Ταξινόμηση ενώσεων και ονοματολογία
Πώς διαβάζεις ένα όνομα και γράφεις τον τύπο του.
22 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Α΄ Λυκείου, §2.4, 3.2, 3.3, 3.4
Θα μάθεις να
- Να ταξινομείς μια ένωση ως οξύ, βάση, οξείδιο ή άλας.
- Να βρίσκεις τον αριθμό οξείδωσης ενός στοιχείου σε ένωση.
- Να γράφεις τον τύπο από το όνομα και το όνομα από τον τύπο.
- Να αναγνωρίζεις τα βασικά πολυατομικά ιόντα.
Τέσσερις κατηγορίες ανόργανων ενώσεων
Πριν μάθεις ονόματα, μάθε να ταξινομείς. Σχεδόν κάθε ανόργανη ένωση της Α΄ Λυκείου ανήκει σε μία από τέσσερις οικογένειες, και την αναγνωρίζεις από τον τύπο της:
| Κατηγορία | Μοτίβο | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| Οξύ | ξεκινά με | , |
| Βάση | τελειώνει σε | , |
| Οξείδιο | στοιχείο + | , |
| Άλας | μέταλλο + αμέταλλο (χωρίς H, OH) | , |
Αριθμός οξείδωσης
Ο αριθμός οξείδωσης είναι το φορτίο που θα είχε ένα άτομο αν όλοι οι δεσμοί του ήταν ιοντικοί. Είναι λογιστικό εργαλείο, όχι πραγματικό φορτίο — αλλά χωρίς αυτό δεν γράφεις σωστό τύπο.
Οι κανόνες, με σειρά προτεραιότητας:
- Στοιχείο σε ελεύθερη κατάσταση: . (Στο , το έχει .)
- Υδρογόνο: (εκτός στα υδρίδια μετάλλων, όπου ).
- Οξυγόνο: (εκτός στα υπεροξείδια, όπου ).
- Μέταλλα ομάδας 1: , ομάδας 2: .
- Το άθροισμα σε ουδέτερη ένωση είναι · σε ιόν, ίσο με το φορτίο του.
Ο τελευταίος κανόνας είναι η εξίσωση που λύνεις κάθε φορά.
Πολυατομικά ιόντα
Κάποιες ομάδες ατόμων κυκλοφορούν μαζί σαν ένα ιόν και αξίζει να τις ξέρεις απ' έξω:
| Ιόν | Τύπος | Όνομα |
|---|---|---|
| Νιτρικό | nitrate | |
| Θειικό | sulfate | |
| Ανθρακικό | carbonate | |
| Φωσφορικό | phosphate | |
| Υδροξείδιο | hydroxide | |
| Αμμώνιο | ammonium |
Το αμμώνιο είναι το μόνο θετικό της λίστας — και το μόνο πολυατομικό κατιόν που θα συναντήσεις συχνά.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Βρες τον αριθμό οξείδωσης του S στο .
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Εφαρμόζω τους γνωστούς κανόνες: έχει , έχει .
Γράφω την εξίσωση αθροίσματος. Η ένωση είναι ουδέτερη, άρα σύνολο .
Προσοχή: πολλαπλασιάζω κάθε αριθμό οξείδωσης με το πλήθος των ατόμων.
Ο αριθμός οξείδωσης του θείου είναι — ο μέγιστος δυνατός γι' αυτό, αφού έχει ηλεκτρόνια σθένους.
Γι' αυτό το θειικό οξύ είναι ισχυρό οξειδωτικό: το θείο έχει «δώσει τα πάντα» και μπορεί μόνο να πάρει πίσω.
Παράδειγμα 2
Γράψε τον τύπο του θειικού αργιλίου.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Αναγνωρίζω τα δύο ιόντα:
Αργίλιο: (ομάδα 13). Θειικό: (από τη λίστα).
Για ουδετερότητα χρειάζομαι ίσα θετικά και αρνητικά φορτία. Ε.Κ.Π.:
δύο → τρία →
Η παρένθεση είναι υποχρεωτική. Ο δείκτης αφορά ολόκληρη την ομάδα , όχι μόνο το οξυγόνο.
Συνολικά η ένωση έχει άτομα , άτομα και άτομα .
Παράδειγμα 3
Ταξινόμησε:
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
— ξεκινά με → οξύ (νιτρικό οξύ).
— τελειώνει σε → βάση (υδροξείδιο του καλίου).
— αμέταλλο με οξυγόνο → όξινο οξείδιο (διοξείδιο του θείου).
Λέγεται όξινο επειδή με νερό δίνει οξύ: .
— μέταλλο με αμέταλλο, χωρίς ή → άλας (χλωριούχο μαγνήσιο).
Πρόβλεψη δωρεάν: τα δύο πρώτα θα αντιδράσουν μεταξύ τους.
Η ταξινόμηση δεν είναι γραφειοκρατία — σου λέει τι αντιδρά με τι.
Παράδειγμα 4
Βρες τον αριθμό οξείδωσης του Cr στο ιόν .
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Εδώ το άθροισμα δεν είναι μηδέν — είναι ίσο με το φορτίο του ιόντος, δηλαδή .
Το χρώμιο έχει στο διχρωμικό ιόν.
Ο έλεγχος που αξίζει: αν ξεχνούσες το φορτίο του ιόντος και έβαζες , θα έβγαζες . Το χρώμιο δεν φτάνει ποτέ το — έχει μόνο έξι ηλεκτρόνια διαθέσιμα. Η ίδια η φυσική σου λέει ότι κάτι πήγε στραβά.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Σε ποια κατηγορία ανήκει το ;
Τα κατάφερες;
- Να ταξινομείς μια ένωση ως οξύ, βάση, οξείδιο ή άλας.
- Να βρίσκεις τον αριθμό οξείδωσης ενός στοιχείου σε ένωση.
- Να γράφεις τον τύπο από το όνομα και το όνομα από τον τύπο.
- Να αναγνωρίζεις τα βασικά πολυατομικά ιόντα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.