Δομή του ατόμου
Πρωτόνια, νετρόνια, ηλεκτρόνια και πού κάθονται.
24 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Α΄ Λυκείου, §1.3, 2.1
Θα μάθεις να
- Να ξέρεις τι ελέγχει ο κάθε τύπος σωματιδίου: ταυτότητα, μάζα, φορτίο.
- Να υπολογίζεις πρωτόνια, νετρόνια και ηλεκτρόνια από τον ατομικό και μαζικό αριθμό.
- Να εξηγείς τι είναι ισότοπα και γιατί οι ατομικές μάζες δεν είναι ακέραιες.
- Να γράφεις ηλεκτρονιακή δόμηση για τα πρώτα είκοσι στοιχεία.
Τρία σωματίδια, τρεις δουλειές
Το άτομο έχει έναν πυρήνα με πρωτόνια και νετρόνια, και ηλεκτρόνια γύρω του. Το κρίσιμο δεν είναι η εικόνα — είναι ότι το καθένα ελέγχει κάτι διαφορετικό.
| Σωματίδιο | Φορτίο | Μάζα | Ελέγχει |
|---|---|---|---|
| Πρωτόνιο | ποιο στοιχείο είναι | ||
| Νετρόνιο | το ισότοπο και τη μάζα | ||
| Ηλεκτρόνιο | το φορτίο και τη χημεία |
Δύο αριθμοί συνοψίζουν τα πάντα:
- Ατομικός αριθμός = πλήθος πρωτονίων.
- Μαζικός αριθμός = πρωτόνια + νετρόνια.
Άρα νετρόνια . Σε ουδέτερο άτομο, ηλεκτρόνια .
Δοκίμασέ το: σύρε τους τρεις αριθμούς χωριστά και δες τι αλλάζει κάθε φορά.
Ισότοπα και γιατί το χλώριο ζυγίζει 35,5
Ισότοπα είναι άτομα του ίδιου στοιχείου με διαφορετικό αριθμό νετρονίων.
Το χλώριο υπάρχει στη φύση ως (περίπου ) και (περίπου ). Η σχετική ατομική μάζα στον περιοδικό πίνακα είναι ο σταθμισμένος μέσος όρος:
Ηλεκτρονιακή δόμηση
Τα ηλεκτρόνια κατανέμονται σε στιβάδες γύρω από τον πυρήνα. Για τα πρώτα είκοσι στοιχεία αρκεί ο απλός κανόνας πλήρωσης:
Γεμίζεις με τη σειρά. Το ασβέστιο (): .

Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Για το , βρες πρωτόνια, νετρόνια και ηλεκτρόνια.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο κάτω δείκτης είναι ο ατομικός αριθμός: .
Άρα πρωτόνια . Αυτό το κάνει κάλιο — δεν χρειάζεται να δεις το σύμβολο.
Ο πάνω δείκτης είναι ο μαζικός: .
Νετρόνια
Το άτομο είναι ουδέτερο (δεν αναγράφεται φορτίο), άρα ηλεκτρόνια .
Ηλεκτρονιακή δόμηση:
Ένα ηλεκτρόνιο σθένους — γι' αυτό το κάλιο είναι αλκάλιο και αντιδρά ορμητικά.
Παράδειγμα 2
Ιόν με και .
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πρωτόνια . Το φορτίο δεν αλλάζει τα πρωτόνια — αν άλλαζε, δεν θα ήταν πια μαγνήσιο.
Νετρόνια .
Ηλεκτρόνια. Το σημαίνει ότι έχει δύο λιγότερα ηλεκτρόνια από πρωτόνια:
ηλεκτρόνια
Ηλεκτρονιακή δόμηση του ιόντος: — ακριβώς η δόμηση του νέου.
Γι' αυτό το μαγνήσιο χάνει δύο ηλεκτρόνια και όχι ένα ή τρία: με δύο φτάνει σε πλήρη στιβάδα. Η σταθερότητα είναι ο λόγος, όχι σύμπτωση.
Παράδειγμα 3
Στοιχείο με ισότοπα μάζας και .
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Σταθμισμένος μέσος όρος — κάθε μάζα επί την αναλογία της:
Το στοιχείο είναι το βόριο, με στον περιοδικό πίνακα.
Έλεγχος λογικής. Το είναι πιο κοντά στο παρά στο , όπως πρέπει: το βαρύτερο ισότοπο είναι το πιο άφθονο.
Αν σου βγει μέσος όρος έξω από το διάστημα των δύο μαζών, έχεις κάνει λάθος πράξη.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πόσα νετρόνια έχει το ;
Τα κατάφερες;
- Να ξέρεις τι ελέγχει ο κάθε τύπος σωματιδίου: ταυτότητα, μάζα, φορτίο.
- Να υπολογίζεις πρωτόνια, νετρόνια και ηλεκτρόνια από τον ατομικό και μαζικό αριθμό.
- Να εξηγείς τι είναι ισότοπα και γιατί οι ατομικές μάζες δεν είναι ακέραιες.
- Να γράφεις ηλεκτρονιακή δόμηση για τα πρώτα είκοσι στοιχεία.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.