Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η έννοια της συνάρτησης και η γραφική της παράσταση

Πεδίο ορισμού, καρτεσιανό επίπεδο, και εξισώσεις που λύνονται κοιτώντας ένα σχήμα.

30 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Άλγεβρα και Στοιχεία Πιθανοτήτων Α΄ Λυκείου, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να αναγνωρίζεις πότε μια αντιστοίχιση είναι συνάρτηση και να βρίσκεις τιμές της, και από τύπο με κλάδους.
  2. Να βρίσκεις το πεδίο ορισμού μιας συνάρτησης που δίνεται μόνο με τον τύπο της.
  3. Να βρίσκεις συμμετρικά σημεία και την απόσταση δύο σημείων στο καρτεσιανό επίπεδο.
  4. Να λύνεις εξισώσεις και ανισώσεις διαβάζοντας τη γραφική παράσταση μιας συνάρτησης.

Μία είσοδος, ακριβώς μία έξοδος

Ο τόκος που φέρνουν 50005000 ευρώ σε έναν χρόνο εξαρτάται από το επιτόκιο. Η απόσταση που κάνει ένας ποδηλάτης σε δύο ώρες εξαρτάται από τη μέση ταχύτητά του. Το εμβαδόν ενός κύκλου εξαρτάται από την ακτίνα του. Σε όλα, η τιμή του ενός μεγέθους καθορίζει την τιμή του άλλου.

Συνάρτηση από ένα σύνολο AA σε ένα σύνολο BB είναι μια διαδικασία (ένας κανόνας) με την οποία κάθε στοιχείο του AA αντιστοιχίζεται σε ένα ακριβώς στοιχείο του BB.

  • Το AA λέγεται πεδίο ορισμού της ff.
  • Αν το x∈Ax \in A αντιστοιχίζεται στο y∈By \in B, γράφεις y=f(x)y = f(x) και διαβάζεις «yy ίσον ff του xx». Το f(x)f(x) είναι η τιμή της ff στο xx.
  • Το xx λέγεται ανεξάρτητη μεταβλητή και το yy εξαρτημένη.
  • Όλες μαζί οι τιμές f(x)f(x) φτιάχνουν το σύνολο τιμών f(A)f(A), που είναι υποσύνολο του BB.

Συνάρτηση ή όχι;

Κάθε κανόνας δείχνει τα βέλη του. Ψάξε αν υπάρχει είσοδος από την οποία ξεκινούν δύο βέλη.

Διάλεξε κανόνα

Είναι συνάρτησηΚάθε μέρα έχει μία μέγιστη θερμοκρασία. Το ότι η 3η και η 7η έχουν την ίδια δεν πειράζει: δύο είσοδοι στην ίδια έξοδο επιτρέπονται.1 → 9° 2 → 11° 3 → 13° 4 → 12° 5 → 15° 6 → 11° 7 → 13°

Το πεδίο ορισμού όταν σου δίνουν μόνο τον τύπο

Συνήθως δεν σου δίνουν το AA και το BB, μόνο τον τύπο: «η συνάρτηση f(x)=1−4xf(x) = \sqrt{1 - 4x}». Τότε συμφωνούμε ότι:

  • πεδίο ορισμού είναι το ευρύτερο υποσύνολο του R\mathbb{R} στο οποίο ο τύπος έχει νόημα
  • το BB είναι ολόκληρο το R\mathbb{R}

Στην πράξη ψάχνεις δύο πράγματα: παρονομαστή που μηδενίζεται και υπόρριζο που γίνεται αρνητικό. Για την f(x)=1−4xf(x) = \sqrt{1 - 4x} πρέπει 1−4x≥01 - 4x \geq 0, δηλαδή x≤14x \leq \frac{1}{4}, άρα A=(−∞,14]A = \left(-\infty, \frac{1}{4}\right].

Τύπος με κλάδους

Μια συνάρτηση μπορεί να έχει διαφορετικό τύπο σε διαφορετικά κομμάτια του πεδίου ορισμού:

f(x)={x2+1,x<0x−1,x≥0f(x) = \begin{cases} x^2 + 1, & x < 0 \\ x - 1, & x \geq 0 \end{cases}

Για να βρεις το f(−1)f(-1) κοιτάς πρώτα σε ποιον κλάδο ανήκει το −1-1: είναι αρνητικό, άρα f(−1)=(−1)2+1=2f(-1) = (-1)^2 + 1 = 2. Το 00 ανήκει στον δεύτερο κλάδο, άρα f(0)=0−1=−1f(0) = 0 - 1 = -1.

Το xx είναι μια άδεια θέση

Οι f(x)=x2−4x+7f(x) = x^2 - 4x + 7 και g(t)=t2−4t+7g(t) = t^2 - 4t + 7 είναι η ίδια συνάρτηση. Το γράμμα δεν παίζει ρόλο· δηλώνει μόνο τη θέση όπου μπαίνει η είσοδος. Γι' αυτό το f(3x)f(3x) βγαίνει βάζοντας παντού 3x3x στη θέση του xx:

f(3x)=(3x)2−4⋅3x+7=9x2−12x+7f(3x) = (3x)^2 - 4 \cdot 3x + 7 = 9x^2 - 12x + 7

Το καρτεσιανό επίπεδο

Δύο κάθετοι άξονες με κοινή αρχή OO: ο οριζόντιος x′xx'x (άξονας των τετμημένων) και ο κατακόρυφος y′yy'y (άξονας των τεταγμένων). Κάθε σημείο MM αντιστοιχεί σε ένα διατεταγμένο ζεύγος (α,β)(\alpha, \beta)· το α\alpha είναι η τετμημένη και το β\beta η τεταγμένη του. Όταν οι δύο άξονες έχουν την ίδια μονάδα μήκους, το σύστημα λέγεται ορθοκανονικό, και αυτό εννοούμε στο εξής.

Οι άξονες χωρίζουν το επίπεδο σε τέσσερα τεταρτημόρια. Στο 1ο και οι δύο συντεταγμένες είναι θετικές, στο 2ο η τετμημένη αρνητική, στο 3ο και οι δύο αρνητικές, στο 4ο η τεταγμένη αρνητική. Τα σημεία πάνω στους άξονες δεν ανήκουν σε κανένα τεταρτημόριο.

Το συμμετρικό του A(α,β)A(\alpha, \beta) ως προςείναι τοΤι αλλάζει
τον άξονα x′xx'x(α,−β)(\alpha, -\beta)πρόσημο της τεταγμένης
τον άξονα y′yy'y(−α,β)(-\alpha, \beta)πρόσημο της τετμημένης
την αρχή OO(−α,−β)(-\alpha, -\beta)και τα δύο πρόσημα
τη διχοτόμο y=xy = x(β,α)(\beta, \alpha)οι συντεταγμένες αλλάζουν θέση

Απόσταση δύο σημείων

Για A(x1,y1)A(x_1, y_1) και B(x2,y2)B(x_2, y_2), το Πυθαγόρειο θεώρημα στο ορθογώνιο τρίγωνο με κάθετες πλευρές ∣x2−x1∣|x_2 - x_1| και ∣y2−y1∣|y_2 - y_1| δίνει:

(AB)=(x2−x1)2+(y2−y1)2(AB) = \sqrt{(x_2 - x_1)^2 + (y_2 - y_1)^2}

Ο τύπος ισχύει και όταν η ABAB είναι παράλληλη σε άξονα· τότε μία από τις δύο διαφορές είναι μηδέν.

Με αυτόν βγαίνει και η εξίσωση του κύκλου με κέντρο OO και ακτίνα ρ\rho: ένα σημείο M(x,y)M(x, y) είναι πάνω στον κύκλο ακριβώς όταν (OM)=ρ(OM) = \rho, δηλαδή

x2+y2=ρ2x^2 + y^2 = \rho^2

Για ρ=1\rho = 1 παίρνεις τον μοναδιαίο κύκλο x2+y2=1x^2 + y^2 = 1.

Η γραφική παράσταση

Γραφική παράσταση CfC_f της ff είναι το σύνολο των σημείων M(x,f(x))M(x, f(x)) με x∈Ax \in A. Η εξίσωση y=f(x)y = f(x) επαληθεύεται από τα σημεία της CfC_f και μόνο από αυτά.

Επειδή κάθε xx έχει μία μόνο τιμή, δεν υπάρχουν δύο σημεία της CfC_f με την ίδια τετμημένη: κάθε κατακόρυφη ευθεία τέμνει τη CfC_f το πολύ σε ένα σημείο. Γι' αυτό ένας κύκλος δεν είναι γραφική παράσταση συνάρτησης: η κατακόρυφη που περνάει από το κέντρο του τον τέμνει σε δύο σημεία.

Η γραφική παράσταση της −f-f είναι η συμμετρική της CfC_f ως προς τον άξονα x′xx'x, γιατί τα σημεία (x,−f(x))(x, -f(x)) είναι τα συμμετρικά των (x,f(x))(x, f(x)).

Η C_f της f(x) = x² − 2x, παραβολή προς τα πάνω, και η C_−f, η ίδια παραβολή αναποδογυρισμένη, συμμετρική της ως προς τον άξονα x'x.xy−2−11234−4−3−2−11234OCfC-f

Εξισώσεις και ανισώσεις από το σχήμα

Από τη γραφική παράσταση λύνεις χωρίς πράξεις:

ΖητάςΚοιτάς
τις λύσεις της f(x)=0f(x) = 0τις τετμημένες των σημείων όπου η CfC_f συναντά τον x′xx'x
τις λύσεις της f(x)=kf(x) = kτις τετμημένες των σημείων της CfC_f με τεταγμένη kk
τις λύσεις της f(x)=g(x)f(x) = g(x)τις τετμημένες των κοινών σημείων της CfC_f και της CgC_g
τις λύσεις της f(x)>0f(x) > 0τα xx όπου η CfC_f είναι πάνω από τον x′xx'x
τις λύσεις της f(x)>g(x)f(x) > g(x)τα xx όπου η CfC_f είναι πάνω από τη CgC_g

Πού είναι η καμπύλη πάνω από την ευθεία;

Η συνεχής καμπύλη είναι η f(x) = x² − 2x, η διακεκομμένη η οριζόντια ευθεία y = k. Τα σημεία τομής λύνουν την f(x) = k, και η σημειωμένη ζώνη στον άξονα δείχνει πού f(x) > k.

  • y = f(x)
  • y = k
  • f(x) − k

Δοκίμασε

Με k=3k = 3 οι τομές είναι στα x=−1x = -1 και x=3x = 3, και η καμπύλη είναι πάνω από την ευθεία έξω από αυτά: f(x)>3f(x) > 3 για x∈(−∞,−1)∪(3,+∞)x \in (-\infty, -1) \cup (3, +\infty). Με k=−1k = -1 υπάρχει ένα μόνο κοινό σημείο, το (1,−1)(1, -1)· με k=−2k = -2 κανένα, και η f(x)=−2f(x) = -2 δεν έχει λύση.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Βρες το πεδίο ορισμού της f(x)=1x−2+x−1f(x) = \frac{1}{x - 2} + \sqrt{x - 1}

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Η ff έχει τύπο x3x^3 για x<0x < 0 και x+3\sqrt{x + 3} για x≥0x \geq 0. Βρες τα f(−2)f(-2), f(0)f(0) και f(6)f(6)

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Δείξε ότι το τρίγωνο με κορυφές A(3,1)A(3, 1), B(3,5)B(3, 5), Γ(−1,1)\Gamma(-1, 1) είναι ορθογώνιο και ισοσκελές

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Για ποιο kk το σημείο M(2,6)M(2, 6) ανήκει στη γραφική παράσταση της f(x)=x2+kf(x) = x^2 + k;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 5

Λύσε γραφικά την x2−1>0x^2 - 1 > 0 και βρες πού η CfC_f, με f(x)=x2−1f(x) = x^2 - 1, τέμνει τους άξονες

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποια από τις παρακάτω αντιστοιχίσεις του A={1,2,3}A = \{1, 2, 3\} στο B={5,6,7}B = \{5, 6, 7\} δεν είναι συνάρτηση;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 7

Δίνεται η f(x)=x2−4x+7f(x) = x^2 - 4x + 7. Πόσο είναι το f(−2)f(-2);

Τα κατάφερες;

  • Να αναγνωρίζεις πότε μια αντιστοίχιση είναι συνάρτηση και να βρίσκεις τιμές της, και από τύπο με κλάδους.
  • Να βρίσκεις το πεδίο ορισμού μιας συνάρτησης που δίνεται μόνο με τον τύπο της.
  • Να βρίσκεις συμμετρικά σημεία και την απόσταση δύο σημείων στο καρτεσιανό επίπεδο.
  • Να λύνεις εξισώσεις και ανισώσεις διαβάζοντας τη γραφική παράσταση μιας συνάρτησης.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;