Η περίληψη
Πώς βρίσκεις τα βασικά σημεία ενός κειμένου και τα λες με δικά σου λόγια, σε λιγότερες λέξεις.
45 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να βρίσκεις τη θέση και τη λογική πορεία ενός μη λογοτεχνικού κειμένου, με τη βοήθεια των πλαγιότιτλων.
- Να ξεχωρίζεις τα κύρια σημεία από τα παραδείγματα, τις λεπτομέρειες και τις επαναλήψεις.
- Να γράφεις περίληψη σε τρίτο πρόσωπο, με δικά σου λόγια, χωρίς σχόλια, μέσα στο όριο λέξεων.
- Να ξεχωρίζεις την περίληψη ολόκληρου κειμένου από τη συνοπτική απόδοση απόψεων για ένα συγκεκριμένο ερώτημα.
Λιγότερες λέξεις, ίδια σκέψη
Στο Γυμνάσιο έμαθες να γράφεις περίληψη με ρήματα λεκτικών πράξεων: ο συγγραφέας υποστηρίζει, αντικρούει, προτείνει. Στο Λύκειο η περίληψη γίνεται πιο απαιτητική με δύο τρόπους. Τα κείμενα είναι πιο σύνθετα, συχνά δοκιμιακά, με επιχειρήματα που δεν δηλώνονται ανοιχτά. Και το όριο λέξεων είναι αυστηρό: η εκφώνηση το ορίζει, και το τηρείς.
Περίληψη είναι η σύντομη απόδοση των βασικών σημείων ενός κειμένου, με τη λογική σειρά που έχουν σε αυτό, με δικά σου λόγια και χωρίς δικά σου σχόλια.
Ένα κείμενο για περίληψη
Το κείμενο είναι δικό μας, γραμμένο για την ενότητα, σαν δοκίμιο σε περιοδικό (περίπου 180 λέξεις).
Το δικαίωμα να βαριέσαι
(1) Θυμάμαι τα καλοκαίρια του δημοτικού σαν ατελείωτα απογεύματα χωρίς τίποτα να κάνω. Ξάπλωνα στο πλακόστρωτο της αυλής και μετρούσα τα μυρμήγκια. Σήμερα ένα παιδί σπάνια μένει ούτε πέντε λεπτά χωρίς οθόνη, δραστηριότητα ή πρόγραμμα. Η βαρεμάρα έχει γίνει κάτι που πρέπει να θεραπευτεί αμέσως.
(2) Κι όμως, η βαρεμάρα δεν είναι κενό. Είναι η στιγμή που το μυαλό, χωρίς ερεθίσματα απ' έξω, αρχίζει να παράγει δικά του. Πολλοί που ασχολούνται με τη δημιουργικότητα θεωρούν ότι οι ιδέες έρχονται συχνά όταν δεν κάνουμε τίποτα: στο ντους, στη βόλτα, στο λεωφορείο.
(3) Υπάρχει και ένα δεύτερο κέρδος. Όποιος μαθαίνει να αντέχει την πλήξη, μαθαίνει να αντέχει την αναμονή, να μένει με τις σκέψεις του, να μη χρειάζεται συνεχώς κάποιον ή κάτι να τον απασχολεί. Είναι μια μορφή αυτονομίας.
(4) Δεν προτείνω να καταργηθούν οι δραστηριότητες ούτε να πεταχτούν τα κινητά. Τα παιδιά χρειάζονται και ερεθίσματα. Προτείνω μόνο να μείνει στη μέρα τους λίγος άδειος χρόνος, και να μη βιαζόμαστε να τον γεμίσουμε. Ένα παιδί που βαριέται δεν είναι παιδί που κάτι του λείπει· ίσως είναι παιδί που ετοιμάζεται να βρει κάτι.
Η μέθοδος, βήμα βήμα
- Διάβασε όλο το κείμενο πριν γράψεις λέξη. Ρώτα: ποιο είναι το θέμα και ποια η θέση του συγγραφέα;
- Δώσε πλαγιότιτλο σε κάθε παράγραφο. Η σειρά των πλαγιότιτλων είναι ο σκελετός της περίληψης.
- Ξεχώρισε τι κρατάς. Κρατάς θέσεις, επιχειρήματα, συμπεράσματα. Αφήνεις παραδείγματα, προσωπικές αναμνήσεις, επαναλήψεις, εικόνες, εκτός αν ένα παράδειγμα είναι το ίδιο το επιχείρημα.
- Γράψε ένα ενιαίο κείμενο, σε γ΄ πρόσωπο και ενεστώτα, με εισαγωγική πρόταση και διαρθρωτικές λέξεις που δείχνουν τη λογική πορεία.
- Μέτρησε τις λέξεις και έλεγξε: πουθενά δικό σου σχόλιο, πουθενά αυτούσια αντιγραμμένη φράση.
Οι πλαγιότιτλοι για το δοκίμιο:
| § | Πλαγιότιτλος |
|---|---|
| 1 | Η εξαφάνιση του άδειου χρόνου από τη ζωή των παιδιών |
| 2 | Η βαρεμάρα ως αφετηρία δημιουργικότητας |
| 3 | Η αντοχή στην πλήξη ως μορφή αυτονομίας |
| 4 | Η πρόταση για λίγο ελεύθερο χρόνο, χωρίς απόρριψη των δραστηριοτήτων |
Η περίληψη, γύρω στις 75 λέξεις:
Ο συγγραφέας διαπιστώνει ότι σήμερα τα παιδιά δεν έχουν σχεδόν ποτέ άδειο χρόνο, αφού η βαρεμάρα αντιμετωπίζεται σαν πρόβλημα. Υποστηρίζει όμως ότι η πλήξη έχει αξία, γιατί αφήνει το μυαλό να παράγει δικές του ιδέες. Προσθέτει ότι η αντοχή στη βαρεμάρα καλλιεργεί την αυτονομία του ανθρώπου. Καταλήγει, χωρίς να απορρίπτει τις δραστηριότητες και την τεχνολογία, να προτείνει να μένει στην καθημερινότητα των παιδιών λίγος ελεύθερος χρόνος, τον οποίο δεν χρειάζεται να γεμίζουν οι μεγάλοι.
Πρόσεξε: τα παραδείγματα έφυγαν, η παραχώρηση της §4 έμεινε, και η πορεία της σκέψης φαίνεται από τα ρήματα και τις διαρθρωτικές λέξεις.
Περίληψη ή συνοπτική απόδοση απόψεων;
Στη Γ΄ Λυκείου, στο Θέμα Α των Πανελλαδικών (20 μονάδες), δεν σου ζητούν συνήθως περίληψη ολόκληρου του κειμένου. Σου ζητούν να αποδώσεις συνοπτικά τις απόψεις του συγγραφέα για ένα συγκεκριμένο ερώτημα, π.χ. «ποια οφέλη αποδίδει ο συγγραφέας στη βαρεμάρα;».
Η μέθοδος είναι η ίδια, αλλά με φίλτρο: κρατάς μόνο ό,τι απαντά στο ερώτημα, απ' όπου κι αν βρίσκεται στο κείμενο. Για το παραπάνω ερώτημα θα κρατούσες τις §2 και §3 (δημιουργικότητα, αυτονομία) και θα άφηνες την §1 και την πρόταση της §4. Η ίδια δεξιότητα που μαθαίνεις τώρα θα κριθεί εκεί.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Τι πάει στραβά σε αυτή την περίληψη του δοκιμίου; «Ο συγγραφέας θυμάται ότι μετρούσε μυρμήγκια στην αυλή. Λέει ότι οι ιδέες έρχονται στο ντους. Έχει δίκιο, γιατί σήμερα τα παιδιά δεν αφήνουν ποτέ το κινητό.»
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Πρώτο πρόβλημα: κράτησε τις λεπτομέρειες (μυρμήγκια, ντους) και έχασε τις θέσεις (η βαρεμάρα έχει αξία, καλλιεργεί την αυτονομία). Λείπει εντελώς η πρόταση της §4.
Δεύτερο: το «Έχει δίκιο, γιατί…» είναι δικό του σχόλιο, και μάλιστα με στοιχείο που ο συγγραφέας δεν λέει (ότι τα παιδιά δεν αφήνουν ποτέ το κινητό· ο συγγραφέας ρητά δεν απορρίπτει τα κινητά). Τρίτο: «λέει», «λέει»: κανένα ρήμα δεν δείχνει τι κάνει ο συγγραφέας.
Παράδειγμα 2
Απόδωσε συνοπτικά, σε περίπου 40 λέξεις, πώς βλέπει ο συγγραφέας τη σχέση των παιδιών με τις δραστηριότητες και την τεχνολογία.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Φίλτρο: ψάχνω μόνο ό,τι αφορά δραστηριότητες και τεχνολογία. Το βρίσκω στην §1 (τα παιδιά δεν μένουν ποτέ χωρίς οθόνη ή πρόγραμμα) και στην §4 (δεν προτείνει να καταργηθούν· τα παιδιά χρειάζονται ερεθίσματα).
Κείμενο: Ο συγγραφέας παρατηρεί ότι οι οθόνες και οι δραστηριότητες έχουν γεμίσει όλο τον χρόνο των παιδιών. Δεν τις απορρίπτει, καθώς αναγνωρίζει ότι τα παιδιά χρειάζονται ερεθίσματα· ζητά μόνο να μην καλύπτουν κάθε ελεύθερη στιγμή. Τα επιχειρήματα για τη δημιουργικότητα και την αυτονομία δεν μπαίνουν, γιατί δεν απαντούν στο ερώτημα.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Σε ποιο ρηματικό πρόσωπο και σε ποιον χρόνο γράφεται συνήθως η περίληψη;
Τα κατάφερες;
- Να βρίσκεις τη θέση και τη λογική πορεία ενός μη λογοτεχνικού κειμένου, με τη βοήθεια των πλαγιότιτλων.
- Να ξεχωρίζεις τα κύρια σημεία από τα παραδείγματα, τις λεπτομέρειες και τις επαναλήψεις.
- Να γράφεις περίληψη σε τρίτο πρόσωπο, με δικά σου λόγια, χωρίς σχόλια, μέσα στο όριο λέξεων.
- Να ξεχωρίζεις την περίληψη ολόκληρου κειμένου από τη συνοπτική απόδοση απόψεων για ένα συγκεκριμένο ερώτημα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.