Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ύφος και επίπεδο λόγου

Επίσημο ή οικείο, απλό ή λόγιο: πώς το καταλαβαίνεις και γιατί το διάλεξε ο συγγραφέας.

40 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να χαρακτηρίζεις το ύφος ενός κειμένου (επίσημο ή οικείο, απλό ή λόγιο, ουδέτερο ή φορτισμένο) και να το τεκμηριώνεις με γλωσσικά στοιχεία.
  2. Να εξηγείς τι προσφέρουν οι γλωσσικές επιλογές: ρηματικά πρόσωπα, ενεργητική ή παθητική σύνταξη, ονοματοποίηση, μήκος περιόδων, στίξη.
  3. Να συνδέεις το ύφος με τον σκοπό και τον αποδέκτη του κειμένου.
  4. Να μετατρέπεις μια φράση από το ένα επίπεδο ύφους στο άλλο.

Το ίδιο μήνυμα, τέσσερις φορές

Ένα σχολείο θέλει να ανακοινώσει ότι η εκδρομή αναβάλλεται. Δες τέσσερις δικές μας εκδοχές:

Α. «Γνωστοποιείται ότι η προγραμματισθείσα εκπαιδευτική επίσκεψη αναβάλλεται λόγω δυσμενών καιρικών συνθηκών.»

Β. «Η εκδρομή της Παρασκευής αναβάλλεται εξαιτίας της κακοκαιρίας. Θα ενημερωθείτε για τη νέα ημερομηνία.»

Γ. «Παιδιά, κακά νέα: η εκδρομή πάει πίσω, ο καιρός δεν μας αφήνει!»

Δ. «Η εκδρομή αναβλήθηκε. Όπως κάθε χρόνο. Ο καιρός, λέει, φταίει.»

Το περιεχόμενο είναι ίδιο. Το ύφος είναι τελείως διαφορετικό. Το Α είναι επίσημο και απρόσωπο, σχεδόν γραφειοκρατικό. Το Β είναι επίσημο αλλά απλό. Το Γ είναι οικείο. Το Δ είναι ειρωνικό: το «Όπως κάθε χρόνο» και το «λέει» δείχνουν ότι ο συντάκτης δεν πιστεύει την αιτιολογία.

Ύφος είναι ο τρόπος που λέγεται κάτι, όπως προκύπτει από τις γλωσσικές επιλογές του πομπού. Επίπεδο ύφους (ή επίπεδο λόγου) λέμε κυρίως τον βαθμό επισημότητας: από το πολύ επίσημο ως το οικείο και φιλικό.

Πού φαίνεται το ύφος

Γλωσσικό στοιχείοΠρος το επίσημο, απρόσωποΠρος το οικείο, ζωντανό
Λεξιλόγιολόγιες λέξεις, ειδικοί όροι («γνωστοποιείται», «δυσμενείς»)λέξεις της καθομιλουμένης, εκφράσεις («πάει πίσω», «κακά νέα»)
Ρηματικά πρόσωπαγ΄ πρόσωπο, απρόσωπες εκφράσεις («είναι σαφές ότι»)α΄ και β΄ πρόσωπο («σας λέω», «εσύ ξέρεις»)
Φωνήπαθητική («αποφασίστηκε», «ελήφθη»)ενεργητική («αποφασίσαμε»)
Ονοματοποίησηουσιαστικά στη θέση ρημάτων («η αναβολή της επίσκεψης»)ρήματα («αναβάλαμε την εκδρομή»)
Περίοδοιμακριές, με πολλή υπόταξησύντομες, παράταξη ή ασύνδετο
Στίξητελείες, κόμματαθαυμαστικά, ερωτήσεις, αποσιωπητικά

Κάθε επιλογή έχει λειτουργία:

  • Η παθητική σύνταξη και η ονοματοποίηση κρύβουν ποιος έκανε κάτι. Το «Ελήφθη απόφαση για αύξηση των τελών» δεν λέει ποιος αποφάσισε. Αυτό δίνει αντικειμενικότητα και κύρος, μερικές φορές όμως και αποποίηση ευθύνης.
  • Το α΄ πληθυντικό («όλοι μας», «ζούμε σε μια εποχή…») βάζει τον συγγραφέα και τον αναγνώστη στην ίδια πλευρά· δημιουργεί οικειότητα και συλλογικότητα.
  • Το β΄ πρόσωπο απευθύνεται άμεσα στον αναγνώστη· κάνει το κείμενο πιο ζωντανό και τον εμπλέκει.
  • Οι ρητορικές ερωτήσεις προκαλούν τη σκέψη του αναγνώστη και τον οδηγούν στην απάντηση που θέλει ο συγγραφέας.

Ποιο ύφος;

Τα αποσπάσματα είναι δικά μας. Διάλεξε ένα και χαρακτήρισε το ύφος του. Ψάξε το στοιχείο που το δείχνει.

Διάλεξε απόσπασμα

Βρήκες 0 από 4

Τι ύφος έχει;

Τι ύφος έχει;

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Χαρακτήρισε το ύφος και τεκμηρίωσέ το με δύο γλωσσικά στοιχεία: «Έχει διαπιστωθεί ότι η αύξηση της χρήσης οθονών κατά τις βραδινές ώρες συνδέεται με τη μείωση της διάρκειας του ύπνου.» (δικό μας κείμενο)

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Ξαναγράψε σε οικείο ύφος, για ανάρτηση μαθητικής ομάδας: «Παρακαλούνται οι μαθητές να προσέλθουν στο αμφιθέατρο για τη συμμετοχή τους στην εκδήλωση.»

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 3

Τι πετυχαίνει το α΄ πληθυντικό σε αυτό το δικό μας απόσπασμα άρθρου; «Όλοι μας έχουμε πετάξει ένα πλαστικό μπουκάλι χωρίς να το σκεφτούμε. Δεν είμαστε κακοί άνθρωποι· είμαστε βιαστικοί.»

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
«Αποφασίστηκε η αύξηση των εισιτηρίων.» Τι πετυχαίνει κυρίως η παθητική σύνταξη;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 5

Ανέφερε τρία γλωσσικά στοιχεία που κάνουν ένα κείμενο πιο επίσημο και απρόσωπο.

Τα κατάφερες;

  • Να χαρακτηρίζεις το ύφος ενός κειμένου (επίσημο ή οικείο, απλό ή λόγιο, ουδέτερο ή φορτισμένο) και να το τεκμηριώνεις με γλωσσικά στοιχεία.
  • Να εξηγείς τι προσφέρουν οι γλωσσικές επιλογές: ρηματικά πρόσωπα, ενεργητική ή παθητική σύνταξη, ονοματοποίηση, μήκος περιόδων, στίξη.
  • Να συνδέεις το ύφος με τον σκοπό και τον αποδέκτη του κειμένου.
  • Να μετατρέπεις μια φράση από το ένα επίπεδο ύφους στο άλλο.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;