Περιοδικός πίνακας
Ο πίνακας δεν είναι λίστα — είναι χάρτης συμπεριφοράς.
22 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Α΄ Λυκείου, §2.2
Θα μάθεις να
- Να βρίσκεις περίοδο και ομάδα από την ηλεκτρονιακή δόμηση.
- Να προβλέπεις συμπεριφορά στοιχείου από τη θέση του στον πίνακα.
- Να εξηγείς τις τάσεις ατομικής ακτίνας και ηλεκτραρνητικότητας.
- Να ξέρεις τι ενώνει τα στοιχεία κάθε ομάδας.
Ο πίνακας δεν είναι λίστα
Ο Μεντελέγιεφ δεν κατέταξε απλώς τα στοιχεία. Τα τακτοποίησε έτσι ώστε όσα συμπεριφέρονται όμοια να μπαίνουν στην ίδια στήλη — και άφησε κενά για στοιχεία που δεν είχαν ανακαλυφθεί, προβλέποντας τις ιδιότητές τους.
Όταν βρέθηκαν, ταίριαζαν. Αυτό μετέτρεψε τον πίνακα από κατάλογο σε εργαλείο πρόβλεψης.

Οι ομάδες με όνομα
| Ομάδα | Όνομα | Ηλεκτρόνια σθένους | Συμπεριφορά |
|---|---|---|---|
| 1 | Αλκάλια | χάνουν εύκολα , πολύ δραστικά | |
| 2 | Αλκαλικές γαίες | χάνουν | |
| 17 | Αλογόνα | παίρνουν εύκολα | |
| 18 | Ευγενή αέρια | (ή για το He) | πλήρης στιβάδα, αδρανή |
Πρόσεξε τη συμμετρία: τα αλκάλια θέλουν να δώσουν ένα, τα αλογόνα να πάρουν ένα. Γι' αυτό το νάτριο και το χλώριο αντιδρούν τόσο βίαια — και γι' αυτό το αλάτι είναι τόσο σταθερό.
Δύο τάσεις που εξηγούν σχεδόν τα πάντα
Ατομική ακτίνα:
- Κατεβαίνοντας μια ομάδα → μεγαλώνει (προστίθενται στιβάδες).
- Πηγαίνοντας δεξιά σε μια περίοδο → μικραίνει. Αυτό ξαφνιάζει: προστίθενται ηλεκτρόνια, αλλά και πρωτόνια, και ο ισχυρότερος πυρήνας τραβάει την ίδια στιβάδα πιο κοντά.
Ηλεκτραρνητικότητα — πόσο δυνατά τραβάει ένα άτομο τα κοινά ηλεκτρόνια ενός δεσμού:
- Κατεβαίνοντας μια ομάδα → μικραίνει.
- Πηγαίνοντας δεξιά → μεγαλώνει.
Άρα το πιο ηλεκτραρνητικό στοιχείο είναι πάνω δεξιά: το φθόριο. Και το λιγότερο, κάτω αριστερά.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Στοιχείο με . Περίοδος, ομάδα, όνομα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ηλεκτρονιακή δόμηση: γεμίζω K(), L(), και μένουν για τη M.
Περίοδος: τρεις στιβάδες → περίοδος .
Ομάδα: ηλεκτρόνια σθένους → ομάδα (η παλιά ονομασία ήταν VIA).
Είναι το θείο (S).
Πρόβλεψη χωρίς να ξέρω τίποτα άλλο: έχει ηλεκτρόνια σθένους, άρα του λείπουν για πλήρη στιβάδα. Θα τείνει να πάρει δύο ηλεκτρόνια και να σχηματίσει — όπως ακριβώς το οξυγόνο, που είναι από πάνω του.
Παράδειγμα 2
Ποιο έχει μεγαλύτερη ατομική ακτίνα, το Na ή το Cl;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Και τα δύο είναι στην ίδια περίοδο (): είναι και είναι .
Ίδιος αριθμός στιβάδων.
Το έχει πρωτόνια, το μόνο .
Περισσότερα πρωτόνια σημαίνει ισχυρότερη έλξη πάνω στην ίδια εξωτερική στιβάδα, άρα μικρότερο άτομο.
Το νάτριο είναι μεγαλύτερο.
Αυτό είναι αντιδιαισθητικό: το χλώριο έχει περισσότερα ηλεκτρόνια αλλά είναι μικρότερο. Ο πυρήνας κερδίζει.
Παράδειγμα 3
Γιατί το He είναι αδρανές ενώ το Be, με 2 ηλεκτρόνια σθένους, δεν είναι;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Και τα δύο έχουν ηλεκτρόνια στην εξωτερική στιβάδα. Η διαφορά είναι ποια στιβάδα.
Το ήλιο () έχει δόμηση : η στιβάδα K είναι η εξωτερική του, και η K γεμίζει με δύο.
Πλήρης στιβάδα → σταθερό → αδρανές.
Το βηρύλλιο () έχει δόμηση : η εξωτερική του είναι η L, που γεμίζει με οκτώ.
Δύο από οκτώ → πολύ μακριά από πλήρη → δραστικό.
Το ζητούμενο δεν είναι «δύο ηλεκτρόνια» — είναι πλήρης στιβάδα. Γι' αυτό το ήλιο κάθεται στην ομάδα και όχι στη .
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Στοιχείο έχει ηλεκτρονιακή δόμηση . Σε ποια περίοδο και ομάδα ανήκει;
Τα κατάφερες;
- Να βρίσκεις περίοδο και ομάδα από την ηλεκτρονιακή δόμηση.
- Να προβλέπεις συμπεριφορά στοιχείου από τη θέση του στον πίνακα.
- Να εξηγείς τις τάσεις ατομικής ακτίνας και ηλεκτραρνητικότητας.
- Να ξέρεις τι ενώνει τα στοιχεία κάθε ομάδας.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.