Μετάβαση στο περιεχόμενο

Χημικοί δεσμοί

Ιοντικός και ομοιοπολικός: ποιος δίνει και ποιος μοιράζεται.

24 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Α΄ Λυκείου, §2.3

Θα μάθεις να

  1. Να προβλέπεις τον τύπο δεσμού από τη διαφορά ηλεκτραρνητικότητας.
  2. Να εξηγείς τον ιοντικό δεσμό ως μεταφορά και τον ομοιοπολικό ως μοίρασμα.
  3. Να γράφεις τον χημικό τύπο μιας ιοντικής ένωσης από τα φορτία.
  4. Να συνδέεις το είδος δεσμού με ιδιότητες: σημείο τήξης, αγωγιμότητα, διαλυτότητα.

Όλα για μια πλήρη στιβάδα

Τα άτομα σχηματίζουν δεσμούς για έναν λόγο: να αποκτήσουν πλήρη εξωτερική στιβάδα — τη διαμόρφωση ευγενούς αερίου. Αυτό λέγεται κανόνας της οκτάδας.

Υπάρχουν δύο τρόποι να το πετύχουν, και ποιον θα διαλέξουν το κρίνει η διαφορά ηλεκτραρνητικότητας.

ΔιαφοράΔεσμόςΤι συμβαίνει
Μεγάλη (πάνω από ∼1,7\sim 1{,}7)Ιοντικόςτο ένα αρπάζει το ηλεκτρόνιο
Μικρή, μη μηδενικήΠολικός ομοιοπολικόςμοιράζονται άνισα
ΜηδενικήΜη πολικός ομοιοπολικόςμοιράζονται ίσα

Ιοντικός δεσμός

Το νάτριο (2,8,12, 8, 1) δίνει το μοναδικό του ηλεκτρόνιο σθένους. Το χλώριο (2,8,72, 8, 7) το παίρνει.

Na→Na++e−,Cl+e−→Cl−\text{Na} \rightarrow \text{Na}^+ + e^-, \qquad \text{Cl} + e^- \rightarrow \text{Cl}^-

Και τα δύο ιόντα έχουν τώρα πλήρη στιβάδα. Η ηλεκτροστατική έλξη ανάμεσα στα αντίθετα φορτία είναι ο ιοντικός δεσμός.

Ιόν νατρίου Na⁺ με 11 πρωτόνια και 12 νετρόνια στον πυρήνα, και 10 ηλεκτρόνια: 2 στη στιβάδα K και 8 στην L.KL11p⁺12n2311Na+K(2) L(8)
Ιόν χλωρίου Cl⁻ με 17 πρωτόνια και 18 νετρόνια στον πυρήνα, και 18 ηλεκτρόνια: 2 στη στιβάδα K, 8 στην L και 8 στην M.KLM17p⁺18n3517Cl−K(2) L(8) M(8)
Τέσσερις διάφανοι κρύσταλλοι σε σχήμα κύβου ή ορθογώνιου κουτιού πάνω σε λευκή επιφάνεια.
Κρύσταλλοι αλίτη, δηλαδή φυσικού NaCl, μεγέθους ενός με δύο εκατοστών ο καθένας. Οι επίπεδες έδρες και οι ορθές γωνίες τους προέρχονται από την κυβική διάταξη των ιόντων Na⁺ και Cl⁻ στο κρυσταλλικό πλέγμα.Φωτογραφία: James St. John · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Ομοιοπολικός δεσμός

Όταν και τα δύο άτομα «θέλουν» ηλεκτρόνια, κανένα δεν υποχωρεί — άρα μοιράζονται.

Στο H2\text{H}_2 κάθε υδρογόνο φέρνει ένα ηλεκτρόνιο, και το ζεύγος ανήκει και στα δύο. Έτσι το καθένα «βλέπει» δύο ηλεκτρόνια: πλήρη στιβάδα K.

  • Απλός δεσμός: ένα κοινό ζεύγος (H2\text{H}_2, Cl2\text{Cl}_2).
  • Διπλός: δύο ζεύγη (O2\text{O}_2).
  • Τριπλός: τρία ζεύγη (N2\text{N}_2) — γι' αυτό το άζωτο είναι τόσο αδρανές και αποτελεί το 78%78\% του αέρα χωρίς να αντιδρά.

Όταν τα δύο άτομα είναι διαφορετικά, το πιο ηλεκτραρνητικό τραβάει το ζεύγος πιο κοντά του: ο δεσμός γίνεται πολικός και εμφανίζονται μερικά φορτία. Στο νερό, το οξυγόνο τραβάει περισσότερο από τα υδρογόνα — και σχεδόν όλες οι παράξενες ιδιότητες του νερού ξεκινούν από εκεί.

Πόσα ηλεκτρόνια λείπουν;

Σύρε τα πρωτόνια σε διάφορα στοιχεία και κοίτα τα ηλεκτρόνια σθένους. Όσα λείπουν από την οκτάδα, τόσους δεσμούς τείνει να σχηματίσει το στοιχείο.

Ζωντανή ενημέρωση
Στοιχείο
C — Άνθρακας
Μαζικός A
12
Φορτίο
0 · ουδέτερο
Στιβάδες
2 · 4
Ηλεκτρόνια σθένους
4

Ιδιότητες: γιατί έχει σημασία ο τύπος δεσμού

ΙδιότηταΙοντικές ενώσειςΟμοιοπολικές (μοριακές)
Σημείο τήξηςπολύ υψηλόσυνήθως χαμηλό
Κατάσταση σε 25°C25°\text{C}στερεέςσυχνά υγρά ή αέρια
Αγωγιμότηταμόνο λιωμένες ή σε διάλυμαδεν άγουν
Διαλυτότητα στο νερόσυνήθως καλήποικίλλει

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Τι δεσμό σχηματίζουν το Mg (Z=12)(Z=12) και το O (Z=8)(Z=8);

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Γράψε τον τύπο της ένωσης αργιλίου (Al3+)(\text{Al}^{3+}) και οξυγόνου (O2−)(\text{O}^{2-}).

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Γιατί το N2\text{N}_2 είναι τόσο αδρανές;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Δύο στερεά: το ένα λιώνει στους 801°C801°\text{C}, το άλλο στους 0°C0°\text{C}.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Τι είδους δεσμό σχηματίζουν το κάλιο (μέταλλο) και το βρώμιο (αμέταλλο);

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Τι είδους δεσμό σχηματίζουν το θείο και το οξυγόνο στο SO2\text{SO}_2;

Τα κατάφερες;

  • Να προβλέπεις τον τύπο δεσμού από τη διαφορά ηλεκτραρνητικότητας.
  • Να εξηγείς τον ιοντικό δεσμό ως μεταφορά και τον ομοιοπολικό ως μοίρασμα.
  • Να γράφεις τον χημικό τύπο μιας ιοντικής ένωσης από τα φορτία.
  • Να συνδέεις το είδος δεσμού με ιδιότητες: σημείο τήξης, αγωγιμότητα, διαλυτότητα.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;