80\ \text{km/h}. Πόση είναι η συνισταμένη δύναμη πάνω του;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Σε σώμα μάζας 22 kg ασκείται συνισταμένη δύναμη 1010 N. Πόση είναι η επιτάχυνσή του;

Τα κατάφερες;

  • Να διατυπώνεις και τους τρεις νόμους και να ξέρεις τι λέει ο καθένας.
  • Να σχεδιάζεις διάγραμμα ελεύθερου σώματος πριν γράψεις εξίσωση.
  • Να υπολογίζεις συνισταμένη δύναμη και επιτάχυνση.
  • Να ξεχωρίζεις τις δυνάμεις δράσης–αντίδρασης από δυνάμεις που ισορροπούν.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;