Κοινωνικά δίκτυα
Προφίλ, συνδέσεις και περιεχόμενο που γράφουν οι χρήστες — και τι κοστίζει.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Εφαρμογές Πληροφορικής Α΄ Λυκείου, §15
Θα μάθεις να
- Να εξηγείς τι είναι ένα κοινωνικό δίκτυο στο Διαδίκτυο: προφίλ, συνδέσεις, περιεχόμενο που γράφουν οι χρήστες.
- Να κατατάσσεις τα κοινωνικά δίκτυα σε κατηγορίες: μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μικρο-ιστολόγια, ιστολόγια, wiki, θεματικά.
- Να σταθμίζεις τα πλεονεκτήματα των κοινωνικών δικτύων απέναντι στους κινδύνους τους.
- Να αναγνωρίζεις την εξαπάτηση και τον ηλεκτρονικό εκφοβισμό και να ξέρεις τι κάνεις αν τους συναντήσεις.
Από την παρέα στην πλατφόρμα
Στην καθημερινή ζωή, κοινωνικό δίκτυο είναι μια ομάδα ανθρώπων που επικοινωνούν μεταξύ τους, μαζί με όλες τις σχέσεις που υπάρχουν ανάμεσά τους: η τάξη σου, η ομάδα μπάσκετ, οι συγγενείς.
Στο Διαδίκτυο, ο όρος σημαίνει μια ηλεκτρονική πλατφόρμα που δίνει στα μέλη της τη δυνατότητα να συνδέονται και να αλληλεπιδρούν. Στην ουσία είναι εικονικές κοινότητες: ο καθένας φτιάχνει ένα προφίλ και χτίζει ένα δίκτυο επαφών, με τις οποίες επικοινωνεί μέσα από την πλατφόρμα.
Πώς δουλεύει:
- Εγγραφή και προφίλ. Με την εγγραφή δημιουργείται το προφίλ του χρήστη: όνομα, ημερομηνία γέννησης, ενδιαφέροντα, σπουδές. Ο χρήστης συμπληρώνει όσα θέλει, και μπορεί να μην τα δείχνει σε όλους.
- Συνδέσεις. Ψάχνεις άλλους χρήστες και τους στέλνεις αίτημα σύνδεσης· εκείνοι το εγκρίνουν ή το απορρίπτουν. Μετά από μια σύνδεση, ο καθένας βλέπει και τις συνδέσεις του άλλου, και ο κύκλος μεγαλώνει.
- Περιεχόμενο. Ανεβάζεις αναρτήσεις, φωτογραφίες, βίντεο, και σχολιάζεις τις αναρτήσεις των άλλων. Μπορείς να φτιάξεις ή να μπεις σε ομάδες με κοινά ενδιαφέροντα.
Οι χρήστες χωρίζονται σε ενεργούς και ανενεργούς, ανάλογα με το πόσο χρησιμοποιούν την πλατφόρμα. Όσοι αναρτούν πολύ και έχουν πολλές συνδέσεις λέγονται δημοφιλείς: ηθοποιοί, αθλητές, δημοσιογράφοι, πολιτικοί. Κοινωνικά δίκτυα χρησιμοποιούν και οι επιχειρήσεις, για να επικοινωνούν απευθείας με τους πελάτες τους.
Κατηγορίες
Τα κοινωνικά δίκτυα κατατάσσονται με διάφορα κριτήρια: αντικείμενο, είδος περιεχομένου, τρόπο εγγραφής, τρόπο επικοινωνίας. Με βάση το είδος και το περιεχόμενο:
| Κατηγορία | Τι κάνει | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| Μέσα κοινωνικής δικτύωσης | προφίλ, συνδέσεις, αναρτήσεις· γενικής χρήσης ή για συγκεκριμένο σκοπό | Facebook· LinkedIn για επαγγελματίες· σχολικά περιβάλλοντα όπως το Edmodo |
| Μικρο-ιστολόγια | σύντομα μηνύματα προς όσους σε «ακολουθούν», που μπορούν να τα αναμεταδώσουν | X (πρώην Twitter) |
| Ιστολόγια (blogs) | διαδικτυακό ημερολόγιο ενός συντάκτη, με τις νεότερες καταχωρίσεις πρώτες και σχόλια από τους αναγνώστες | blogs.sch.gr του Πανελλήνιου Σχολικού Δικτύου |
| Wiki | σελίδες που γράφουν και διορθώνουν όλοι μαζί, με ιστορικό αλλαγών | Wikipedia |
| Κοινωνικά αγαπημένα | οι αγαπημένες σου σελίδες αποθηκευμένες στον λογαριασμό σου, με ετικέτες, και κοινές με άλλους | |
| Κοινωνικές προτροπές | σου προτείνουν σελίδες με βάση τα ενδιαφέροντα που δήλωσες και τις επιλογές σου | |
| Θεματικά δίκτυα | ένα κυρίως είδος περιεχομένου | YouTube για βίντεο, Pinterest και Flickr για φωτογραφίες |
Δύο διαφορές αξίζει να τις κρατήσεις.
Ιστολόγιο ή wiki; Στο ιστολόγιο αλλαγές κάνει μόνο ο συντάκτης· οι άλλοι σχολιάζουν. Στο wiki όλα τα μέλη έχουν ισότιμο ρόλο: ο καθένας μπορεί να γράψει, να διορθώσει ή να σβήσει. Γι' αυτό το wiki κρατάει πλήρες ιστορικό κάθε σελίδας, ώστε μια κακή αλλαγή να αναιρείται.
Γιατί μέτρησαν τόσο τα ιστολόγια; Για πρώτη φορά, κάποιος μπορούσε να δημοσιεύσει στο Διαδίκτυο χωρίς να ξέρει προγραμματισμό. Η εφαρμογή φρόντιζε την ιστοσελίδα, και ο χρήστης ασχολούνταν μόνο με το περιεχόμενο.
Τι κερδίζεις
- Επικοινωνία με πολλούς ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, με άλλη γλώσσα, κουλτούρα και εμπειρίες.
- Πληροφόρηση άμεση, σε πραγματικό χρόνο.
- Συνεργασία: ανταλλαγή υλικού και απόψεων, κοινές εργασίες.
- Ψυχαγωγία: βίντεο, φωτογραφίες, εφαρμογές.
- Για τις επιχειρήσεις: άμεση επαφή με τους πελάτες και κοινό ευρύτερο από τα παραδοσιακά μέσα.
Τι κινδυνεύεις
Υπερβολική ενασχόληση. Η πλατφόρμα είναι φτιαγμένη για να σε κρατάει. Υπάρχουν άνθρωποι που νιώθουν ότι μια εμπειρία μετράει μόνο αν την ανεβάσουν, και που ελέγχουν συνέχεια για απαντήσεις.
Διαμοιρασμός προσωπικών δεδομένων. Αυτό που λες σε τρεις φίλους στο προαύλιο μένει σε τρεις φίλους. Αυτό που αναρτάς μπορεί να το δει ο φίλος ενός φίλου, ένας άγνωστος, αργότερα κι ένας εργοδότης. Και ό,τι αναρτηθεί μένει: ακόμα κι αν το σβήσεις, μπορεί κάποιος να το έχει ήδη αντιγράψει ή αναμεταδώσει. Το ίδιο ισχύει για τους άλλους που εμφανίζονται στις αναρτήσεις σου: μια φωτογραφία με το πρόσωπο ενός φίλου είναι και δικά του προσωπικά δεδομένα, και πριν την ανεβάσεις ρωτάς αν συμφωνεί.
Παραχώρηση προσωπικών δεδομένων. Ακόμα κι αν προσέχεις τι δείχνεις στους άλλους, με την εγγραφή δέχεσαι όρους χρήσης που δίνουν στην εταιρεία πρόσβαση σε ό,τι ανεβάζεις. Η πιο αθώα συνέπεια είναι οι στοχευμένες διαφημίσεις, που επιλέγονται με βάση τις αναρτήσεις και τις προτιμήσεις σου.
Εξαπάτηση και κλοπή ταυτότητας. Ένα ψεύτικο προφίλ φτιάχνεται σε λίγα λεπτά. Ένας ενήλικος μπορεί να παριστάνει τον μαθητή για να πλησιάσει παιδιά· κάποιος μπορεί να παριστάνει έναν γνωστό άνθρωπο για να τον εκθέσει. Με όσα ξέρει από το προφίλ σου, ένας απατεώνας μπορεί να σου στείλει μήνυμα που μοιάζει να έρχεται από την τράπεζά σου και να σου ζητήσει τους κωδικούς σου.
Ηλεκτρονικός εκφοβισμός (cyberbullying). Γελοιοποίηση με πειραγμένη φωτογραφία, μαζικά υβριστικά μηνύματα, κοροϊδία, ή αποκλεισμός ενός παιδιού από την ομάδα ώστε να νιώσει απομονωμένο. Στο Διαδίκτυο ένα «αθώο αστείο» διαδίδεται σε λίγες ώρες σε ανθρώπους που δεν θα το έβλεπαν ποτέ στην αυλή.
Μια γενική συμβουλή: φέρσου στο Διαδίκτυο όπως θα φερόσουν σε δημόσιο χώρο, στην πλατεία της γειτονιάς σου, γιατί αυτό είναι, μια πλατεία που τη βλέπει όλος ο κόσμος. Οι κανόνες καλής συμπεριφοράς στο Διαδίκτυο έχουν και όνομα: netiquette.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Μια ομάδα τεσσάρων μαθητών θέλει να γράψει μαζί ένα κείμενο για την ιστορία της πόλης της. Ιστολόγιο ή wiki;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ιστολόγιο: οι αναρτήσεις τις γράφει και τις διορθώνει ο συντάκτης. Οι άλλοι τρεις θα μπορούσαν μόνο να σχολιάζουν.
Wiki: και οι τέσσερις έχουν ισότιμο ρόλο. Ο καθένας γράφει τη δική του σελίδα και διορθώνει τις σελίδες των άλλων.
Το ιστορικό αλλαγών κάνει το wiki ασφαλές για συνεργασία: αν κάποιος σβήσει κατά λάθος μια παράγραφο, η προηγούμενη εκδοχή επανέρχεται. Για κοινή συγγραφή ταιριάζει το wiki.
Παράδειγμα 2
Η Ελένη ανεβάζει από τις διακοπές της φωτογραφία με την ένδειξη «δύο βδομάδες στο νησί!», με δημόσιο προφίλ. Τι αποκαλύπτει χωρίς να το θέλει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ότι το σπίτι της είναι άδειο για δύο εβδομάδες. Αν το προφίλ της δείχνει και την περιοχή όπου μένει, η πληροφορία είναι χρήσιμη σε έναν διαρρήκτη.
Πού βρίσκεται τώρα. Η φωτογραφία μπορεί να έχει και αποθηκευμένη την τοποθεσία λήψης.
Τι θα μπορούσε να κάνει: να κρατά το προφίλ ορατό μόνο στους φίλους της, και να ανεβάζει τις φωτογραφίες αφού γυρίσει. Η ανάρτηση δεν είναι το πρόβλημα· η στιγμή και το κοινό της είναι.
Παράδειγμα 3
Ο Νίκος βλέπει διαφημίσεις για παπούτσια τρεξίματος λίγες μέρες αφού ανάρτησε ότι ξεκίνησε τρέξιμο. Πώς έγινε;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Οι όροι χρήσης που αποδέχτηκε στην εγγραφή επιτρέπουν στην πλατφόρμα να επεξεργάζεται το περιεχόμενο που ανεβάζει.
Η πλατφόρμα διάβασε την ανάρτηση, συμπέρανε ένα ενδιαφέρον και τον έβαλε στο κοινό που στοχεύει ένας διαφημιστής αθλητικών ειδών.
Αυτή είναι η πιο αθώα μορφή παραχώρησης δεδομένων, και δείχνει πώς πληρώνεται μια δωρεάν υπηρεσία: η υπηρεσία είναι δωρεάν για τον χρήστη, γιατί ο διαφημιστής πληρώνει για την προσοχή του.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πώς λέγεται το σύνολο των στοιχείων που δημιουργείται για κάθε χρήστη με την εγγραφή του σε ένα κοινωνικό δίκτυο;
Τα κατάφερες;
- Να εξηγείς τι είναι ένα κοινωνικό δίκτυο στο Διαδίκτυο: προφίλ, συνδέσεις, περιεχόμενο που γράφουν οι χρήστες.
- Να κατατάσσεις τα κοινωνικά δίκτυα σε κατηγορίες: μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μικρο-ιστολόγια, ιστολόγια, wiki, θεματικά.
- Να σταθμίζεις τα πλεονεκτήματα των κοινωνικών δικτύων απέναντι στους κινδύνους τους.
- Να αναγνωρίζεις την εξαπάτηση και τον ηλεκτρονικό εκφοβισμό και να ξέρεις τι κάνεις αν τους συναντήσεις.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.