Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ευθύγραμμη ομαλά μεταβαλλόμενη κίνηση

Η επιτάχυνση, οι τρεις εξισώσεις και η ελεύθερη πτώση.

28 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Α΄ Λυκείου, §1.1

Θα μάθεις να

  1. Να ορίζεις την επιτάχυνση και να ξέρεις πότε σημαίνει επιβράδυνση.
  2. Να χρησιμοποιείς τις τρεις εξισώσεις και να διαλέγεις τη σωστή.
  3. Να διαβάζεις διαγράμματα x−t και v−t επιταχυνόμενης κίνησης.
  4. Να λύνεις πρόβλημα ελεύθερης πτώσης και κατακόρυφης βολής.

Επιτάχυνση δεν σημαίνει «πάει γρήγορα»

Η επιτάχυνση είναι ο ρυθμός με τον οποίο αλλάζει η ταχύτητα:

α=ΔvΔt[ms2]\alpha = \frac{\Delta v}{\Delta t} \qquad \left[\frac{\text{m}}{\text{s}^2}\right]

Ένα αυτοκίνητο στα 200 km/h200\ \text{km/h} με σταθερή ταχύτητα έχει επιτάχυνση μηδέν. Ένα ποδήλατο που ξεκινάει έχει επιτάχυνση. Η επιτάχυνση μιλάει για την αλλαγή, όχι για το μέγεθος της ταχύτητας.

Οι τρεις εξισώσεις

Για σταθερή επιτάχυνση:

v=v0+αtv = v_0 + \alpha t
x=x0+v0t+12αt2x = x_0 + v_0 t + \frac{1}{2}\alpha t^2
v2=v02+2αΔxv^2 = v_0^2 + 2\alpha \Delta x

Δεν τις χρησιμοποιείς στην τύχη. Κάθε μία λείπει ένα μέγεθος, και διαλέγεις εκείνη που δεν χρειάζεται αυτό που δεν ξέρεις:

ΕξίσωσηΛείπει
v=v0+αtv = v_0 + \alpha tη μετατόπιση Δx\Delta x
x=x0+v0t+12αt2x = x_0 + v_0 t + \frac{1}{2}\alpha t^2η τελική ταχύτητα vv
v2=v02+2αΔxv^2 = v_0^2 + 2\alpha\Delta xο χρόνος tt

Η τρίτη είναι η πιο υποτιμημένη: όταν η άσκηση δεν αναφέρει καθόλου χρόνο, σχεδόν πάντα αυτή είναι η απάντηση.

Τα δύο διαγράμματα μαζί

Σύρε την αρχική ταχύτητα και την επιτάχυνση. Η ευθεία είναι η ταχύτητα, η καμπύλη η θέση. Πρόσεξε: εκεί που η ταχύτητα μηδενίζεται, η θέση έχει ακρότατο.

Ζωντανή ενημέρωση
v στα 3 s
2 m/s
x στα 3 s
15 m
  • x (m)
  • v (m/s)

Στο διάγραμμα x−tx - t η επιταχυνόμενη κίνηση δίνει παραβολή, όχι ευθεία — γιατί η εξίσωση έχει t2t^2. Και η κλίση της παραβολής σε κάθε σημείο είναι η ταχύτητα εκείνη τη στιγμή.

Ελεύθερη πτώση

Είναι ομαλά επιταχυνόμενη κίνηση με α=g≈10 m/s2\alpha = g \approx 10\ \text{m/s}^2 προς τα κάτω. Δεν χρειάζονται νέοι τύποι — οι ίδιοι τρεις, με α=g\alpha = g.

Το κρίσιμο: η μάζα δεν παίζει ρόλο. Ένα μολύβι και μια πέτρα, χωρίς αντίσταση αέρα, φτάνουν μαζί. Αυτό δεν είναι διαίσθηση, είναι πείραμα: ο Γαλιλαίος το έδειξε πριν από τον Νεύτωνα, με μπάλες που κυλούσαν σε κεκλιμένα επίπεδα.

Μακρύ ξύλινο κεκλιμένο επίπεδο με στρογγυλά ανοίγματα στο πλάι, σε αίθουσα μουσείου. Στον τοίχο πίσω του, μεγάλο σχέδιο με το πρόσωπο του Γαλιλαίου και κείμενα.
Κεκλιμένο επίπεδο στο Μουσείο Γαλιλαίου της Φλωρεντίας. Δεν το έφτιαξε ο ίδιος ο Γαλιλαίος· κατασκευάστηκε αργότερα, για να επαναλαμβάνεται το πείραμά του. Μια μπάλα που κυλά κατά μήκος της πάνω ακμής επιταχύνεται πολύ λιγότερο απ' ό,τι σε ελεύθερη πτώση, κι έτσι οι χρόνοι γίνονται αρκετά μεγάλοι για να μετρηθούν.Φωτογραφία: Zde · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Αυτοκίνητο από την ηρεμία με α=3 m/s2\alpha = 3\ \text{m/s}^2. Ταχύτητα και απόσταση στα 5 s5\ \text{s};

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Αυτοκίνητο στα 20 m/s20\ \text{m/s} φρενάρει με α=−4 m/s2\alpha = -4\ \text{m/s}^2. Πόσο διάστημα μέχρι να σταματήσει;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Πέτρα πέφτει από ύψος 45 m45\ \text{m}. Χρόνος και ταχύτητα πρόσκρουσης;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Μπάλα ρίχνεται κατακόρυφα προς τα πάνω με 20 m/s20\ \text{m/s}.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Σώμα έχει v=−8 m/sv = -8\ \text{m/s} και α=−3 m/s2\alpha = -3\ \text{m/s}^2. Τι κάνει;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Μοτοσικλέτα ξεκινά από την ηρεμία με α=4\alpha = 4 m/s2^2. Ποια ταχύτητα έχει στα 66 s;

Τα κατάφερες;

  • Να ορίζεις την επιτάχυνση και να ξέρεις πότε σημαίνει επιβράδυνση.
  • Να χρησιμοποιείς τις τρεις εξισώσεις και να διαλέγεις τη σωστή.
  • Να διαβάζεις διαγράμματα x−t και v−t επιταχυνόμενης κίνησης.
  • Να λύνεις πρόβλημα ελεύθερης πτώσης και κατακόρυφης βολής.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;