Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ορμή και διατήρησή της

Γιατί οι συγκρούσεις λύνονται χωρίς να ξέρεις τις δυνάμεις.

26 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να ορίζεις την ορμή και να τη χειρίζεσαι ως διάνυσμα.
  2. Να συνδέεις ώθηση και μεταβολή ορμής, και να εξηγείς γιατί λειτουργεί ο αερόσακος.
  3. Να εφαρμόζεις τη διατήρηση της ορμής σε κρούσεις και εκρήξεις.
  4. Να ξεχωρίζεις ελαστική από πλαστική κρούση με βάση την κινητική ενέργεια.

Γιατί χρειαζόμαστε άλλο ένα μέγεθος

Δύο σώματα συγκρούονται. Οι δυνάμεις που ασκούν το ένα στο άλλο είναι τεράστιες, διαρκούν χιλιοστά του δευτερολέπτου και αλλάζουν συνέχεια. Δεν έχεις καμία ελπίδα να τις υπολογίσεις.

Και όμως, μπορείς να βρεις τι ταχύτητες θα έχουν μετά. Το εργαλείο είναι η ορμή.

p⃗=mv⃗[kg⋅m/s]\vec{p} = m\vec{v} \qquad [\text{kg} \cdot \text{m/s}]

Είναι διανυσματικό μέγεθος: έχει την κατεύθυνση της ταχύτητας, και σε μονοδιάστατα προβλήματα το πρόσημο μετράει.

Ώθηση: γιατί υπάρχει ο αερόσακος

Ο δεύτερος νόμος γράφεται και έτσι:

F⃗Δt=Δp⃗\vec{F} \Delta t = \Delta \vec{p}

Το αριστερό μέλος λέγεται ώθηση. Διάβασέ το ανάποδα: για δεδομένη μεταβολή ορμής, όσο μεγαλύτερο είναι το Δt\Delta t, τόσο μικρότερη η δύναμη.

Ομοίωμα ανθρώπου με χρωματιστό κεφάλι και μωβ στολή, συνδεδεμένο με καλώδια, κάθεται μέσα σε αυτοκίνητο. Δίπλα στο κεφάλι του κρέμεται φουσκωμένος λευκός αερόσακος στο παράθυρο.
Ομοίωμα δοκιμών μέσα σε αυτοκίνητο, μετά από εργαστηριακή δοκιμή πλευρικής σύγκρουσης. Οι αερόσακοι έχουν ήδη φουσκώσει. Τα καλώδια οδηγούν σε αισθητήρες μέσα στο ομοίωμα, που μετρούν πόση δύναμη δέχτηκε και για πόσο χρόνο: ακριβώς το F και το Δt της ώθησης.Φωτογραφία: National Highway Traffic Safety Administration · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Διατήρηση της ορμής

Σε μονωμένο σύστημα — χωρίς εξωτερικές δυνάμεις — η ολική ορμή διατηρείται.

p⃗1=p⃗2\vec{p}_1 = \vec{p}_2

Ο δείκτης 11 είναι πριν την αλληλεπίδραση και ο 22 μετά.

Ο λόγος είναι ο τρίτος νόμος: οι δυνάμεις που ανταλλάσσουν τα δύο σώματα είναι ίσες και αντίθετες, και δρουν τον ίδιο χρόνο. Άρα οι ωθήσεις είναι αντίθετες, άρα οι μεταβολές ορμής αλληλοαναιρούνται.

Δύο σώματα συγκρούονται

Άλλαξε μάζες, ταχύτητες και τύπο κρούσης. Πρόσεξε τη γραμμή της ορμής: μένει ίδια σε κάθε περίπτωση. Η κινητική ενέργεια όχι.

ΠρινΜετά
Ζωντανή ενημέρωση
Ορμή6 kg·m/s6 kg·m/s
Κινητική ενέργεια18 J18 J

✓ Η κινητική ενέργεια διατηρήθηκε

Ελαστική και πλαστική κρούση

ΟρμήΚινητική ενέργεια
Ελαστικήδιατηρείταιδιατηρείται
Πλαστικήδιατηρείταιδεν διατηρείται

Στην πλαστική (τελείως ανελαστική) κρούση τα σώματα κινούνται μαζί μετά, με κοινή ταχύτητα. Μέρος της κινητικής ενέργειας γίνεται θερμότητα, ήχος και παραμόρφωση.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Μπάλα 0,2 kg0{,}2\ \text{kg} κινείται με 15 m/s15\ \text{m/s} και επιστρέφει με 10 m/s10\ \text{m/s}.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Βαγόνι 3000 kg3000\ \text{kg} στα 4 m/s4\ \text{m/s} κουμπώνει σε ακίνητο 2000 kg2000\ \text{kg}.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Κανόνι 800 kg800\ \text{kg} εκτοξεύει οβίδα 10 kg10\ \text{kg} με 400 m/s400\ \text{m/s}.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Γιατί ο αερόσακος μειώνει τον τραυματισμό;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Σώμα 2 kg2\ \text{kg} κινείται με 3 m/s3\ \text{m/s} δεξιά, άλλο 1 kg1\ \text{kg} με 4 m/s4\ \text{m/s} αριστερά. Πόση είναι η ολική ορμή;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Σώμα 33 kg κινείται με 22 m/s δεξιά και άλλο 22 kg με 55 m/s αριστερά. Πόση είναι η ολική ορμή;

Τα κατάφερες;

  • Να ορίζεις την ορμή και να τη χειρίζεσαι ως διάνυσμα.
  • Να συνδέεις ώθηση και μεταβολή ορμής, και να εξηγείς γιατί λειτουργεί ο αερόσακος.
  • Να εφαρμόζεις τη διατήρηση της ορμής σε κρούσεις και εκρήξεις.
  • Να ξεχωρίζεις ελαστική από πλαστική κρούση με βάση την κινητική ενέργεια.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;