Χημικοί δεσμοί

Ιοντικός και ομοιοπολικός: ποιος δίνει και ποιος μοιράζεται.

24 λεπτά

Θα μάθεις να

Να προβλέπεις τον τύπο δεσμού από τη διαφορά ηλεκτραρνητικότητας.
Να εξηγείς τον ιοντικό δεσμό ως μεταφορά και τον ομοιοπολικό ως μοίρασμα.
Να γράφεις τον χημικό τύπο μιας ιοντικής ένωσης από τα φορτία.
Να συνδέεις το είδος δεσμού με ιδιότητες: σημείο τήξης, αγωγιμότητα, διαλυτότητα.

Όλα για μια πλήρη στιβάδα

Τα άτομα σχηματίζουν δεσμούς για έναν λόγο: να αποκτήσουν πλήρη εξωτερική στιβάδα — τη διαμόρφωση ευγενούς αερίου. Αυτό λέγεται κανόνας της οκτάδας.

Υπάρχουν δύο τρόποι να το πετύχουν, και ποιον θα διαλέξουν το κρίνει η διαφορά ηλεκτραρνητικότητας.

Διαφορά	Δεσμός	Τι συμβαίνει
Μεγάλη (πάνω από $\sim 1{,}7$ )	Ιοντικός	το ένα αρπάζει το ηλεκτρόνιο
Μικρή, μη μηδενική	Πολικός ομοιοπολικός	μοιράζονται άνισα
Μηδενική	Μη πολικός ομοιοπολικός	μοιράζονται ίσα

Ιοντικός δεσμός

Το νάτριο ( $2,8,1$ ) δίνει το μοναδικό του ηλεκτρόνιο σθένους. Το χλώριο ( $2,8,7$ ) το παίρνει.

\text{Na} \rightarrow \text{Na}^+ + e^-, \qquad \text{Cl} + e^- \rightarrow \text{Cl}^-

Και τα δύο ιόντα έχουν τώρα πλήρη στιβάδα. Η ηλεκτροστατική έλξη ανάμεσα στα αντίθετα φορτία είναι ο ιοντικός δεσμός.

Ομοιοπολικός δεσμός

Όταν και τα δύο άτομα «θέλουν» ηλεκτρόνια, κανένα δεν υποχωρεί — άρα μοιράζονται.

Στο $\text{H}_2$ κάθε υδρογόνο φέρνει ένα ηλεκτρόνιο, και το ζεύγος ανήκει και στα δύο. Έτσι το καθένα «βλέπει» δύο ηλεκτρόνια: πλήρη στιβάδα K.

Απλός δεσμός: ένα κοινό ζεύγος ( $\text{H}_2$ , $\text{Cl}_2$ ).
Διπλός: δύο ζεύγη ( $\text{O}_2$ ).
Τριπλός: τρία ζεύγη ( $\text{N}_2$ ) — γι' αυτό το άζωτο είναι τόσο αδρανές και αποτελεί το $78\%$ του αέρα χωρίς να αντιδρά.

Όταν τα δύο άτομα είναι διαφορετικά, το πιο ηλεκτραρνητικό τραβάει το ζεύγος πιο κοντά του: ο δεσμός γίνεται πολικός και εμφανίζονται μερικά φορτία. Στο νερό, το οξυγόνο τραβάει περισσότερο από τα υδρογόνα — και σχεδόν όλες οι παράξενες ιδιότητες του νερού ξεκινούν από εκεί.

Πόσα ηλεκτρόνια λείπουν;

Σύρε τα πρωτόνια σε διάφορα στοιχεία και κοίτα τα ηλεκτρόνια σθένους. Όσα λείπουν από την οκτάδα, τόσους δεσμούς τείνει να σχηματίσει το στοιχείο.

Πρωτόνια (Z)6

Νετρόνια6

Ηλεκτρόνια6

Στοιχείο: C — Άνθρακας
Μαζικός A: 12
Φορτίο: 0 · ουδέτερο
Στιβάδες: 2 · 4
Ηλεκτρόνια σθένους: 4

Ιδιότητες: γιατί έχει σημασία ο τύπος δεσμού

Ιδιότητα	Ιοντικές ενώσεις	Ομοιοπολικές (μοριακές)
Σημείο τήξης	πολύ υψηλό	συνήθως χαμηλό
Κατάσταση σε $25°\text{C}$	στερεές	συχνά υγρά ή αέρια
Αγωγιμότητα	μόνο λιωμένες ή σε διάλυμα	δεν άγουν
Διαλυτότητα στο νερό	συνήθως καλή	ποικίλλει

Λυμένα παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Τι δεσμό σχηματίζουν το Mg $(Z=12)$ και το O $(Z=8)$ ;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Γράψε τον τύπο της ένωσης αργιλίου $(\text{Al}^{3+})$ και οξυγόνου $(\text{O}^{2-})$ .

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Γιατί το $\text{N}_2$ είναι τόσο αδρανές;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Δύο στερεά: το ένα λιώνει στους $801°\text{C}$ , το άλλο στους $0°\text{C}$ .

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Ασκήσεις

Από την πιο απλή στην πιο δύσκολη. Κρυμμένη είναι μόνο η απάντηση — ο δρόμος ως εκεί είναι δική σου δουλειά.

Βασική

Τι είδους δεσμό σχηματίζουν το κάλιο και το βρώμιο;

Τεστ

Δεν μετράει βαθμός — μετράει να δεις τι κατάλαβες. Προσπέρασε όποια θες και γύρνα πίσω όποτε θες.

Τι είδους δεσμό σχηματίζουν το κάλιο (μέταλλο) και το βρώμιο (αμέταλλο);

ΙοντικόΟμοιοπολικόΜεταλλικόΚανέναν

Τα κατάφερες;

Να προβλέπεις τον τύπο δεσμού από τη διαφορά ηλεκτραρνητικότητας.
Να εξηγείς τον ιοντικό δεσμό ως μεταφορά και τον ομοιοπολικό ως μοίρασμα.
Να γράφεις τον χημικό τύπο μιας ιοντικής ένωσης από τα φορτία.
Να συνδέεις το είδος δεσμού με ιδιότητες: σημείο τήξης, αγωγιμότητα, διαλυτότητα.

Κάνε το τεστ πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.