Μετάβαση στο περιεχόμενο

Περιοδικός πίνακας

Ο πίνακας δεν είναι λίστα — είναι χάρτης συμπεριφοράς.

22 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Α΄ Λυκείου, §2.2

Θα μάθεις να

  1. Να βρίσκεις περίοδο και ομάδα από την ηλεκτρονιακή δόμηση.
  2. Να προβλέπεις συμπεριφορά στοιχείου από τη θέση του στον πίνακα.
  3. Να εξηγείς τις τάσεις ατομικής ακτίνας και ηλεκτραρνητικότητας.
  4. Να ξέρεις τι ενώνει τα στοιχεία κάθε ομάδας.

Ο πίνακας δεν είναι λίστα

Ο Μεντελέγιεφ δεν κατέταξε απλώς τα στοιχεία. Τα τακτοποίησε έτσι ώστε όσα συμπεριφέρονται όμοια να μπαίνουν στην ίδια στήλη — και άφησε κενά για στοιχεία που δεν είχαν ανακαλυφθεί, προβλέποντας τις ιδιότητές τους.

Όταν βρέθηκαν, ταίριαζαν. Αυτό μετέτρεψε τον πίνακα από κατάλογο σε εργαλείο πρόβλεψης.

Ασπρόμαυρη φωτογραφία ηλικιωμένου άνδρα με μακριά λευκά μαλλιά και γένια, καθισμένου σε πολυθρόνα με σκούρο κοστούμι· από κάτω η υπογραφή του.
Ο Ντμίτρι Μεντελέγιεφ σε μεγάλη ηλικία. Το 1869 δημοσίευσε τον πίνακά του με κενές θέσεις για στοιχεία που δεν είχαν βρεθεί ακόμη, και περιέγραψε από πριν τις ιδιότητές τους.Φωτογραφία: Wellcome Collection · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Οι ομάδες με όνομα

ΟμάδαΌνομαΗλεκτρόνια σθένουςΣυμπεριφορά
1Αλκάλια11χάνουν εύκολα 1e−1 e^-, πολύ δραστικά
2Αλκαλικές γαίες22χάνουν 2e−2 e^-
17Αλογόνα77παίρνουν εύκολα 1e−1 e^-
18Ευγενή αέρια88 (ή 22 για το He)πλήρης στιβάδα, αδρανή

Πρόσεξε τη συμμετρία: τα αλκάλια θέλουν να δώσουν ένα, τα αλογόνα να πάρουν ένα. Γι' αυτό το νάτριο και το χλώριο αντιδρούν τόσο βίαια — και γι' αυτό το αλάτι είναι τόσο σταθερό.

Βρες τη θέση από τη δόμηση

Σύρε τα πρωτόνια και παρακολούθησε τις στιβάδες. Το πλήθος των στιβάδων είναι η περίοδος· τα ηλεκτρόνια της τελευταίας δίνουν την ομάδα.

Ζωντανή ενημέρωση
Στοιχείο
C — Άνθρακας
Μαζικός A
12
Φορτίο
0 · ουδέτερο
Στιβάδες
2 · 4
Ηλεκτρόνια σθένους
4

Δύο τάσεις που εξηγούν σχεδόν τα πάντα

Ατομική ακτίνα:

  • Κατεβαίνοντας μια ομάδα → μεγαλώνει (προστίθενται στιβάδες).
  • Πηγαίνοντας δεξιά σε μια περίοδο → μικραίνει. Αυτό ξαφνιάζει: προστίθενται ηλεκτρόνια, αλλά και πρωτόνια, και ο ισχυρότερος πυρήνας τραβάει την ίδια στιβάδα πιο κοντά.

Ηλεκτραρνητικότητα — πόσο δυνατά τραβάει ένα άτομο τα κοινά ηλεκτρόνια ενός δεσμού:

  • Κατεβαίνοντας μια ομάδα → μικραίνει.
  • Πηγαίνοντας δεξιά → μεγαλώνει.

Άρα το πιο ηλεκτραρνητικό στοιχείο είναι πάνω δεξιά: το φθόριο. Και το λιγότερο, κάτω αριστερά.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Στοιχείο με Z=16Z = 16. Περίοδος, ομάδα, όνομα;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Ποιο έχει μεγαλύτερη ατομική ακτίνα, το Na ή το Cl;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Γιατί το He είναι αδρανές ενώ το Be, με 2 ηλεκτρόνια σθένους, δεν είναι;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Στοιχείο έχει ηλεκτρονιακή δόμηση 2,8,32, 8, 3. Σε ποια περίοδο και ομάδα ανήκει;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Στοιχείο έχει ηλεκτρονιακή δόμηση 2,8,8,12, 8, 8, 1. Σε ποια περίοδο και ομάδα ανήκει;

Άτομο με 2 ηλεκτρόνια στη στιβάδα K, 8 στην L, 8 στην M και 1 στην N.KLMNK(2) L(8) M(8) N(1)

Τα κατάφερες;

  • Να βρίσκεις περίοδο και ομάδα από την ηλεκτρονιακή δόμηση.
  • Να προβλέπεις συμπεριφορά στοιχείου από τη θέση του στον πίνακα.
  • Να εξηγείς τις τάσεις ατομικής ακτίνας και ηλεκτραρνητικότητας.
  • Να ξέρεις τι ενώνει τα στοιχεία κάθε ομάδας.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;