Άρθρο και επιστολή
Τα δύο είδη που ζητούνται πιο συχνά: η δομή τους, ο τίτλος, η προσφώνηση, η υπογραφή.
45 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να γράφεις άρθρο με τίτλο, πρόλογο, κύριο μέρος και επίλογο που ταιριάζουν στο μέσο και στο κοινό του.
- Να γράφεις επίσημη επιστολή με όλα τα τυπικά μέρη: τόπο και ημερομηνία, προσφώνηση, πρόλογο, κύριο μέρος, επίλογο, αποφώνηση, υπογραφή.
- Να ξεχωρίζεις τον δηλωτικό από τον υπαινικτικό τίτλο και να σχολιάζεις τι πετυχαίνει ο καθένας.
- Να γράφεις πρόλογο που ξεκινά από αφόρμηση και επίλογο που κλείνει με πρόταση ή αίτημα.
Δύο είδη, δύο σκελετοί
Το άρθρο και η επιστολή είναι τα δύο είδη που θα σου ζητηθούν πιο συχνά, στο σχολείο και στις εξετάσεις. Και τα δύο συνήθως πείθουν ή προτείνουν, και τα δύο έχουν πρόλογο, κύριο μέρος και επίλογο. Η μεγάλη διαφορά είναι ο δέκτης: το άρθρο απευθύνεται σε ένα γενικό κοινό, η επιστολή σε έναν συγκεκριμένο παραλήπτη, πρόσωπο ή φορέα.
| Άρθρο | Επίσημη επιστολή | |
|---|---|---|
| Δέκτης | αναγνώστες ενός μέσου | ένα πρόσωπο ή φορέας |
| Αρχή | τίτλος (και ίσως υπότιτλος) | τόπος και ημερομηνία, προσφώνηση |
| Πρόλογος | αφόρμηση και θέση | ποιος γράφει και γιατί |
| Επίλογος | συμπέρασμα, πρόταση, ερώτημα | αίτημα, ευχαριστίες |
| Τέλος | χωρίς αποφώνηση | αποφώνηση και υπογραφή |
| Πρόσωπο | α΄ ή γ΄ πρόσωπο, συχνά α΄ πληθυντικό | α΄ πρόσωπο, β΄ πληθυντικός ευγενείας |
Το άρθρο
Τίτλος. Υπάρχουν δύο βασικοί τύποι:
- Δηλωτικός ή κυριολεκτικός: λέει καθαρά το θέμα ή τη θέση. «Η σχολική αυλή χρειάζεται δέντρα.» Πλεονέκτημα: σαφήνεια· ο αναγνώστης ξέρει τι θα διαβάσει.
- Υπαινικτικός ή συνυποδηλωτικός: χρησιμοποιεί μεταφορά, ερώτηση, λογοπαίγνιο. «Μια αυλή χωρίς σκιά», «Ποιος έκοψε τα πεύκα;». Πλεονέκτημα: προκαλεί περιέργεια και συναίσθημα· ο αναγνώστης θέλει να μάθει.
Στο Θέμα Β των Πανελλαδικών ζητείται συχνά σχόλιο για τον τίτλο ενός κειμένου: τι είδους είναι και πώς σχετίζεται με το περιεχόμενο.
Πρόλογος. Ξεκινά από μια αφόρμηση: ένα πρόσφατο γεγονός, μια είδηση, ένα στοιχείο, μια εικόνα, μια ερώτηση. Και καταλήγει στη θέση ή στο ερώτημα που θα συζητήσει το άρθρο. Μια ή δύο παράγραφοι το πολύ.
Κύριο μέρος. Μία παράγραφος για κάθε επιχείρημα ή πλευρά, με θεματική περίοδο και λεπτομέρειες. Αν φέρεις την αντίθετη άποψη, τη φέρνεις για να απαντήσεις σε αυτήν.
Επίλογος. Δεν επαναλαμβάνει όλο το κείμενο. Συμπεραίνει, προτείνει, ή αφήνει ένα ερώτημα στον αναγνώστη. Συχνά γυρίζει στην εικόνα της αφόρμησης και την κλείνει.
Η επίσημη επιστολή
Μια επίσημη επιστολή έχει σταθερή σειρά μερών, και ο παραλήπτης την περιμένει. Δοκίμασε να τη χτίσεις.
Δύο παραλλαγές που θα συναντήσεις:
- Η φιλική επιστολή κρατά τη σειρά, αλλά με οικείο ύφος: «Αγαπητή μου Ελένη,», β΄ ενικό, «Με αγάπη».
- Η ανοιχτή επιστολή απευθύνεται σε έναν παραλήπτη αλλά δημοσιεύεται, ώστε να τη διαβάσουν όλοι. Έχει μορφή επιστολής και στόχο άρθρου: πιέζει τον παραλήπτη δημόσια.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Σχολίασε τους δύο τίτλους για το ίδιο δικό μας άρθρο σχετικά με τα σκουπίδια στις παραλίες: «Οι παραλίες μας γεμίζουν πλαστικά» και «Θάλασσα από πλαστικό».
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ο πρώτος είναι δηλωτικός: πλήρης πρόταση, κυριολεκτικές λέξεις, λέει ακριβώς το θέμα. Ο αναγνώστης ξέρει αμέσως τι θα διαβάσει. Το «μας» δίνει και μια νότα συλλογικής ευθύνης.
Ο δεύτερος είναι υπαινικτικός: ονοματική φράση με μεταφορά (η θάλασσα δεν είναι κυριολεκτικά από πλαστικό). Είναι σύντομος και αιχμηρός, δημιουργεί μια εικόνα που σοκάρει και κάνει τον αναγνώστη να θέλει να μάθει πόσο σοβαρό είναι το πρόβλημα. Χάνει σε ακρίβεια, κερδίζει σε εντύπωση.
Παράδειγμα 2
Γράψε πρόλογο για άρθρο σε σχολική εφημερίδα με θέμα αν πρέπει να μπει τρίτη ώρα γυμναστικής στο πρόγραμμα.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Αφόρμηση: ένα στοιχείο ή μια εικόνα από την καθημερινότητα του σχολείου. Θέση: τι υποστηρίζω. Δύο ως τρεις προτάσεις.
«Την περασμένη εβδομάδα, στο τεστ φυσικής κατάστασης, οι μισοί από την τάξη μας σταμάτησαν πριν από τον τρίτο γύρο του γηπέδου. Δεν φταίει η τεμπελιά· φταίει ότι κάθονται έξι ώρες τη μέρα στο θρανίο και άλλες τρεις στο γραφείο. Μία ακόμη ώρα γυμναστικής δεν είναι πολυτέλεια· είναι το ελάχιστο.» Η αφόρμηση είναι συγκεκριμένη και οικεία στους αναγνώστες, και η τελευταία πρόταση δηλώνει καθαρά τη θέση.
Παράδειγμα 3
Βρες τα προβλήματα μορφής στη δική μας επιστολή: «Γεια σας! Είμαστε κάποιοι μαθητές. Το γήπεδο του σχολείου έχει τρύπες και κάποιος θα χτυπήσει. Φτιάξτε το. Ευχαριστώ.»
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Λείπουν: τόπος και ημερομηνία, παραλήπτης στην προσφώνηση («Αξιότιμε κύριε Δήμαρχε» ή «Κύριε Πρόεδρε»), αποφώνηση, υπογραφή. Το «Γεια σας!» είναι χαιρετισμός της καθομιλουμένης, όχι προσφώνηση.
Ο πρόλογος δεν λέει ποιος γράφει: «κάποιοι μαθητές» δεν δίνει ιδιότητα ούτε σχολείο. Και ο επίλογος, με την προστακτική «Φτιάξτε το», απαιτεί αντί να ζητά· το «Ευχαριστώ» σε ενικό, ενώ γράφουν πολλοί, δείχνει ότι ο πομπός άλλαξε στη μέση. Μια επίσημη επιστολή θα έλεγε: «Σας παρακαλούμε να εξετάσετε την επισκευή του γηπέδου».
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ποια δύο μέρη έχει η επίσημη επιστολή πριν από το κυρίως κείμενο;
Τα κατάφερες;
- Να γράφεις άρθρο με τίτλο, πρόλογο, κύριο μέρος και επίλογο που ταιριάζουν στο μέσο και στο κοινό του.
- Να γράφεις επίσημη επιστολή με όλα τα τυπικά μέρη: τόπο και ημερομηνία, προσφώνηση, πρόλογο, κύριο μέρος, επίλογο, αποφώνηση, υπογραφή.
- Να ξεχωρίζεις τον δηλωτικό από τον υπαινικτικό τίτλο και να σχολιάζεις τι πετυχαίνει ο καθένας.
- Να γράφεις πρόλογο που ξεκινά από αφόρμηση και επίλογο που κλείνει με πρόταση ή αίτημα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.