Ευθύγραμμη ομαλά μεταβαλλόμενη κίνηση
Η επιτάχυνση, οι τρεις εξισώσεις και η ελεύθερη πτώση.
28 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Α΄ Λυκείου, §1.1
Θα μάθεις να
- Να ορίζεις την επιτάχυνση και να ξέρεις πότε σημαίνει επιβράδυνση.
- Να χρησιμοποιείς τις τρεις εξισώσεις και να διαλέγεις τη σωστή.
- Να διαβάζεις διαγράμματα x−t και v−t επιταχυνόμενης κίνησης.
- Να λύνεις πρόβλημα ελεύθερης πτώσης και κατακόρυφης βολής.
Επιτάχυνση δεν σημαίνει «πάει γρήγορα»
Η επιτάχυνση είναι ο ρυθμός με τον οποίο αλλάζει η ταχύτητα:
Ένα αυτοκίνητο στα με σταθερή ταχύτητα έχει επιτάχυνση μηδέν. Ένα ποδήλατο που ξεκινάει έχει επιτάχυνση. Η επιτάχυνση μιλάει για την αλλαγή, όχι για το μέγεθος της ταχύτητας.
Οι τρεις εξισώσεις
Για σταθερή επιτάχυνση:
Δεν τις χρησιμοποιείς στην τύχη. Κάθε μία λείπει ένα μέγεθος, και διαλέγεις εκείνη που δεν χρειάζεται αυτό που δεν ξέρεις:
| Εξίσωση | Λείπει |
|---|---|
| η μετατόπιση | |
| η τελική ταχύτητα | |
| ο χρόνος |
Η τρίτη είναι η πιο υποτιμημένη: όταν η άσκηση δεν αναφέρει καθόλου χρόνο, σχεδόν πάντα αυτή είναι η απάντηση.
Στο διάγραμμα η επιταχυνόμενη κίνηση δίνει παραβολή, όχι ευθεία — γιατί η εξίσωση έχει . Και η κλίση της παραβολής σε κάθε σημείο είναι η ταχύτητα εκείνη τη στιγμή.
Ελεύθερη πτώση
Είναι ομαλά επιταχυνόμενη κίνηση με προς τα κάτω. Δεν χρειάζονται νέοι τύποι — οι ίδιοι τρεις, με .
Το κρίσιμο: η μάζα δεν παίζει ρόλο. Ένα μολύβι και μια πέτρα, χωρίς αντίσταση αέρα, φτάνουν μαζί. Αυτό δεν είναι διαίσθηση, είναι πείραμα: ο Γαλιλαίος το έδειξε πριν από τον Νεύτωνα, με μπάλες που κυλούσαν σε κεκλιμένα επίπεδα.

Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Αυτοκίνητο από την ηρεμία με . Ταχύτητα και απόσταση στα ;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Δεδομένα: (ηρεμία), , .
Ταχύτητα — πρώτη εξίσωση:
Απόσταση — δεύτερη εξίσωση, με και :
Έλεγχος με την τρίτη εξίσωση:
✓
Τρεις εξισώσεις που συμφωνούν μεταξύ τους — καλό σημάδι.
Παράδειγμα 2
Αυτοκίνητο στα φρενάρει με . Πόσο διάστημα μέχρι να σταματήσει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο χρόνος δεν αναφέρεται ούτε ζητείται → τρίτη εξίσωση.
«Σταματάει» σημαίνει :
Γιατί αυτό αφορά την οδήγηση. Η απόσταση φρεναρίσματος εξαρτάται από το τετράγωνο της ταχύτητας.
Με (διπλάσια) θα χρειαζόταν — τετραπλάσια απόσταση, όχι διπλάσια.
Παράδειγμα 3
Πέτρα πέφτει από ύψος . Χρόνος και ταχύτητα πρόσκρουσης;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ορίζω θετική φορά προς τα κάτω, ώστε τα πάντα να είναι θετικά και να αποφύγω λάθη προσήμου.
, , .
Χρόνος — δεύτερη εξίσωση:
(Η αρνητική ρίζα απορρίπτεται: ο χρόνος μετά την αφή δεν είναι αρνητικός.)
Ταχύτητα πρόσκρουσης:
Δηλαδή από ύψος μιας δεκαόροφης πολυκατοικίας. Η ελεύθερη πτώση φτάνει σε επικίνδυνες ταχύτητες πολύ πιο γρήγορα απ' ό,τι νομίζει κανείς.
Παράδειγμα 4
Μπάλα ρίχνεται κατακόρυφα προς τα πάνω με .
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Θετική φορά προς τα πάνω. Τότε και (η βαρύτητα δείχνει κάτω).
Χρόνος ανόδου. Στο ανώτατο σημείο :
Μέγιστο ύψος. Τρίτη εξίσωση:
Συνολικός χρόνος πτήσης. Η κάθοδος από τα με παίρνει:
Ίδιος με την άνοδο. Συνολικά .
Η συμμετρία δεν είναι σύμπτωση. Χωρίς αντίσταση αέρα, η κίνηση προς τα πάνω και προς τα κάτω είναι κατοπτρικές: ίδιος χρόνος, και η μπάλα επιστρέφει με ταχύτητα — ίδιο μέτρο, αντίθετη φορά.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Μοτοσικλέτα ξεκινά από την ηρεμία με m/s. Ποια ταχύτητα έχει στα s;
Τα κατάφερες;
- Να ορίζεις την επιτάχυνση και να ξέρεις πότε σημαίνει επιβράδυνση.
- Να χρησιμοποιείς τις τρεις εξισώσεις και να διαλέγεις τη σωστή.
- Να διαβάζεις διαγράμματα x−t και v−t επιταχυνόμενης κίνησης.
- Να λύνεις πρόβλημα ελεύθερης πτώσης και κατακόρυφης βολής.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.