Ακολουθίες — αριθμητική και γεωμετρική πρόοδος
Δύο μοτίβα που περιγράφουν τόκους, πληθυσμούς και δάνεια.
26 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Άλγεβρα και Στοιχεία Πιθανοτήτων Α΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις αριθμητική από γεωμετρική πρόοδο κοιτώντας διαφορές και λόγους.
- Να βρίσκεις τον ν-οστό όρο χωρίς να γράψεις όλους τους προηγούμενους.
- Να υπολογίζεις άθροισμα ν πρώτων όρων και στις δύο προόδους.
- Να αναγνωρίζεις πρόοδο σε πρόβλημα τόκου, πληθυσμού ή απόσβεσης.
Δύο τρόποι να προχωρήσεις
Μια ακολουθία είναι μια αριθμημένη λίστα αριθμών: Ο δείκτης λέει τη θέση, όχι την τιμή.
Δύο ακολουθίες εμφανίζονται παντού, και διαφέρουν σε ένα μόνο πράγμα: τι κάνεις για να πας στον επόμενο όρο.
- Αριθμητική πρόοδος — προσθέτεις πάντα τον ίδιο αριθμό (τη διαφορά). με .
- Γεωμετρική πρόοδος — πολλαπλασιάζεις πάντα με τον ίδιο αριθμό (τον λόγο). με .
Ο ν-οστός όρος
Για να φτάσεις από τον στον κάνεις βήματα — όχι . Αυτό το «μείον ένα» είναι το πιο συχνό λάθος της ενότητας.
Αριθμητική πρόοδος:
Γεωμετρική πρόοδος:
Γιατί η γεωμετρική «ξεφεύγει»
Οι δύο προόδοι ξεκινούν από το ίδιο σημείο, αλλά δεν παίζουν το ίδιο παιχνίδι. Σύρε τις παραμέτρους και δες πόσο γρήγορα χάνεται η μία από την άλλη.
Η ευθεία ανεβαίνει σταθερά. Η καμπύλη ανεβαίνει όλο και πιο απότομα, γιατί κάθε βήμα της είναι ποσοστό του ήδη μεγαλύτερου προηγούμενου. Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα σε «βάζω € τον μήνα» και «ο λογαριασμός μου αποδίδει τον χρόνο».
Αθροίσματα
Αριθμητική πρόοδος:
Το κόλπο πίσω από αυτόν τον τύπο το βρήκε ο Γκάους ως παιδί: γράψε το άθροισμα μία φορά κανονικά και μία ανάποδα, και πρόσθεσέ τα κατά ζεύγη. Κάθε ζευγάρι δίνει το ίδιο, , και τα ζευγάρια είναι . Άρα το διπλάσιο του αθροίσματος είναι .
Γεωμετρική πρόοδος:
Ο περιορισμός δεν είναι διακοσμητικός: με όλοι οι όροι είναι ίσοι και το άθροισμα είναι απλώς .
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Στην πρόοδο βρες τον
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ελέγχω τι είδους πρόοδος είναι. Διαφορές: και . Σταθερή → αριθμητική με , .
Πρόσεξε το , όχι το : από τον πρώτο όρο στον εικοστό κάνεις δεκαεννέα βήματα.
Έλεγχος λογικής. Ο , ο — κάθε όρος είναι περίπου . Για περιμένω κάτι κοντά στο . Το ταιριάζει.
Παράδειγμα 2
Στην πρόοδο βρες τον και το
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Διαφορές: , . Δεν είναι σταθερές.
Πηλίκα: , . Σταθερά → γεωμετρική με , .
Παρατήρησε: το άθροισμα επτά όρων () είναι λίγο μεγαλύτερο από τον έβδομο όρο μόνο του (). Σε γεωμετρική πρόοδο με ο τελευταίος όρος κυριαρχεί στο άθροισμα.
Παράδειγμα 3
Αριθμητική με και . Βρες και .
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Γράφω και τους δύο όρους με τον τύπο:
Δύο εξισώσεις, δύο άγνωστοι. Αφαιρώ την πρώτη από τη δεύτερη — το φεύγει:
Αντικαθιστώ στην πρώτη: .
Επαλήθευση. ✓
Πιο γρήγορος δρόμος για την επόμενη φορά: από τον τρίτο στον όγδοο όρο υπάρχουν βήματα και η τιμή ανέβηκε κατά , άρα . Ίδιο αποτέλεσμα, χωρίς σύστημα.
Παράδειγμα 4
Καταθέτεις 1000 € με τόκο 5% τον χρόνο. Πόσα έχεις μετά από 10 χρόνια;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Κάθε χρόνο το ποσό πολλαπλασιάζεται με — όχι προστίθεται σταθερό ποσό, γιατί ο τόκος υπολογίζεται πάνω στο τρέχον υπόλοιπο.
Άρα είναι γεωμετρική πρόοδος με .
Προσοχή στην αρίθμηση: αν είναι το ποσό τη στιγμή της κατάθεσης (χρόνος ), τότε μετά από χρόνια είμαστε στον όρο .
€
Σύγκριση με απλό τόκο. Αν έπαιρνες του αρχικού ποσού κάθε χρόνο, δηλαδή €, θα είχες €: αριθμητική πρόοδος.
Η διαφορά των € είναι ακριβώς η απόσταση ανάμεσα στην ευθεία και την καμπύλη του διαγράμματος.
Παράδειγμα 5
Για ποιο οι είναι διαδοχικοί όροι αριθμητικής προόδου;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η συνθήκη είναι ότι ο μεσαίος είναι ο αριθμητικός μέσος των άλλων δύο:
Έλεγχος. Με οι όροι είναι .
Διαφορές: και . Σταθερή ✓
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Σε αριθμητική πρόοδο με και διαφορά , πόσο είναι ο ;
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις αριθμητική από γεωμετρική πρόοδο κοιτώντας διαφορές και λόγους.
- Να βρίσκεις τον ν-οστό όρο χωρίς να γράψεις όλους τους προηγούμενους.
- Να υπολογίζεις άθροισμα ν πρώτων όρων και στις δύο προόδους.
- Να αναγνωρίζεις πρόοδο σε πρόβλημα τόκου, πληθυσμού ή απόσβεσης.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.