Χημικές αντιδράσεις
Πώς γράφεις και πώς ισοσταθμίζεις μια αντίδραση.
24 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Α΄ Λυκείου, §3.5
Θα μάθεις να
- Να γράφεις και να ισοσταθμίζεις μια χημική εξίσωση.
- Να εξηγείς γιατί η ισοστάθμιση είναι αναγκαία και τι απαγορεύεται να αλλάξεις.
- Να αναγνωρίζεις τα βασικά είδη αντιδράσεων.
- Να προβλέπεις αν γίνεται μια αντίδραση απλής αντικατάστασης.
Τι λέει πραγματικά μια χημική εξίσωση
Διαβάζεται: «δύο μόρια υδρογόνου αντιδρούν με ένα μόριο οξυγόνου και δίνουν δύο μόρια νερού». Ή, στην κλίμακα του εργαστηρίου: «δύο mol με ένα mol δίνουν δύο mol».
Ο συντελεστής μπροστά λέει πόσα. Ο δείκτης μέσα λέει τη σύσταση του μορίου. Η διάκριση είναι ολόκληρη η ενότητα.
Δοκίμασε το μόνος σου. Οι συντελεστές αλλάζουν με τα βελάκια, και ο πίνακας δείχνει τι λείπει.
Η στρατηγική της ισοστάθμισης
- Ξεκίνα από στοιχεία που εμφανίζονται σε μία ένωση σε κάθε πλευρά.
- Άφησε τελευταία τα στοιχεία που εμφανίζονται σε πολλές ενώσεις — συνήθως το οξυγόνο και το υδρογόνο.
- Αν σου βγει κλασματικός συντελεστής, πολλαπλασίασε όλη την εξίσωση ώστε να γίνουν ακέραιοι.
- Στο τέλος, μέτρα ξανά όλα τα άτομα.
Είδη αντιδράσεων
| Είδος | Σχήμα | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| Σύνθεση | ||
| Διάσπαση | ||
| Απλή αντικατάσταση | ||
| Διπλή αντικατάσταση | ||
| Καύση | καύσιμο |

Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ισοστάθμισε:
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Μετράω όπως είναι: αριστερά και · δεξιά και .
Ξεκινώ από τον σίδηρο, που εμφανίζεται σε μία ένωση σε κάθε πλευρά:
Τώρα το οξυγόνο: αριστερά, δεξιά. Χρειάζομαι μόρια :
Κλασματικός συντελεστής — πολλαπλασιάζω όλη την εξίσωση με :
Τελικός έλεγχος. Fe: και ✓ O: και ✓
Αυτή είναι η αντίδραση της σκουριάς, και εξηγεί γιατί ένα σκουριασμένο αντικείμενο ζυγίζει περισσότερο από το καθαρό: πήρε οξυγόνο από τον αέρα.
Παράδειγμα 2
Ισοστάθμισε την καύση του προπανίου:
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Άνθρακας πρώτα: αριστερά, άρα δεξιά.
Υδρογόνο: αριστερά. Κάθε έχει , άρα χρειάζομαι .
Οξυγόνο τελευταίο. Δεξιά: άτομα.
Κάθε δίνει , άρα χρειάζομαι .
Έλεγχος: C: / ✓ H: / ✓ O: / ✓
Πρόσεξε γιατί το οξυγόνο πάει τελευταίο: εμφανίζεται και στα δύο προϊόντα, άρα ο συντελεστής του εξαρτάται από τους δύο άλλους. Αν το ισοστάθμιζες πρώτο, θα το ξεκινούσες τρεις φορές.
Παράδειγμα 3
Θα γίνει η ;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Είναι απλή αντικατάσταση: ο χαλκός προσπαθεί να διώξει τον ψευδάργυρο από το άλας του.
Ελέγχω τη δραστικότητα. Ο ψευδάργυρος είναι δραστικότερος από τον χαλκό.
Άρα ο χαλκός δεν μπορεί να τον εκτοπίσει. Η αντίδραση δεν γίνεται.
Η αντίστροφη όμως γίνεται:
Αν βυθίσεις ένα έλασμα ψευδαργύρου σε γαλάζιο διάλυμα θειικού χαλκού, το διάλυμα ξεθωριάζει και ο χαλκός επικάθεται ως κοκκινωπή σκόνη. Είναι από τα πιο θεαματικά πειράματα του σχολείου — και η αρχή λειτουργίας κάθε μπαταρίας.
Παράδειγμα 4
Τι είδους αντίδραση είναι η ;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Δύο ενώσεις ανταλλάσσουν ιόντα: το πάει με το , το με το .
Είναι διπλή αντικατάσταση.
Το βέλος προς τα κάτω () δείχνει ίζημα: το είναι αδιάλυτο και καθιζάνει ως λευκή σκόνη.
Γιατί προχωράει η αντίδραση. Μια διπλή αντικατάσταση γίνεται μόνο αν κάποιο προϊόν φεύγει από το διάλυμα: ως ίζημα, ως αέριο, ή ως ασθενής ηλεκτρολύτης (π.χ. νερό).
Εδώ φεύγει ως ίζημα.
Αν και τα δύο προϊόντα ήταν διαλυτά, τα ιόντα θα κολυμπούσαν ανακατεμένα και καμία αντίδραση δεν θα είχε συμβεί — μόνο ανάμειξη.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ισοστάθμισε:
Τα κατάφερες;
- Να γράφεις και να ισοσταθμίζεις μια χημική εξίσωση.
- Να εξηγείς γιατί η ισοστάθμιση είναι αναγκαία και τι απαγορεύεται να αλλάξεις.
- Να αναγνωρίζεις τα βασικά είδη αντιδράσεων.
- Να προβλέπεις αν γίνεται μια αντίδραση απλής αντικατάστασης.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.
Παιχνίδια
Παίξε εδώ, μέσα στην ενότητα, ή πάτα την κάρτα για να ανοίξει σε δική του σελίδα.